Καρκίνος: Ελπίδες από θεραπευτικά εμβόλια βασισμένα στην τεχνολογία mRNA

Ελπίδες για καλύτερη αντιμετώπιση ορισμένων δύσκολων μορφών καρκίνου δίνουν θεραπευτικά εμβόλια βασισμένα στην τεχνολογία mRNA που δοκιμάζονται ήδη σε μικρές ή μεγαλύτερες ομάδες ασθενών.

Οι πρώτες μελέτες με αυτά δείχνουν ότι παρέχουν μακροχρόνια οφέλη σε ασθενείς με μελάνωμα στο δέρμα. Δείχνουν επίσης να βοηθούν και πάσχοντες από ορισμένους καρκίνους του παγκρέατος και του εγκεφάλου, οι οποίοι έως πρότινος εθεωρούντο απρόσβλητοι από τις επιθέσεις του ανοσοποιητικού συστήματος.

Περισσότερες από 130 μελέτες για τα εμβόλια αυτά παρουσιάσθηκαν στις αρχές του μήνα στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας (ASCO 2026). Πρόκειται για το μεγαλύτερο ογκολογικό συνέδριο στον κόσμο. Κάθε χρόνο παρακολουθούν τις εργασίες του περισσότεροι από 40.000 ογκολόγοι.

Μία από τις σημαντικότερες αφορά τον συνδυασμό ενός ισχυρού ανοσοθεραπευτικού φαρμάκου με ένα πειραματικό εμβόλιο mRNA για το μελάνωμα. Όπως ανακοίνωσαν επιστήμονες από το σύστημα Υγείας Langone Health του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, ο συνδυασμός μειώνει κατά 49% τον κίνδυνο υποτροπής της νόσου και θανάτου.

Η μείωση αυτή υπολογίστηκε 5 χρόνια μετά την χειρουργική αφαίρεση του μελανώματος. Στη σχετική μελέτη εντάχθηκαν 107 ασθενείς, οι οποίοι επελέγησαν τυχαία μετά την εγχείρησή τους. Το εμβόλιο που δοκιμάστηκε σε αυτούς ονομάζεται intismeran. Συνδυάστηκε με το ανοσοθεραπευτικό φάρμακο πεμπρολιζουμάμπη (pembrolizuamb).

Το εμβόλιο intismeran παράγεται εξατομικευμένα, δηλαδή με γενετικές πληροφορίες από τα καρκινικά κύτταρα κάθε ασθενούς ξεχωριστά.

Και σε άλλες μορφές

Τα θεραπευτικά εμβόλια MRNA δοκιμάζονται και σε πολλές άλλες μορφές καρκίνου. Οι φαρμακευτικές εταιρείες Moderna και Merck που αναπτύσσουν το εμβόλιο για το μελάνωμα, μελετούν ανάλογα εμβόλια σε 9  μεγάλες και μεσαίου μεγέθους κλινικές μελέτες για τον καρκίνο:

• Του πνεύμονος
• Του νεφρού
• Της ουροδόχου κύστεως
• Του παγκρέατος

Επιπλέον, αργότερα εφέτος μπορεί να έχουν και τα πρώτα αποτελέσματα από μεγαλύτερη, επιβεβαιωτική μελέτη για το μελάνωμα, αναφέρει το ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters.

Πολλές μελέτες εξ άλλου διεξάγουν και άλλες φαρμακευτικές εταιρείες, όπως οι Roche και  BioNTech.

Στον καρκίνο του παγκρέατος

Τα θεραπευτικά εμβόλια mRNA για τον καρκίνο βασίζονται στην ίδια αρχή με τα εμβόλια για την COVID-19 που όλοι γνωρίζουμε: βοηθούν το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να επιτίθεται σε έναν «εχθρό» του, παρέχοντας μακροχρόνια προστασία. Εν προκειμένω, ο εχθρός είναι ο καρκίνος.

Την σχετική ανακάλυψη έκανε πριν από περίπου 10 χρόνια ο Dr. Vinod Balachandran, χειρουργός ογκολόγος στο φημισμένο Κέντρο Καρκίνου Memorial Sloan Kettering. Είχε παρατηρήσει ότι σε σπάνιες περιπτώσεις μερικοί ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος επιζούσαν για χρόνια με αυτόν.

Στους ασθενείς αυτούς το ανοσοποιητικό σύστημά αναγνώριζε και επιτίθετο στους καρκινικούς όγκους. Κατά κανόνα, όμως, ο παγκρεατικός καρκίνος είναι «αόρατος» στο ανοσοποιητικό.

Ο Dr. Balachandran πίστευε ότι την κατάσταση θα μπορούσαν να αντιστρέψουν στους υπόλοιπους ασθενείς τα εμβόλια mRNA. Τα εμβόλια αυτά παράγονται εύκολα. Είναι επίσης εξατομικευμένα, καθώς βασίζονται σε συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις που υπάρχουν μόνον στον όγκο του εκάστοτε ασθενούς. Οι μεταλλάξεις ανιχνεύονται μετά την χειρουργική αφαίρεση και ανάλυση του όγκου.

Η πρώτη μελέτη (φάση 1) για τον καρκίνο του παγκρέατος με τέτοιου είδους εμβόλια άρχισε τον Δεκέμβριο του 2019. Σε αυτήν εντάχθηκαν σταδιακά 16 ασθενείς. Μετά την χειρουργική αφαίρεση του όγκου τους, υποβλήθηκαν σε τριπλή θεραπεία, λαμβάνοντας:

• Την κλασική χημειοθεραπεία (σχήμα FOLFIRINOX)
• Το ανοσοθεραπευτικό φάρμακο ατεζολιζουμάμπη
• Ένα εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA

Όπως ανακοίνωσε ο Dr. Balachandran τον περασμένο Απρίλιο στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Εταιρείας Έρευνας του Καρκίνου (AACR), οι οκτώ από τους ασθενείς ανταποκρίθηκαν στο εμβόλιο. Οι επτά από αυτούς βρίσκονται ακόμα εν ζωή κι ας έχουν περάσει έως και 6 χρόνια από τότε που έκαναν την θεραπεία.

Ήδη έχει αρχίσει διεθνής μελέτη φάσης 2 με 260 ασθενείς, για να επαληθευτούν αυτά τα ευρήματα. «Θα είναι μεγάλο επίτευγμα εάν αποδειχθεί ότι τα εμβόλια mRNA είναι η τεχνολογία που μπορεί να παράσχει κλινικώς σημαντική αντίδραση του ανοσοποιητικού στον καρκίνο», δήλωσε ο Dr. Robert Vonderheide, καθηγητής Ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια και πρόεδρος της AACR.

Ανάλογες έρευνες διεξάγονται, μεταξύ άλλων, για το γλοιοβλάστωμα, έναν ταχέως εξελισσόμενο καρκίνο του εγκεφάλου με εξίσου φτωχή πρόγνωση.

Φωτογραφία: iStock