Καθαρό σπίτι, καθαρό μυαλό: Η απρόσμενη σύνδεση της νοικοκυροσύνης με την ψυχική υγεία

Το καθάρισμα του σπιτιού συχνά αντιμετωπίζεται ως αγγαρεία, ωστόσο ολοένα και περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι η τάξη και η καθαριότητα μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα μελέτησαν τη σχέση ανάμεσα στη φυσική κατάσταση και το περιβάλλον του σπιτιού, εξετάζοντας 998 Αφροαμερικανούς ηλικίας 49 έως 65 ετών στο Σεντ Λούις, στο πλαίσιο της μακροχρόνιας μελέτης African American Health Study, η οποία ξεκίνησε το 2000.

Η συγκεκριμένη ομάδα επιλέχθηκε επειδή εμφανίζει αυξημένους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα, ενώ είναι γνωστό ότι η φυσική δραστηριότητα μπορεί να συμβάλει στη μείωσή τους.

Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν τόσο το εσωτερικό όσο και το εξωτερικό περιβάλλον της κατοικίας τους, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η καθαριότητα, ο θόρυβος, η ποιότητα του αέρα, τα έπιπλα και η γενική κατάσταση του χώρου.

Τα αποτελέσματα  της μελέτης έδειξαν ότι η κατάσταση του εσωτερικού χώρου του σπιτιού συνδεόταν άμεσα με τη φυσική υγεία των συμμετεχόντων. Όσοι ζούσαν σε πιο καθαρά και τακτοποιημένα σπίτια ανέφεραν καλύτερη κατάσταση υγείας και υψηλότερα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας σε σύγκριση με όσους ζούσαν σε περιβάλλον με ακαταστασία.

Ψυχική υγεία – Το καθάρισμα ως αίσθηση ελέγχου

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αβεβαιότητα και η αίσθηση έλλειψης ελέγχου στο περιβάλλον αποτελούν σημαντικές πηγές άγχους για τον άνθρωπο.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο εγκέφαλος συχνά στρέφεται σε επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές και τελετουργίες, προκειμένου να αποκαταστήσει ένα αίσθημα ελέγχου και σταθερότητας. Το καθάρισμα φαίνεται ότι λειτουργεί, σε αρκετές περιπτώσεις, με αυτόν τον τρόπο.

Σε έρευνα που εξέτασε τη συμπεριφορά ατόμων υπό συνθήκες άγχους, επιστήμονες μελέτησαν 62 φοιτητές που χωρίστηκαν σε ομάδες υψηλού και χαμηλού άγχους. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το αυξημένο άγχος συνδεόταν με περισσότερες επαναλαμβανόμενες και αυστηρά οργανωμένες συμπεριφορές.

Οι ερευνητές υπογράμμισαν ότι αυτές οι κινήσεις δεν ήταν τυχαίες ή «άσκοπες», αλλά φαίνεται να λειτουργούσαν ως ένας τρόπος διαχείρισης της ψυχολογικής πίεσης και επανάκτησης ελέγχου.

Μπορεί το πλύσιμο των πιάτων να λειτουργήσει σαν mindfulness;

Μια ακόμη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Mindfulness, εξέτασε αν ακόμη και μια απλή δραστηριότητα, όπως το πλύσιμο των πιάτων, μπορεί να λειτουργήσει ως πρακτική ενσυνειδητότητας (mindfulness).

Στην έρευνα συμμετείχαν 51 φοιτητές, οι οποίοι χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: η μία έκανε πλύσιμο πιάτων με τρόπο «μηχανικό», ενώ η άλλη εκπαιδεύτηκε να επικεντρώνεται συνειδητά στην εμπειρία, στις κινήσεις, στη μυρωδιά του σαπουνιού και στην αίσθηση του νερού.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι έπλεναν τα πιάτα με ενσυνειδητότητα εμφάνισαν μεγαλύτερα επίπεδα ηρεμίας και θετικών συναισθημάτων, όπως έμπνευση και αίσθημα ευεξίας, ενώ παράλληλα μειώθηκαν τα επίπεδα νευρικότητας.

Οι ερευνητές σημείωσαν ότι η ενσυνειδητότητα δεν καλλιεργείται μόνο μέσω διαλογισμού, αλλά μπορεί να ενισχυθεί και μέσα από καθημερινές δραστηριότητες, όταν αυτές γίνονται με πρόθεση και συγκέντρωση.

Πώς η ακαταστασία επηρεάζει τη συγκέντρωση

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η υπερβολική οπτική πληροφορία που δέχεται ο εγκέφαλος σε ένα ακατάστατο περιβάλλον μπορεί να οδηγήσει σε υπερδιέγερση του οπτικού συστήματος, να περιορίσει την ικανότητα συγκέντρωσης και να επιβαρύνει την ψυχική υγεία.

Ο εγκέφαλος επεξεργάζεται συνεχώς ερεθίσματα από το περιβάλλον. Όταν υπάρχουν πολλά αντικείμενα, εικόνες και «οπτικός θόρυβος», αυξάνεται η πίεση στο γνωστικό σύστημα, με αποτέλεσμα να γίνεται δυσκολότερη η συγκέντρωση και η εστίαση.

Οι ερευνητές εξηγούν ότι όταν ένας χώρος είναι καθαρός και οργανωμένος, μειώνονται τα εξωτερικά ερεθίσματα που αποσπούν την προσοχή. Αυτό επιτρέπει στον εγκέφαλο να λειτουργεί πιο αποτελεσματικά, ενισχύοντας τη συγκέντρωση και μειώνοντας την ανάγκη για συνεχές multitasking.

Τι δείχνουν συνολικά οι έρευνες

Οι μελέτες δείχνουν ότι το καθάρισμα μπορεί να επηρεάζει θετικά την ψυχική υγεία μέσα από πολλούς διαφορετικούς μηχανισμούς.

Η μείωση της ακαταστασίας περιορίζει την υπερδιέγερση του εγκεφάλου και βοηθά τη συγκέντρωση. Παράλληλα, η ίδια η διαδικασία του καθαρίσματος μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση, να μειώσει το άγχος και να ενισχύσει το αίσθημα ελέγχου και σταθερότητας στην καθημερινότητα.

Όταν μάλιστα γίνεται με συνειδητή παρουσία και όχι μηχανικά, μπορεί να λειτουργήσει ακόμη και ως μορφή mindfulness, προσφέροντας στιγμές ηρεμίας μέσα στη μέρα.

Φωτογραφίες: istock