Μικροβιακή αντοχή: Συναγερμός στην Ευρώπη για τα ανθεκτικά υπερμικρόβια – Η Ελλάδα στις πρώτες θέσεις υψηλού κινδύνου

  • Γιάννα Τριανταφύλλη
μικροβιακή αντοχή
Το ECDC προειδοποιεί για την επιδείνωση της μικροβιακής αντοχής σε Ελλάδα και Ευρώπη. Ποια παθογόνα προκαλούν ανησυχία στους ειδικούς

Η μικροβιακή αντοχή συνεχίζει να εξαπλώνεται στην Ευρώπη, με ορισμένες χώρες να καταγράφουν ιδιαίτερα έντονη επιδείνωση.

Κάθε χρόνο, περισσότεροι από 35.000 άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας της μικροβιακής αντοχής, με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στις χώρες με τα πιο υψηλά ποσοστά ανθεκτικών λοιμώξεων. 

Με αφορμή τη σημερινή Ευρωπαϊκή Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τα Αντιβιοτικά, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) προειδοποιεί ότι οι λοιμώξεις από βακτήρια ανθεκτικά στα αντιβιοτικά πολλαπλασιάζονται με ανησυχητικούς ρυθμούς.

Όπως τονίζει το ECDC, η εξάπλωση της μικροβιακής αντοχής αφήνει τους γιατρούς με ολοένα λιγότερες θεραπευτικές επιλογές, υπογραμμίζοντας την ανάγκη άμεσης δράσης για τη διατήρηση της αποτελεσματικότητας των αντιβιοτικών.

Διαβάστε επίσης: Μικροβιακή αντοχή – Έως 39 εκατ. θάνατοι σε 25 χρόνια, προειδοποιεί ο ΠΟΥ

Μικροβιακή αντοχή: Τι είναι και γιατί αποτελεί τόσο μεγάλη απειλή

Η μικροβιακή αντοχή εμφανίζεται όταν μικροοργανισμοί, όπως τα βακτήρια, αποκτούν την ικανότητα να επιβιώνουν παρά τη χορήγηση φαρμάκων που έχουν σχεδιαστεί για να τους εξουδετερώνουν ή να αναστέλλουν την ανάπτυξή τους.

Παρά τις πολυετείς προσπάθειες για τον περιορισμό της μικροβιακής αντοχής, τα νεότερα στοιχεία του ECDC δείχνουν ότι η κατάσταση επιδεινώνεται, καθώς εμφανίζονται νέα βακτηριακά στελέχη που είναι ανθεκτικά σε πολλά αντιβιοτικά ταυτόχρονα.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι λοιμώξεις του αίματος από ανθεκτικά βακτήρια. Στο επίκεντρο βρίσκονται κυρίως τα βακτήρια Klebsiella pneumoniae και Escherichia coli (E. coli), τα οποία συνδέονται με υψηλή θνησιμότητα στους ασθενείς.

Η εκτιμώμενη συχνότητα εμφάνισης λοιμώξεων από E. coli ανθεκτικών στα αντιβιοτικά στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 16,4% μεταξύ 2019 και 2025, παρά τον στόχο για μείωση κατά 10% από το βασικό επίπεδο του 2019.

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η εικόνα της Klebsiella pneumoniae, ενός βακτηρίου που μπορεί να προκαλέσει λοιμώξεις του ουροποιητικού και του αναπνευστικού συστήματος, καθώς και λοιμώξεις του αίματος.

Ο στόχος ήταν η μείωση των λοιμώξεων από ανθεκτική Klebsiella pneumoniae κατά 5% σε σχέση με το 2019. Ωστόσο, το 2025 η συχνότητα έφτασε τα 3,75 περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους, καταγράφοντας αύξηση κατά 72%.

Σύμφωνα με ειδικούς του ECDC, σε αρκετές περιπτώσεις παρατηρείται «συγγένεια» μεταξύ των βακτηριακών στελεχών, γεγονός που υποδηλώνει μετάδοση. Παράλληλα, ορισμένα βακτήρια αποκτούν ολοένα πιο σύνθετους μηχανισμούς αντοχής, καθιστώντας τη θεραπεία τους ιδιαίτερα δύσκολη.

Ελλάδα: Μεταξύ των χωρών με τα υψηλότερα ποσοστά ανθεκτικών λοιμώξεων

Παρότι η μικροβιακή αντοχή αποτελεί πανευρωπαϊκή πρόκληση, η έκταση του προβλήματος και η κατανάλωση αντιβιοτικών παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις από χώρα σε χώρα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ECDC, η Κύπρος καταγράφει τη μεγαλύτερη αύξηση στις λοιμώξεις του αίματος από ανθεκτική Klebsiella pneumoniae, με ανησυχητική άνοδο 716%. Το 2025 τα περιστατικά ανήλθαν σε 21,29 ανά 100.000 κατοίκους. Παράλληλα, οι λοιμώξεις του αίματος από ανθεκτικό E. coli αυξήθηκαν κατά 276%.

Ακολουθεί η Ρουμανία, με 18,66 περιστατικά ανθεκτικής Klebsiella pneumoniae ανά 100.000 κατοίκους, ενώ στην Ελλάδα καταγράφηκαν 16,28 περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους.

Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι και οι αυξήσεις που καταγράφηκαν τα τελευταία χρόνια σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ουγγαρία, οι λοιμώξεις από ανθεκτική Klebsiella pneumoniae αυξήθηκαν κατά 1.622%, στην Κροατία κατά 409% και στη Βουλγαρία κατά 356%.

Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν την ανάγκη για εντατικότερη επιτήρηση και αποτελεσματικότερα μέτρα πρόληψης, με ιδιαίτερη έμφαση στις χώρες που εμφανίζουν υψηλή επιβάρυνση.

Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών επιταχύνει το πρόβλημα

Η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής δεν εξαρτάται μόνο από την ποσότητα των αντιβιοτικών που καταναλώνονται, αλλά και από το ποια φάρμακα συνταγογραφούνται και με ποιον τρόπο χρησιμοποιούνται.

Το ECDC προειδοποιεί ότι τα αντιβιοτικά εξακολουθούν να χορηγούνται ή να λαμβάνονται αδικαιολόγητα για την αντιμετώπιση ιογενών λοιμώξεων, όπως το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη και η COVID-19, παρότι είναι γνωστό ότι δεν έχουν καμία θεραπευτική αποτελεσματικότητα απέναντι στους ιούς.

Η αλόγιστη χρήση τους δημιουργεί συνθήκες που ευνοούν την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό των ανθεκτικών βακτηρίων, ενισχύοντας τη διάδοση στελεχών που είναι όλο και δυσκολότερο να αντιμετωπιστούν.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι περίπου το 90% της συνολικής κατανάλωσης αντιβιοτικών από ανθρώπους πραγματοποιείται εκτός νοσοκομείων, στην κοινότητα.

Το ECDC επισημαίνει ότι τα βρέφη και τα παιδιά προσχολικής ηλικίας λαμβάνουν συχνά αντιβιοτικά χωρίς να υπάρχει πραγματική ανάγκη, για συμπτώματα όπως ο βήχας, το συνάχι και ο πονόλαιμος που οφείλονται σε ιούς και μπορούν να υποχωρήσουν χωρίς αντιβιοτική θεραπεία.

Μπορεί η Ευρώπη να ανακόψει την εξάπλωση των ανθεκτικών βακτηρίων;

Περισσότερο από το 70% της επιβάρυνσης της υγείας από τη μικροβιακή αντοχή στην Ευρώπη αποδίδεται σε λοιμώξεις που σχετίζονται με την παροχή υγειονομικής περίθαλψης και αφορούν πολυανθεκτικά βακτήρια.

Πρόκειται για τις λοιμώξεις που εμφανίζονται συνηθέστερα σε ασθενείς κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους. Εκτιμάται ότι, περίπου οι μισές από αυτές τις επιπτώσεις θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί με την εφαρμογή αποτελεσματικότερων μέτρων πρόληψης και ελέγχου των λοιμώξεων.

Όπως τονίζει το ECDC, η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής απαιτεί συντονισμένη δράση σε δύο βασικούς άξονες: την πρόληψη των λοιμώξεων και τον έλεγχο της χρήσης των αντιμικροβιακών φαρμάκων.

Η πρόληψη των λοιμώξεων αποσκοπεί στον περιορισμό της μετάδοσης των βακτηρίων, ενώ ο έλεγχος της χρήσης των αντιμικροβιακών φαρμάκων διασφαλίζει ότι τα αντιβιοτικά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο όταν πραγματικά χρειάζονται.

Στα βασικά μέτρα που προτείνει το ECDC περιλαμβάνονται:

  • Η αυστηρή τήρηση των κανόνων υγιεινής των χεριών.
  • Η χρήση κατάλληλου προστατευτικού εξοπλισμού από το υγειονομικό προσωπικό.
  • Η απομόνωση των ασθενών με μεταδοτικές λοιμώξεις σε μονόκλινα δωμάτια, όπου αυτό είναι απαραίτητο.
  • Ο αποτελεσματικός καθαρισμός και η απολύμανση των νοσοκομειακών χώρων.
  • Η επαρκής στελέχωση των υπηρεσιών πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων.
  • Η πρόσβαση σε κατάλληλες εργαστηριακές διαγνωστικές εξετάσεις.
  • Η συστηματική επιτήρηση των ανθεκτικών βακτηρίων.

Το μήνυμα του ECDC είναι σαφές: η διατήρηση της αποτελεσματικότητας των αντιβιοτικών αποτελεί συλλογική ευθύνη. Απαιτείται καλύτερη πρόληψη, συστηματική επιτήρηση των ανθεκτικών μικροοργανισμών, έγκαιρη διάγνωση και κυρίως υπεύθυνη χρήση των αντιβιοτικών, ώστε να προστατευθούν οι σημερινές και οι μελλοντικές θεραπευτικές επιλογές.

Η επιστροφή σε μια εποχή όπου ακόμη και μια συνηθισμένη βακτηριακή λοίμωξη θα μπορούσε να αποβεί μοιραία δεν αποτελεί πλέον ένα θεωρητικό σενάριο. Πρόκειται για έναν υπαρκτό κίνδυνο που επιχειρούν να αποτρέψουν οι ευρωπαϊκές υγειονομικές αρχές με την άμεση ενίσχυση των μέτρων κατά της μικροβιακής αντοχής.

Φωτογραφία iStock