Γιατί τα όνειρα που βλέπουμε δεν είναι τυχαία: Πώς ο εγκέφαλος «ξαναγράφει» όσα ζούμε

Τα όνειρα δεν είναι απλώς τυχαίες εικόνες ή σκέψεις. Αντίθετα, φαίνεται ότι αποτελούν έναν τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος «ανασυνθέτει» την πραγματικότητα, συνδυάζοντας προσωπικά χαρακτηριστικά και εμπειρίες σε νέες, συχνά απρόβλεπτες εικόνες.

Νέα έρευνα από το IMT School for Advanced Studies Lucca δείχνει ότι τα όνειρα έχουν ισχυρότερη δομή από ό,τι πιστεύαμε και διαμορφώνονται τόσο από τον τρόπο που σκεφτόμαστε όσο και από όσα ζούμε στην καθημερινότητα.

Πώς μελετήθηκαν τα όνειρα

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Communications Psychology, βασίστηκε σε περισσότερες από 3.700 περιγραφές ονείρων και καθημερινών εμπειριών από 287 άτομα ηλικίας 18 έως 70 ετών.

Για δύο εβδομάδες, οι συμμετέχοντες κατέγραφαν καθημερινά το τι έβλεπαν στον ύπνο τους και τις εμπειρίες τους, ενώ οι ερευνητές συγκέντρωσαν παράλληλα στοιχεία για τον ύπνο, τις γνωστικές ικανότητες, την προσωπικότητα και την ψυχολογική τους κατάσταση.

Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης

Για την ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν εργαλεία επεξεργασίας φυσικής γλώσσας (NLP), τα οποία επέτρεψαν στους ερευνητές να μελετήσουν συστηματικά το περιεχόμενο και τη δομή των ονείρων.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα όνειρα δεν είναι χαοτικά. Αντίθετα, αντανακλούν μια σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ ατομικών χαρακτηριστικών, όπως η τάση για «ονειροπόληση» κατά τη διάρκεια της ημέρας, το ενδιαφέρον για τα όνειρα και η ποιότητα του ύπνου και εξωτερικών παραγόντων, όπως μεγάλα κοινωνικά γεγονότα (π.χ. η πανδημία).

Ο εγκέφαλος δεν αναπαράγει, αλλά «ξαναγράφει» την πραγματικότητα

Συγκρίνοντας τις περιγραφές της καθημερινότητας με τα όνειρα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο εγκέφαλος δεν αναπαράγει απλώς όσα ζούμε όταν κοιμόμαστε. Αντίθετα, τα μετασχηματίζει.

Οικεία περιβάλλοντα, όπως ο χώρος εργασίας ή το σχολείο, δεν εμφανίζονται όπως είναι στην πραγματικότητα. Μετατρέπονται σε πιο ζωντανές και συχνά παράξενες σκηνές, όπου συνδυάζονται διαφορετικά στοιχεία και αλλάζουν οι οπτικές γωνίες.

Με άλλα λόγια, τα όνειρα δεν είναι «αντίγραφα» της πραγματικότητας, αλλά νέες εκδοχές της, που προκύπτουν από τη σύνθεση μνήμης, φαντασίας και προσδοκιών.

Πώς επηρεάζονται τα όνειρα από την προσωπικότητα και τις εμπειρίες

Η μελέτη δείχνει ότι οι άνθρωποι δεν ονειρεύονται με τον ίδιο τρόπο. Όσοι έχουν μεγαλύτερη τάση να «αφήνουν το μυαλό τους να περιπλανιέται» μέσα στην ημέρα, εμφανίζουν πιο αποσπασματικά και μεταβαλλόμενα όνειρα. Αντίθετα, όσοι αποδίδουν μεγαλύτερη σημασία στα όνειρα, βιώνουν πιο πλούσιες και «βυθιστικές» εμπειρίες κατά τον ύπνο.

Παράλληλα, σημαντικά γεγονότα επηρεάζουν άμεσα το περιεχόμενο των ονείρων. Κατά τη διάρκεια των lockdown της πανδημίας, τα όνειρα ήταν πιο έντονα συναισθηματικά και περιείχαν συχνά θέματα περιορισμού. Με την πάροδο του χρόνου, τα μοτίβα αυτά εξασθένησαν, δείχνοντας ότι τα όνειρα προσαρμόζονται καθώς αλλάζει η ψυχολογική κατάσταση των ανθρώπων.

Τα όνειρα ως δυναμική διαδικασία

«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι το τι βλέπουμε στον ύπνο μας, δεν είναι απλώς αντανάκλαση του παρελθόντος, αλλά μια δυναμική διαδικασία που διαμορφώνεται από το ποιοι είμαστε και τι βιώνουμε», εξηγεί η Βαλεντίνα Έλτσε, επικεφαλής της μελέτης.

Νέες δυνατότητες για την έρευνα

Η μελέτη αναδεικνύει και τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στην κατανόηση των ονείρων. Τα μοντέλα ανάλυσης γλώσσας κατάφεραν να αποδώσουν το νόημα και τη δομή των περιγραφών με ακρίβεια αντίστοιχη των ανθρώπινων αξιολογητών. Η προσέγγιση αυτή μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για πιο συστηματική μελέτη θεμάτων όπως η συνείδηση, η μνήμη και η ψυχική υγεία.

Συμπέρασμα

Το τι βλέπουμε όταν κοιμόμαστε, δεν είναι τυχαίο ούτε απλώς αναπαραγωγή της καθημερινότητας. Αντίθετα, αποτελούν έναν ενεργό μηχανισμό του εγκεφάλου που αναδιαμορφώνει τις εμπειρίες, συνδυάζοντας μνήμη, φαντασία και προσωπικά χαρακτηριστικά.

Φωτογραφία: istock