Το παιχνίδι της μνήμης: Τι μας προσφέρουν, τι μας κοστίζουν φωτογραφίες και screenshots

Οι φωτογραφίες και τα screenshots είναι στιγμιότυπα στον χρόνο που μας θυμίζουν μικρές ή μεγάλες στιγμές οι οποίες ήταν κάποτε σημαντικές για εμάς. Μολονότι όμως με τη βοήθειά τους αποτυπώνουμε τις αναμνήσεις μας, μακροπρόθεσμα μπορεί να βλάψουμε τη μνήμη μας, σύμφωνα με μία νέα μελέτη.

Το κλειδί είναι πόσα φωτογραφικά στιγμιότυπα τραβάμε και τι τα κάνουμε στη συνέχεια.

Η λήψη φωτογραφιών και στιγμιοτύπων οθόνης (screenshots) είναι κάτι παραπάνω από συνηθισμένη. Οι περισσότεροι άνθρωποι τραβάνε κατά μέσον όρο 20 φωτογραφίες την ημέρα. Αν σας φαίνονται πολλές, αναλογιστείτε πόσες τραβήξατε στις πιο πρόσφατες διακοπές σας.

Επιπλέον, μελέτες έχουν δείξει ότι στο μέσο «έξυπνο» κινητό είναι αποθηκευμένες σχεδόν 2.000 φωτογραφίες. Από αυτές, ελάχιστες είναι όσες κοιτάζουμε αλλεπάλληλες φορές, ώστε να εδραιωθούν στη μνήμη μας. Πόσο μάλλον που είναι πολύ περισσότερες απ’ όσες θα μπορούσαν όντως να την βελτιώσουν, λένε οι ερευνητές.

Επιπλέον, μελέτες έχουν δείξει κατ’ επανάληψιν πως όταν φωτογραφίζουμε ή καταγράφουμε ψηφιακά ένα συμβάν, μπορεί αργότερα να έχουμε λιγότερες αναμνήσεις απ’ ό,τι εάν το παρακολουθούσαμε ενεργητικά.

Φωτογραφική εξασθένηση

Γιατί συμβαίνει αυτό; Η αιτία είναι το επονομαζόμενο φαινόμενο της φωτογραφικής εξασθένησης (photo-taking impairment effect). Αυτό εκδηλώνεται όταν βγάζουμε μία φωτογραφία, αλλά δεν την ξανακοιτάμε ποτέ.

Αντιθέτως, εάν χρησιμοποιούμε τις φωτογραφίες για να ξαναβλέπουμε τις αναμνήσεις μας, ωφελούμε την μακροχρόνια διατήρησή τους.

Με άλλα λόγια, «εάν ένας άνθρωπος δεν κοιτάζει ενεργητικά τις αποθηκευμένες εικόνες, για να επιτύχει λεπτομερή ανάκτηση μιας ανάμνησης, είναι απίθανο να ωφεληθεί η μνήμη του», δήλωσε η επικεφαλής ερευνήτρια Dr. Sophia Fabrizio, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Binghamton, στη Νέα Υόρκη. «Αντιθέτως, μπορεί κάλλιστα να την βλάψει».

Η μελέτη

Οι επιστήμονες του πανεπιστημίου πραγματοποίησαν σειρά επτά πειραμάτων για να διερευνήσουν το φαινόμενο της ψηφιακής αποτύπωσης.

Όπως γράφουν στην ιατρική επιθεώρηση Memory & Cognition, διεξήγαγαν τα πειράματα με συνολικώς 892 εθελοντές. Το 70% ήταν γυναίκες. Η ηλικία τους κυμαινόταν μεταξύ 17 και 27 ετών.

Οι συμμετέχοντες έβγαζαν screenshots με τα κινητά τους από έργα τέχνης. Αργότερα οι ερευνητές τους υπέβαλλαν σε διάφορα τεστ σε ηλεκτρονικό  υπολογιστή, που έδειχναν αν και τι θυμούνταν από αυτά. Τους υπέβαλλαν ακόμα και σε τεστ μαθηματικών για να αξιολογήσουν την δύναμη του εγκεφάλου τους. Οι συμμετέχοντες δεν γνώριζαν ότι στόχος της μελέτης ήταν να αξιολογηθεί η μνήμη τους.

Αποτέλεσμα: Σε κανένα από τα πειράματα η λήψη των φωτογραφικών στιγμιοτύπων δεν παρείχε σαφές όφελος στη μνήμη.

Με άλλα λόγια «το πιθανότερο είναι πως βλάπτουμε τη μνήμη μας όσον αφορά τις πληροφορίες και τα βιώματα που αποθηκεύει, όταν πατάμε συνέχεια ένα κουμπί», πρόσθεσε η Dr. Fabrizio.

Οι πιθανές εξηγήσεις

Αυτού του είδους η «ψηφιακή αμνησία» μπορεί να εξηγείται εν μέρει από την απόσπαση της προσοχής, εκτιμούν οι ερευνητές. Πρακτικά αυτό σημαίνει πως καθώς αποθηκεύουμε στο κινητό μας μία εμπειρία, ο εγκέφαλος ασχολείται με κάτι άλλο και όχι με την αποθήκευσή της ως ανάμνησης.

Ένας άλλος παράγοντας που παίζει ρόλο είναι η λεγόμενη νοητική εκφόρτωση (cognitive offloading). Με τον όρο αυτό περιγράφεται η χρήση εξωτερικών εργαλείων ή ενεργειών για την μείωση της προσπάθειας που χρειάζεται ο εγκέφαλος. Το εργαλείο, εν προκειμένω, είναι η φωτογράφηση.

Υπάρχει εξ άλλου και η αποδέσμευση της προσοχής (attentional disengagement) που μπορεί να συμμετέχει. Κατ’ αυτήν, η λήψη μιας φωτογραφίας κάνει τον εγκέφαλο να παρίνει ακούσια αποστάσεις από την εικόνα που απαθανατίζουμε.

Ποια είναι η λύση αν θέλετε να έχετε καλύτερη μνήμη; Καλό είναι να αρχίσετε να κρατάτε (και) σημειώσεις, λένε οι ερευνητές. Όταν καταγράφουμε ενεργητικά κάτι, ο εγκέφαλος αναγκάζεται να επεξεργαστεί και να οργανώσει τις πληροφορίες. Η προσπάθεια που καταβάλλει κατ’ αυτήν την διαδικασία καθιστά πολύ πιθανότερο να αποθηκεύουμε τις πληροφορίες και να τις θυμόμαστε.

Αν λοιπόν ξανακοιτάτε τις φωτογραφίες και έχετε κρατήσει και σημειώσεις, η μνήμη σας πιθανώς θα είναι πολύ καλύτερη.

Φωτογραφία: iStock