Κλιματική αλλαγή: Να κηρυχτεί παγκόσμια κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την υγεία ζητούν ειδικοί του Lancet

Η κλιματική αλλαγή επιταχύνει τις απειλές για την ανθρώπινη υγεία, προκαλώντας εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους ετησίως, ακραία καιρικά φαινόμενα και τεράστιες οικονομικές απώλειες.

Ορισμένες από τις σοβαρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία επιδεινώθηκαν ταχύτερα κατά τη δεκαετία μετά την έναρξη ισχύος της Συμφωνίας του Παρισιού (2016-2025) σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία (2006-2015).

Τις ανησυχητικές αυτές διαπιστώσεις αναδεικνύει η δέκατη έκθεση δεικτών της πρωτοβουλίας Lancet Countdown για την «Υγεία και την Κλιματική Αλλαγή», με τους επιστήμονες να ζητούν να κηρυχθεί η κλιματική αλλαγή ως «παγκόσμια κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την υγεία».

«Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία αυξάνονται ταχύτερα από την παγκόσμια αντίδραση», υπογραμμίζει η Marina Romanello, εκτελεστική διευθύντρια του Lancet Countdown και καθηγήτρια στο University College London.

Κλιματική αλλαγή: Ρεκόρ θανάτων από τη ζέστη

Την περίοδο 2016-2023, η ζέστη συνδέθηκε με περίπου 540.800 θανάτους ετησίως. Το ποσοστό αυτό είναι αυξημένο σε σχέση με το 55% ετησίως κατά την περίοδο 2006-2015.

To 2023, η ζέστη συνδέθηκε με αριθμό – ρεκόρ 710.000 θανάτων παγκοσμίως, εκ των οποίων πάνω από το 70% αποδίδεται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Εκτιμάται ότι συνολικά η κλιματική αλλαγή προκάλεσε σχεδόν τρία εκατομμύρια θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη μεταξύ 2016 και 2023.

Παράλληλα, η θερμική καταπόνηση περιόρισε την εργασιακή παραγωγικότητα, προκαλώντας το 2025 εκτιμώμενες απώλειες 1,07 τρισ. δολαρίων παγκοσμίως, δηλαδή 0,91% της παγκόσμιας οικονομικής παραγωγής. Ήταν η τρίτη διαδοχική χρονιά με απώλειες άνω του ενός τρισ. δολαρίων.

Οι μεγαλύτερες επιβαρύνσεις καταγράφηκαν στη Νοτιοανατολική Ασία και την Αφρική, όπου οι απώλειες αντιστοιχούσαν στο 3,9% και 3,2% του ΑΕΠ, αντίστοιχα. Στην Ευρώπη ανήλθαν στο 0,2% και στην αμερικανική ήπειρο στο 1,5%. Η γεωργία και οι κατασκευές υπέστησαν το μεγαλύτερο πλήγμα, καθώς πρόκειται για κλάδους που περιλαμβάνουν κυρίως υπαίθριες και σωματικά απαιτητικές εργασίες.

Κλιματική αλλαγή: Ξηρασία και ακραίες βροχοπτώσεις

Το 2025, η ακραία ξηρασία επηρέασε σχεδόν το 52% της χερσαίας επιφάνειας του πλανήτη για τουλάχιστον έναν μήνα, το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί μετά το 2023. Από το 2016, η έκταση που πλήττεται από ξηρασία αυξάνεται με ρυθμό πάνω από 700% ταχύτερο σε σχέση με την περίοδο 2006-2015.

Επιπλέον, από το 2003, το 80% της χερσαίας επιφάνειας έχει αντιμετωπίσει σημαντικές μεταβολές στα πρότυπα αποθήκευσης νερού στο έδαφος, με εναλλαγές μεταξύ ξηρών και υγρών συνθηκών, γεγονός που επηρεάζει την επισιτιστική ασφάλεια και την υγιεινή.

Ταυτόχρονα, τα ακραία φαινόμενα έντονων βροχοπτώσεων γίνονται όλο και πιο συχνά. Την περίοδο 2016-2025 έπληξαν κατά μέσο όρο το 17,2% της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας κάθε χρόνο, έναντι 14,8% την προηγούμενη δεκαετία, αυξάνοντας τον κίνδυνο πλημμυρών, κατολισθήσεων και ασθενειών που μεταδίδονται μέσω του νερού.

Κλιματική αλλαγή: Η καθαρή ενέργεια δίνει ελπίδες, αλλά δεν λύνει το πρόβλημα

Οι συντάκτες της έκθεσης επισημαίνουν ότι οι δράσεις για το κλίμα, όπως οι επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, η ενίσχυση της νομοθεσίας για την προστασία της υγείας και τα αυξανόμενα επιστημονικά δεδομένα, συνέβαλαν σε πραγματικά οφέλη για την υγεία. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν τις ραγδαία αυξανόμενες βλάβες που προκαλεί η κλιματική αλλαγή, που τροφοδοτείται από τα ορυκτά καύσιμα.

Συγκεκριμένα, οι παγκόσμιες επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια έφτασαν το 2025 στο ποσό-ρεκόρ των 2,1 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ, σχεδόν διπλάσιες από τις επενδύσεις στα ορυκτά καύσιμα. Η βελτίωση της ποιότητας του αέρα έχει αποτρέψει, σύμφωνα με εκτιμήσεις, 323.000 θανάτους ετησίως σε τουλάχιστον 77 χώρες όπου η ατμοσφαιρική ρύπανση από ορυκτά καύσιμα έχει μειωθεί από το 2016.

Ωστόσο, τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να καλύπτουν πάνω από το 80% των παγκόσμιων ενεργειακών αναγκών, ενώ οι 100 μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου σχεδιάζουν να παράγουν έως το 2040 ποσότητες ορυκτών καυσίμων κατά 150% μεγαλύτερες από εκείνες που συνάδουν με τον στόχο του περιορισμού της υπερθέρμανσης κατά 1,5°C. Το ποσοστό αυτό είναι αυξημένο από το 138% που καταγραφόταν πέρυσι.

Κλιματική αλλαγή: Απαιτείται άμεση και συντονισμένη λήψη μέτρων

Η έκθεση της πρωτοβουλίας Lancet Countdown, στην οποία συμμετείχαν 146 ερευνητές από περισσότερα από 70 ιδρύματα σε πάνω από 30 χώρες, καταλήγει σε ένα ανησυχητικό συμπέρασμα: Η κλιματική κρίση απειλεί άμεσα το μέλλον του πλανήτη, σκοτώνοντας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους κάθε χρόνο και προκαλώντας τεράστιες οικονομικές απώλειες.

Απέναντι σε αυτήν την δυσοίωνη πραγματικότητα, οι συντάκτες της έκθεσης ζητούν η προστασία της υγείας να τεθεί άμεσα στο επίκεντρο κάθε απόφασης για το κλίμα, από τη μείωση των εκπομπών έως τις προτεραιότητες χρηματοδότησης.

Πηγές: Lancet Countdown

Φωτογραφία iStock