Ύπνος: Τα ακανόνιστα ωράρια επιδεινώνουν τα συμπτώματα κατάθλιψης – Μελέτη αμφισβητεί τον κανόνα των 8 ωρών

  • Γιάννα Τριανταφύλλη
Ύπνος
Η επικεφαλής ερευνήτρια της μελέτης, Δρ. Severine Soltani, αναλύει τα αναπάντεχα ευρήματα στο iatropedia.gr

Τηρείτε κάθε βράδυ το ιδανικό οκτάωρο ύπνου, όμως οι ώρες που κοιμάστε και ξυπνάτε μεταβάλλονται συνεχώς; Αυτή η φαινομενικά αθώα συνήθεια ενδέχεται να επηρεάζει την ψυχική σας υγεία περισσότερο από όσο πιστεύετε.

Μια νέα μεγάλη μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF) και του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο (UCSD) διαπιστώνει ότι τα ακανόνιστα ωράρια ύπνου και αφύπνισης συνδέονται άμεσα με συχνότερα και εντονότερα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους, καθώς και με υψηλότερα επίπεδα μοναξιάς.

Ύπνος: Δεν μετρά μόνο η διάρκεια, αλλά και η σταθερότητα στο ωράριο

Μέχρι σήμερα, η επιστημονική έρευνα εστίαζε κυρίως στη διάρκεια και την ποιότητα του ύπνου. Η νέα μελέτη εξέτασε μια διαφορετική παράμετρο: την κανονικότητα (regularity), δηλαδή το πόσο σταθερό παραμένει το καθημερινό μας ωράριο.

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 23.000 συμμετέχοντες, οι οποίοι φορούσαν «έξυπνα» δαχτυλίδια καταγραφής βιολογικών παραμέτρων. Όλοι οι συμμετέχοντες παρείχαν στοιχεία για 154 ημέρες, επιτρέποντας στους επιστήμονες να παρακολουθήσουν τις συνηθειές τους σε βάθος μηνών.

Με βάση τις μετρήσεις, οι ερευνητές υπολόγισαν τον Δείκτη Κανονικότητας του Ύπνου (Sleep Regularity Index – SRI), ο οποίος κυμαίνεται από 0 έως 100. Όσο υψηλότερη είναι η βαθμολογία, τόσο πιο σταθερό είναι το πρόγραμμα ύπνου και αφύπνισης.

Περισσότερη αστάθεια, εντονότερα συμπτώματα

Τα αποτελέσματα έδειξαν σαφή συσχέτιση ανάμεσα στην ακανόνιστη ώρα ύπνου και στην επιβαρυμένη ψυχική υγεία. Ειδικότερα, οι συμμετέχοντες χωρίς συμπτώματα κατάθλιψης ή με ελάχιστα συμπτώματα είχαν μέσο δείκτη SRI 84.

Η βαθμολογία μειωνόταν στο 83 για όσους παρουσίαζαν ήπια συμπτώματα, στο 81 για εκείνους με μέτρια συμπτώματα και στο 75 για όσους αντιμετώπιζαν σοβαρή κατάθλιψη.

Αντίστοιχα, τα άτομα με φυσιολογικά επίπεδα άγχους είχαν μέσο δείκτη 84, ενώ σε όσους εμφάνιζαν σοβαρό άγχος η βαθμολογία έπεφτε στο 79. Όσοι ανέφεραν αυξημένα αισθήματα μοναξιάς παρουσίαζαν επίσης σημαντικά πιο ασταθή ωράρια.

Πώς απορρυθμίζεται το βιολογικό ρολόι

Η σταθερότητα του ύπνου είναι θεμελιώδης για τον κιρκάδιο ρυθμό, το εσωτερικό μας ρολόι που ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης. Οι σταθερές ώρες κρατούν αυτό το ρολόι συγχρονισμένο.

Αντίθετα, οι συχνές αλλαγές αποσυντονίζουν όχι μόνο τον ύπνο, αλλά και την έκθεση στο φυσικό φως, τα γεύματα, την άσκηση και τις κοινωνικές επαφές. Όλοι αυτοί οι παράγοντες ρυθμίζουν τη βιολογική ισορροπία του οργανισμού.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η επίδραση ενδέχεται να είναι αμφίδρομη: η ψυχική επιβάρυνση μπορεί να «χαλάει» τον ύπνο, αλλά και ο άστατος ύπνος μπορεί να επιδεινώνει την ψυχολογία.

Δρ. Severine Soltani, Καθηγήτρια Βιοπληροφορικής και Συστημικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στο Σαν Ντιέγκο, ΗΠΑ

Η επικεφαλής ερευνήτρια, Δρ. Severine Soltani, Καθηγήτρια Βιοπληροφορικής και Συστημικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο, αναλύει τα ευρήματα της μελέτης στο iatropedia.gr.

«Οι άνθρωποι συχνά επικεντρώνονται στο πόσες ώρες κοιμούνται. Τα ευρήματά μας, ωστόσο, προστίθενται σε ένα ολοένα αυξανόμενο σώμα επιστημονικών δεδομένων που δείχνουν ότι σημαντικό ρόλο για την ψυχική υγεία διαδραματίζει και η σταθερότητα του ωραρίου ύπνου. Με άλλα λόγια, δεν έχει σημασία μόνο πόσες ώρες κοιμόμαστε αλλά και η σταθερότητα του ωραρίου ύπνου», αναφέρει χαρακτηριστικά η ερευνήτρια.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη.

ΕΡ: Τι αποκαλύπτουν τα ευρήματα της μελέτης για τη σχέση μεταξύ της σταθερότητας του ωραρίου ύπνου και της ψυχικής υγείας;

S.S.: Διαπιστώσαμε ότι τα άτομα που διατηρούσαν ένα πιο σταθερό πρόγραμμα ύπνου, δηλαδή κοιμούνταν και ξυπνούσαν περίπου την ίδια ώρα κάθε ημέρα, ανέφεραν λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και μοναξιάς. Οι συσχετίσεις αυτές παρέμειναν ισχυρές ακόμη και όταν συνυπολογίσαμε τη συνολική διάρκεια του ύπνου.

Οι άνθρωποι συχνά επικεντρώνονται στο πόσες ώρες κοιμούνται. Τα ευρήματά μας, ωστόσο, προστίθενται σε ένα ολοένα αυξανόμενο σώμα επιστημονικών δεδομένων που δείχνουν ότι σημαντικό ρόλο για την ψυχική υγεία μπορεί να διαδραματίζει και η σταθερότητα του ωραρίου ύπνου.

ΕΡ: Γνωρίζουμε ότι η έλλειψη ύπνου επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ψυχική υγεία. Το να τηρούμε ένα σταθερό ωράριο ύπνου και αφύπνισης κάθε μέρα μπορεί να είναι εξίσου σημαντικό;

S.S.: Η μελέτη μας δείχνει ότι η σταθερότητα του ωραρίου ύπνου σχετίζεται με την ψυχική υγεία, ακόμη και όταν λαμβάνεται υπόψη η διάρκεια του ύπνου. Με άλλα λόγια, δεν έχει σημασία μόνο πόσες ώρες κοιμόμαστε.

Ιδανικά, θα πρέπει να πηγαίνουμε για ύπνο και να ξυπνάμε περίπου τις ίδιες ώρες κάθε ημέρα, συμπεριλαμβανομένων των Σαββατοκύριακων. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ακολουθούμε ένα απολύτως αυστηρό πρόγραμμα. Προηγούμενες έρευνες δείχνουν ότι μια απόκλιση περίπου 30 λεπτών πριν ή μετά τη συνηθισμένη ώρα ύπνου μπορεί να είναι συμβατή με ένα πολύ σταθερό πρόγραμμα.

ΕΡ: Η μελέτη σας έδειξε ότι τα πιο ακανόνιστα ωράρια ύπνου συνδέονται με εντονότερα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους. Ποιοι βιολογικοί μηχανισμοί εξηγούν αυτή τη σχέση;

S.S.: Τα ακανόνιστα ωράρια ύπνου ενδέχεται να επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική υγεία μέσω της διαταραχής του κιρκάδιου ρυθμού, δηλαδή του εσωτερικού βιολογικού ρολογιού του οργανισμού. Επίσης, μέσω των επιπτώσεών της σε άλλες λειτουργίες, όπως η ορμονική ρύθμιση και οι φλεγμονώδεις διεργασίες.

Επιπλέον, ο ακανόνιστος ύπνος μπορεί να διαταράξει εμφανώς την καθημερινή μας ρουτίνα, επηρεάζοντας τις ώρες των γευμάτων, τη σωματική άσκηση, ακόμη και την κοινωνική μας ζωή.

Η δική μας μελέτη δεν εξέτασε αυτούς τους βιολογικούς μηχανισμούς. Πρόκειται, ωστόσο, για ορισμένες εύλογες επιστημονικές εξηγήσεις.

ΕΡ: Μπορεί η διαταραχή του εσωτερικού βιολογικού ρολογιού να συμβάλει στην εμφάνιση κατάθλιψης ή άγχους ή είναι πιθανότερο τα προβλήματα ψυχικής υγείας να προκαλούν διαταραχές στον ύπνο;

S.S.: Πιθανότατα πρόκειται για μια αμφίδρομη σχέση. Ο ακανόνιστος ύπνος μπορεί να διαταράξει το εσωτερικό βιολογικό μας ρολόι και τις λειτουργίες που σχετίζονται με τη ρύθμιση της διάθεσης. Ταυτόχρονα, η κατάθλιψη και το άγχος μπορούν να δυσκολέψουν τόσο την έλευση του ύπνου όσο και τη διατήρηση ενός σταθερού ωραρίου.

Ωστόσο, τα ευρήματά μας καταδεικνύουν συσχέτιση και όχι σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να διαπιστωθεί εάν οι δύο καταστάσεις αλληλοεπηρεάζονται ή όχι.

ΕΡ: Πόσο μπορεί να επηρεάσει την ψυχική μας υγεία μια μετατόπιση μίας ή δύο ωρών στο πρόγραμμα του ύπνου μας;

S.S.: Ακόμη και μια μετατόπιση μίας ή δύο ωρών μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη σταθερότητα του ύπνου, ιδιαίτερα όταν επαναλαμβάνεται συστηματικά.

Για παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι κάποιος πηγαίνει για ύπνο στις 10 το βράδυ τη μία ημέρα, στις 11 το βράδυ την επόμενη και ξανά στις 10 το βράδυ την τρίτη ημέρα. Εάν η ώρα αφύπνισης παραμένει σταθερή, αυτό αντιστοιχεί σε Δείκτη Σταθερότητας Ύπνου (Sleep Regularity Index – SRI) περίπου 92. Όσο υψηλότερη είναι η τιμή του δείκτη, τόσο πιο σταθερό είναι το πρόγραμμα ύπνου.

Εάν η διαφορά στην ώρα κατάκλισης είναι δύο ώρες αντί για μία, ο δείκτης SRI μειώνεται περίπου στο 83. Όταν, όμως, μεταβάλλονται ταυτόχρονα τόσο η ώρα κατάκλισης όσο και η ώρα αφύπνισης, η επίδραση είναι ακόμη μεγαλύτερη: μια μετατόπιση μίας ώρας αντιστοιχεί σε δείκτη περίπου 83, ενώ μια μετατόπιση δύο ωρών τον μειώνει περίπου στο 67.

Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, στη μελέτη μας τα άτομα με μέτρια συμπτώματα κατάθλιψης είχαν κατά μέσο όρο δείκτη περίπου 81, ενώ εκείνα με σοβαρά συμπτώματα είχαν δείκτη περίπου 75.

Πρόκειται για απλουστευμένα παραδείγματα που δείχνουν πώς οι επαναλαμβανόμενες αλλαγές στις ώρες ύπνου επηρεάζουν τη σταθερότητά του. Παρότι στη μελέτη μας ο λιγότερο σταθερός ύπνος συνδέθηκε με χειρότερη ψυχική υγεία, δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι αυτές οι μεταβολές προκαλούν άμεσα επιδείνωση της ψυχικής υγείας.

ΕΡ: Θα μπορούσε η διατήρηση ενός σταθερού ωραρίου ύπνου να αποτελέσει μέρος της πρόληψης  και της θεραπευτικής αντιμετώπισης της κατάθλιψης;

S.S.: Πιστεύω ότι υπάρχουν σημαντικές προοπτικές προς αυτή την κατεύθυνση. Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι η σταθερότητα του ύπνου θα μπορούσε να αποτελέσει έναν χρήσιμο στόχο για τη βελτίωση της ψυχικής υγείας.

Χρειαζόμαστε, ωστόσο, μελέτες παρέμβασης που θα εξετάσουν εάν η βελτίωση της σταθερότητας του ύπνου μπορεί πράγματι να συμβάλει στην πρόληψη ή στη μείωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους.

Εάν αυτό επιβεβαιωθεί, θα είναι ένα ιδιαίτερα ενθαρρυντικό εύρημα, κυρίως επειδή η σταθερότητα του ωραρίου ύπνου είναι ένας παράγοντας που οι άνθρωποι μπορούν να τροποποιήσουν.

ΕΡ: Ποια είναι η σημαντικότερη πρακτική συμβουλή που θα δίνατε σε κάποιον που θέλει να προστατεύσει την ψυχική του υγεία βελτιώνοντας τις συνήθειες του ύπνου του;

S.S.: Θα έδινα προτεραιότητα στην προσπάθεια να κοιμόμαστε και να ξυπνάμε την ίδια ώρα κάθε ημέρα, συμπεριλαμβανομένων των Σαββατοκύριακων, φροντίζοντας παράλληλα να εξασφαλίζουμε επαρκή διάρκεια ύπνου.

Η ρύθμιση ενός ξυπνητηριού μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην προσπάθεια αυτή. Πιθανότατα, όσο περισσότερο ακολουθεί κανείς ένα σταθερό πρόγραμμα, τόσο πιο εύκολο θα γίνεται να αποκοιμιέται και να ξυπνά την ίδια ώρα κάθε ημέρα.

Αναγνωρίζω ότι αυτό είναι πολύ πιο εύκολο να το λες παρά να το εφαρμόζεις στην πράξη. Γι’ αυτό, ιδανικά, θα πρέπει να προσπαθούμε να μην αποκλίνουμε περισσότερο από περίπου 30 λεπτά από τη συνηθισμένη ώρα κατάκλισης και αφύπνισης. Στόχος είναι η συνέπεια, όχι η τελειότητα!

Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports.

Φωτογραφία iStock