Μητρότητα ή επιστημονική καριέρα; Το αθέατο τίμημα που πληρώνουν οι γυναίκες στην έρευνα

Η μητρότητα, αντί να αποτελεί μια φυσιολογική πτυχή της ζωής, μετατρέπεται σε σοβαρό επαγγελματικό εμπόδιο, αποκαλύπτοντας τις βαθιές ανισότητες που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν τον ακαδημαϊκό χώρο.

Η μαρτυρία της 34χρονης διδάκτορος Λογοτεχνίας, Σαρλίν, στη γαλλική εφημερίδα Le Monde, αποτυπώνει το αδιέξοδο πολλών νέων ερευνητριών. Μετά από δεκαπέντε χρόνια σπουδών, αριστείας και αφοσίωσης, η Σαρλίν πίστευε ότι θα μπορούσε να συνδυάσει τη μητρότητα με την ακαδημαϊκή σταδιοδρομία. Ωστόσο, η γέννηση του παιδιού της συνέπεσε με την κρίσιμη περίοδο διεκδίκησης μιας μόνιμης πανεπιστημιακής θέσης.

Οι αλλεπάλληλες αποτυχημένες προσπάθειες πρόσληψης, η οικονομική ανασφάλεια και η αδυναμία να αποδεχθεί θέσεις που απαιτούσαν συνεχή μετακίνηση την οδήγησαν τελικά να εγκαταλείψει την ακαδημαϊκή έρευνα. Σήμερα, η Σαρλίν εργάζεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και αισθάνεται απογοητευμένη καθώς εκτιμά ότι τα προσόντα και τα χρόνια των σπουδών της δεν αξιοποιήθηκαν όπως θα έπρεπε.

Μητρότητα ή επιστημονική καριέρα: Ένα σύστημα που απαιτεί διαρκή διαθεσιμότητα

Σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα από ερευνητές της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων της Κοπεγχάγης, του Κέντρου Κοινωνικών Επιστημών WZB Βερολίνου, του Πανεπιστημίου του Ζάγκρεμπ και της Σχολής Οικονομικών της Στοκχόλμης, η απόκτηση παιδιού επηρεάζει καθοριστικά την επαγγελματική πορεία των γυναικών επιστημόνων. Ο αριθμός των επιστημονικών δημοσιεύσεων των μητέρων μειώνεται κατά 31%, ενώ αντίστοιχη επίπτωση δεν καταγράφεται στους πατέρες.

Η έρευνα αναδεικνύει τη λειτουργία ενός ακαδημαϊκού συστήματος που επιβραβεύει την αδιάκοπη εργασία, τη διεθνή κινητικότητα, τις δημοσιεύσεις και τη συνεχή παρουσία σε συνέδρια. Πρόκειται για ένα περιβάλλον όπου η επαγγελματική επιτυχία προϋποθέτει διαρκή διαθεσιμότητα χωρίς όρια, συνθήκη που συγκρούεται με τις αυξημένες ευθύνες φροντίδας ενός παιδιού, τις οποίες εξακολουθούν να αναλαμβάνουν κυρίως οι γυναίκες.

Το αποτέλεσμα είναι το λεγόμενο «φαινόμενο του διάτρητου σωλήνα» (leaky pipeline), ένας όρος που περιγράφει τη σταδιακή και συνεχή απώλεια γυναικών όσο ανεβαίνουν στις επαγγελματικές βαθμίδες.

Μητρότητα ή επιστημονική καριέρα: Πίεση, εξουθένωση και επαγγελματικός αποκλεισμός

Οι δυσκολίες δεν περιορίζονται στην έλλειψη χρόνου. Μαρτυρίες ερευνητριών περιγράφουν πιέσεις από επιβλέποντες, εχθρικές αντιδράσεις στην ανακοίνωση μιας εγκυμοσύνης και απαιτήσεις για πρόωρη ολοκλήρωση διδακτορικών διατριβών. Σε μία περίπτωση, ερευνήτρια καταγγέλλει ότι η επιβλέπουσά της τής πρότεινε ακόμη και να διακόψει την εγκυμοσύνη της.

Παράλληλα, η πολυετής επισφάλεια μετά το διδακτορικό, οι βραχυχρόνιες συμβάσεις και η ανάγκη συνεχούς παραγωγής έργου χωρίς εγγυημένη αμοιβή ή μελλοντική θέση καθιστούν τη μητρότητα ακόμη πιο δύσκολη επιλογή.

Ορισμένες γυναίκες αναβάλλουν την απόκτηση παιδιού μέχρι να εξασφαλίσουν μόνιμη θέση. Άλλες καταφεύγουν στην κατάψυξη ωαρίων, επιβαρυνόμενες με οικονομικό, σωματικό και ψυχολογικό κόστος. Κάποιες, τελικά, εγκαταλείπουν την έρευνα, συχνά για θέσεις χαμηλότερα αμειβόμενες και κατώτερες των ακαδημαϊκών προσόντων τους.

Η ίδια μελέτη καταγράφει μακροπρόθεσμη μισθολογική επιβάρυνση της τάξης του 12% για τις γυναίκες που εγκαταλείπουν την ερευνητική σταδιοδρομία μετά την εγκυμοσύνη.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν αφορά αποκλειστικά τις προσωπικές επιλογές των γυναικών, αλλά τη δομή ενός συστήματος που δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στις πραγματικές ανάγκες της ζωής. Όταν η μητρότητα αντιμετωπίζεται ως επαγγελματικό μειονέκτημα και η γονική άδεια ως κενό στο βιογραφικό, η ισότητα παραμένει ζητούμενο.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η επιστημονική αριστεία πρέπει να απαιτεί προσωπικές θυσίες τέτοιου μεγέθους. Γιατί, όταν μια γυναίκα καλείται να επιλέξει ανάμεσα στην οικογένεια και στην επαγγελματική της επιβίωση, δεν αποτυγχάνει εκείνη να ανταποκριθεί στο σύστημα. Είναι το σύστημα που αποτυγχάνει να αξιοποιήσει το ταλέντο της και την μοναδικότητά της.

Φωτογραφία iStock