«Food noise»: Γιατί ο εγκέφαλος ζητά φαγητό ακόμη κι όταν δεν πεινάμε;

Μπορεί να έχουμε μόλις φάει, να αισθανόμαστε χορτάτοι και παρ’ όλα αυτά να σκεφτόμαστε το φαγητό ή το γλυκό στο ψυγείο. Άλλοτε πάλι, η σκέψη του επόμενου γεύματος επιστρέφει διαρκώς, ακόμη κι όταν προσπαθούμε να συγκεντρωθούμε σε κάτι εντελώς διαφορετικό.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Η απάντηση βρίσκεται εν μέρει στη διαφορά ανάμεσα στη βιολογική πείνα και στην επιθυμία για φαγητό. Ο εγκέφαλός μας δεν αποφασίζει τι θα φάμε μόνο με βάση τις ανάγκες του οργανισμού. Επηρεάζεται επίσης από τη μνήμη, τις προσδοκίες ευχαρίστησης και τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος.

Όταν οι σκέψεις αυτές γίνονται επίμονες και ανεπιθύμητες, περιγράφονται με τον σχετικά νέο όρο food noise, δηλαδή «διατροφικός θόρυβος».

Μια νέα μελέτη του Πανεπιστημίου Penn State, που δημοσιεύθηκε στο Obesity Science & Practice, έδειξε πόσο συχνή μπορεί να είναι αυτή η εμπειρία και πώς συνδέεται με τις διατροφικές συνήθειες.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο

Ο οργανισμός διαθέτει μηχανισμούς που ρυθμίζουν την πείνα και τον κορεσμό. Ορμόνες και νευρικά σήματα ενημερώνουν τον εγκέφαλο για την ενεργειακή κατάσταση του σώματος. Παράλληλα, όμως, λειτουργούν εγκεφαλικά κυκλώματα που σχετίζονται με την ανταμοιβή. Μια φωτογραφία φαγητού, η μυρωδιά ενός αρτοποιείου ή η ανάμνηση μιας αγαπημένης γεύσης μπορούν να προκαλέσουν επιθυμία για φαγητό, ακόμη και χωρίς πραγματική πείνα.

Ο εγκέφαλος έχει μάθει να συνδέει αυτά τα ερεθίσματα με την ευχαρίστηση που προσφέρει η κατανάλωση τροφής. Έτσι, η επιθυμία μπορεί να ενεργοποιηθεί ανεξάρτητα από το αν έχουμε ήδη χορτάσει.

Οι επιστήμονες εξετάζουν επίσης κατά πόσο ο αυστηρός περιορισμός του φαγητού και η προσπάθεια να καταστείλουμε ορισμένες σκέψεις μπορεί να τις κάνουν πιο επίμονες. Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί ακόμη ποιοι ακριβώς μηχανισμοί ευθύνονται για το food noise.

Τι έδειξε η μελέτη σε 1.000 ανθρώπους

Στη νέα αμερικανική έρευνα:

• Το 18% ανέφερε ότι βιώνει συχνά ή διαρκώς food noise.
• Οι γυναίκες ανέφεραν συχνότερα το φαινόμενο από τους άνδρες.
• Οι νεότεροι ενήλικες δήλωναν περισσότερες επίμονες σκέψεις γύρω από το φαγητό.
• Όσοι ανέφεραν απώλεια ελέγχου κατά το φαγητό είχαν σχεδόν εξαπλάσια πιθανότητα να δηλώνουν συχνό ή διαρκές food noise.
• Περιοριστική διατροφή: Το 27,8% όσων περιόριζαν το φαγητό τους για να αλλάξουν το βάρος ή την εμφάνισή τους ανέφερε συχνό ή διαρκές food noise.
• Προσπάθεια αδυνατίσματος: Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 24,3% μεταξύ όσων είχαν προσπαθήσει να χάσουν βάρος τον προηγούμενο χρόνο.

Η ισχυρότερη συσχέτιση καταγράφηκε με την απώλεια ελέγχου στο φαγητό. Ακόμη και όταν οι ερευνητές συνεκτίμησαν άλλους παράγοντες, όσοι ανέφεραν αυτή τη δυσκολία είχαν σχεδόν εξαπλάσιες στατιστικές πιθανότητες να δηλώνουν συχνό ή διαρκές food noise. Αυτό δεν σημαίνει εξαπλάσιο κίνδυνο υπερφαγίας, ούτε αποδεικνύει ότι οι επίμονες σκέψεις προκαλούν την απώλεια ελέγχου.

Να σημειωθεί ότι η μελέτη βασίστηκε στις απαντήσεις των ίδιων των συμμετεχόντων και δεν εξέτασε απευθείας τη λειτουργία του εγκεφάλου. Δεν γνωρίζουμε, επομένως, αν οι επίμονες σκέψεις προηγούνται της δυσκολίας ελέγχου του φαγητού ή αν συνδέονται με αυτήν μέσω άλλων παραγόντων.

«Η κατανόηση του διατροφικού θορύβου είναι το πρώτο βήμα για τη διαχείρισή του», δήλωσε ο Daisuke Hayashi, μεταδιδακτορικός ερευνητής στις διατροφικές επιστήμες και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. Όπως εξήγησε, ο εντοπισμός των ανθρώπων που βιώνουν συχνά αυτές τις σκέψεις μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα το φαινόμενο και να αναζητήσουν αποτελεσματικούς τρόπους αντιμετώπισής του.

Τι μπορεί να βοηθήσει

Το food noise δεν αποτελεί αναγνωρισμένη ιατρική διάγνωση. Επίσης, δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει απαραίτητα διατροφική διαταραχή.

Η τακτική κατανάλωση επαρκών γευμάτων, η αποφυγή υπερβολικά περιοριστικών διαιτών και η αναγνώριση των καταστάσεων που προκαλούν έντονη επιθυμία για φαγητό μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα βήματα για ορισμένους ανθρώπους. Δεν έχουν, ωστόσο, αποδειχθεί ως ειδική θεραπεία του φαινομένου.

Ένα ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης αφορούσε και τα φάρμακα GLP-1, που χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Παρότι αρκετοί ασθενείς περιγράφουν μείωση των επίμονων σκέψεων για το φαγητό κατά τη θεραπεία, το 25,8% των συμμετεχόντων που ανέφεραν χρήση τέτοιων φαρμάκων δήλωσε συχνό food noise, έναντι 16,3% όσων δεν είχαν χρησιμοποιήσει GLP-1 τον προηγούμενο χρόνο.

Ο Travis Masterson, αναπληρωτής καθηγητής Διατροφικών Επιστημών και συν-συγγραφέας της μελέτης, προτείνει ως πιθανή εξήγηση ότι οι άνθρωποι που λαμβάνουν αυτά τα φάρμακα ίσως αναγνωρίζουν πιο εύκολα τις σκέψεις που εξακολουθούν να έχουν γύρω από το φαγητό, επειδή έχουν ήδη βιώσει τη μείωσή τους. Η έρευνα, πάντως, δεν εξέτασε αν τα φάρμακα προκαλούν ή περιορίζουν το food noise και δεν επιτρέπει συμπεράσματα για την αποτελεσματικότητά τους ως προς αυτό.

Όταν οι σκέψεις για το φαγητό γίνονται τόσο επίμονες ώστε να προκαλούν δυσφορία ή να επηρεάζουν τη διατροφική συμπεριφορά, η συζήτηση με έναν επαγγελματία υγείας μπορεί να βοηθήσει.

Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι η επιθυμία για φαγητό δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την πείνα ή τη δύναμη της θέλησης. Πρόκειται για μια πολύπλοκη διαδικασία στην οποία συμμετέχουν βιολογικοί και ψυχολογικοί μηχανισμοί, που η επιστήμη προσπαθεί ακόμη να κατανοήσει πλήρως.

Φωτογραφία: istock