Κυβερνοεπιθέσεις στα νοσοκομεία: Ευρωπαϊκό σχέδιο θωράκισης και 12 μέτρα για τις δομές υγείας στην Ελλάδα

Μια κυβερνοεπίθεση στα ψηφιακά συστήματα ενός νοσοκομείου μπορεί να παραλύσει τη λειτουργία του, οδηγώντας ακόμη και σε ακυρώσεις χειρουργείων ή καθυστερήσεις σε επείγουσες θεραπείες. Οι χάκερ μπορούν να μπλοκάρουν την πρόσβαση στους ηλεκτρονικούς φακέλους των ασθενών, στα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων και στα συστήματα διαχείρισης φαρμάκων. Γιατροί και νοσηλευτές βρίσκονται τότε αντιμέτωποι με σοβαρά εμπόδια στην παροχή ιατρικής φροντίδας, ακόμη και σε περιστατικά που κάθε λεπτό μετράει.

Οι επιθέσεις μπορούν να γίνουν με διαφορετικούς τρόπους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι χάκερ εγκαθιστούν κακόβουλο λογισμικό που κλειδώνει αρχεία και προγράμματα και απαιτούν λύτρα για να τα ξεκλειδώσουν. Σε άλλες, στόχος μπορεί να είναι η κλοπή προσωπικών και ιατρικών δεδομένων, τα οποία μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιηθούν για εκβιασμό ή να διαρρεύσουν στο διαδίκτυο.

Στο στόχαστρο των χάκερ τα ευρωπαϊκά νοσοκομεία

Τον Ιανουάριο του 2026, η κυβερνοεπίθεση στα ψηφιακά συστήματα του νοσοκομείου AZ Monica, στο Βέλγιο, οδήγησε στην ακύρωση τουλάχιστον 70 προγραμματισμένων χειρουργείων και στη μεταφορά επτά ασθενών σε κρίσιμη κατάσταση σε άλλα νοσοκομεία. Επιπλέον, το νοσοκομείο αναγκάστηκε να κατευθύνει ασθενοφόρα σε γειτονικά νοσοκομεία, καθώς δεν μπορούσε να εξυπηρετήσει όλα τα επείγοντα περιστατικά. Τέλος, το προσωπικό επέστρεψε στους χειρόγραφους φακέλους, επειδή δεν είχε πρόσβαση στα ηλεκτρονικά συστήματα.

Λίγους μήνες αργότερα, τον Απρίλιο του 2026, η επίθεση στην ολλανδική εταιρεία λογισμικού ChipSoft επηρέασε ψηφιακές υπηρεσίες νοσοκομείων, προκαλώντας προβλήματα στην ηλεκτρονική επικοινωνία με τους ασθενείς. Οι χάκερ έκλεψαν προσωπικά και ιατρικά δεδομένα και απείλησαν να τα δημοσιοποιήσουν, ασκώντας πίεση στην εταιρεία, η οποία επιβεβαίωσε ότι βρισκόταν σε διαπραγματεύσεις μαζί τους. Δεν έχει, ωστόσο, επιβεβαιωθεί ότι καταβλήθηκαν λύτρα.

Ενδεικτικά είναι και τα στοιχεία που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή: 309 σημαντικά περιστατικά κυβερνοασφάλειας καταγράφηκαν στον τομέα της υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2023, περισσότερα από οποιονδήποτε άλλο κρίσιμο τομέα.

Με δεδομένους τους αυξανόμενους κινδύνους για τη λειτουργία των νοσοκομείων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ήδη από το 2025 ειδικό σχέδιο προστασίας των νοσοκομείων, η εφαρμογή του οποίου συνεχίζεται το 2026, με νέες δράσεις και χρηματοδοτήσεις. Το σχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για κυβερνοεπιθέσεις και τεχνική υποστήριξη των μονάδων υγείας σε περίπτωση σοβαρού περιστατικού.

Στην Ελλάδα, η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας έχει εκδώσει έναν πρακτικό οδηγό με 12 μέτρα για την προστασία των νοσοκομείων και των άλλων μονάδων υγείας. Οι συστάσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα μέτρων, από τη δημιουργία ασφαλών αντιγράφων των ιατρικών αρχείων έως την προετοιμασία του προσωπικού και την οργάνωση της αντιμετώπισης μιας σοβαρής κυβερνοεπίθεσης.

Να σημειωθεί ότι οι συγκεκριμένες οδηγίες αφορούν μόνο στην προστασία των ψηφιακών συστημάτων των νοσοκομείων. Για τη συνέχιση της λειτουργίας κρίσιμων υποδομών σε περίπτωση διακοπής ρεύματος ή νερού από κυβερνοεπίθεση ή άλλη απειλή, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προβλέψει ξεχωριστά μέτρα.

Μάλιστα, σε οδηγίες που εξέδωσε τον Ιούλιο του 2026, συστήνει μεταξύ άλλων εφεδρική ηλεκτροδότηση, επάρκεια καυσίμων για τουλάχιστον 72 ώρες και εναλλακτικές λύσεις υδροδότησης.

Τι προβλέπει το ευρωπαϊκό σχέδιο για την προστασία των ψηφιακών συστημάτων των νοσοκομείων

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεχίζει μέσα στο 2026 την υλοποίηση του σχεδίου της, με νέες δράσεις για την ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας στον τομέα της υγείας.

Οι βασικές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:

• Ευρωπαϊκό κέντρο υποστήριξης νοσοκομείων: Θα παρέχει εξειδικευμένες οδηγίες, εργαλεία και τεχνική βοήθεια για την ασφάλεια των πληροφοριακών συστημάτων.
• Σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης: Προβλέπεται να ενημερώνει τις μονάδες υγείας σχεδόν σε πραγματικό χρόνο για νέες απειλές, ώστε να μπορούν να λάβουν εγκαίρως μέτρα προστασίας.
• Βοήθεια σε περίπτωση επίθεσης: Ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια θα βοηθούν τα νοσοκομεία να αντιμετωπίζουν μια επίθεση, να περιορίζουν τις ζημιές και να επαναφέρουν σε λειτουργία τα ψηφιακά τους συστήματα.
• Εκπαίδευση και ασκήσεις ετοιμότητας: Το προσωπικό θα έχει πρόσβαση σε εκπαιδευτικά εργαλεία και πρακτική εξάσκηση για την αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων.
• Στήριξη μικρότερων μονάδων υγείας: Προβλέπεται δυνατότητα οικονομικής ενίσχυσης για μέτρα κυβερνοασφάλειας, εφόσον τα κράτη-μέλη αξιοποιήσουν τα σχετικά εργαλεία.

Οι παρεμβάσεις αναπτύσσονται σταδιακά και δεν έχουν τεθεί όλες σε πλήρη λειτουργία.

Κυβερνοεπιθέσεις στα νοσοκομεία – Χρηματοδότηση 30 εκατ. ευρώ και νέες οδηγίες του ENISA

Η εφαρμογή του ευρωπαϊκού σχεδίου συνοδεύεται από συγκεκριμένες χρηματοδοτικές πρωτοβουλίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ανακοινώσει πρόσκληση υποβολής προτάσεων ύψους 30 εκατομμυρίων ευρώ, με στόχο την ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας στον τομέα της υγείας. Τα χρήματα δεν διατίθενται αυτόματα στα νοσοκομεία, αλλά προορίζονται για έργα που θα υλοποιηθούν μέσα από συνεργασίες νοσοκομείων, συστημάτων υγείας, επαγγελματικών ενώσεων και εταιρειών που ειδικεύονται στην κυβερνοασφάλεια.

Νεότερη εξέλιξη υπήρξε στις 22 Ιουλίου 2026, όταν ανακοινώθηκε τριετής συμφωνία ύψους 6 εκατομμυρίων ευρώ μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA), για την ανάπτυξη υπηρεσιών υποστήριξης των δομών υγείας.

Ο ENISA είναι ο ευρωπαϊκός οργανισμός που βοηθά τα κράτη-μέλη να προστατεύουν τις ψηφιακές τους υποδομές από κυβερνοαπειλές. Έχει έδρα στην Ελλάδα, με εγκαταστάσεις στην Αθήνα και στο Ηράκλειο Κρήτης, και συμμετέχει ενεργά στην εφαρμογή του ευρωπαϊκού σχεδίου για την υγεία.

Την ίδια ημέρα, στις 22 Ιουλίου 2026, ο ENISA δημοσίευσε επίσης επικαιροποιημένες οδηγίες για την κυβερνοασφάλεια κατά την προμήθεια εξοπλισμού και ψηφιακών συστημάτων από τα νοσοκομεία.

Με τις νέες οδηγίες, ο ENISA επισημαίνει ότι τα νοσοκομεία πρέπει να ελέγχουν την ασφάλεια του τεχνολογικού εξοπλισμού τους πριν ακόμη τον αγοράσουν. Για παράδειγμα, όταν προμηθεύονται ένα πληροφοριακό σύστημα ή μια ιατρική συσκευή που συνδέεται στο διαδίκτυο, πρέπει να βεβαιώνονται ότι διαθέτει την απαραίτητη προστασία από κυβερνοεπιθέσεις και ότι ο προμηθευτής μπορεί να παρέχει ενημερώσεις ασφαλείας και τεχνική υποστήριξη.

Όσον αφορά τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, τα 30 εκατομμύρια ευρώ προορίζονται για έργα ενίσχυσης της κυβερνοασφάλειας στον τομέα της υγείας, ενώ τα 6 εκατομμύρια ευρώ αφορούν τη συμφωνία με τον ENISA για την ανάπτυξη υπηρεσιών υποστήριξης. Κανένα από τα δύο ποσά δεν έχει ανακοινωθεί ως χρηματοδότηση ειδικά για τα ελληνικά νοσοκομεία.

Ελλάδα: Τα 12 βήματα που συστήνει η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας

Την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσει νέους μηχανισμούς προστασίας και χρηματοδοτεί μέτρα κυβερνοασφάλειας, στην Ελλάδα υπάρχει ήδη ένας συγκεκριμένος οδηγός για τις δομές υγείας.

Η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας έχει δημοσιεύσει 12 βέλτιστες πρακτικές που αφορούν τους υπολογιστές, τα πληροφοριακά δίκτυα, τους ιατρικούς φακέλους και τις συνδεδεμένες ιατρικές συσκευές, όπως τα συστήματα απεικόνισης, οι συσκευές παρακολούθησης ασθενών και οι αντλίες χορήγησης φαρμάκων.

Τα 12 μέτρα είναι:

1. Καταγραφή όλων των ψηφιακών συστημάτων και ιατρικών συσκευών. Κάθε νοσοκομείο χρειάζεται πλήρη εικόνα του εξοπλισμού και των εφαρμογών του, ώστε να γνωρίζει ποια συστήματα πρέπει να προστατεύσει και πού υπάρχουν πιθανές αδυναμίες.
2. Ασφαλή αντίγραφα των δεδομένων. Οι ηλεκτρονικοί φάκελοι, οι εξετάσεις και οι κρίσιμες εφαρμογές πρέπει να διαθέτουν αντίγραφα ασφαλείας, αποθηκευμένα χωριστά από τα κύρια συστήματα. Χρειάζονται επίσης δοκιμές ώστε να διαπιστώνεται ότι τα δεδομένα μπορούν πράγματι να ανακτηθούν.
3. Πρόσθετη επαλήθευση για την πρόσβαση στα συστήματα. Ένας κωδικός δεν αρκεί πάντα. Συνιστάται επιπλέον έλεγχος ταυτότητας, ενώ κάθε εργαζόμενος πρέπει να έχει πρόσβαση μόνο στις πληροφορίες που χρειάζεται για τη δουλειά του.
4. Τακτική ενημέρωση του λογισμικού. Τα παλαιά προγράμματα μπορεί να περιέχουν κενά ασφαλείας. Οι ενημερώσεις και οι έλεγχοι ευπαθειών μειώνουν τον κίνδυνο παραβίασης.
5. Διαχωρισμός των ψηφιακών δικτύων. Τα δίκτυα πρέπει να οργανώνονται έτσι ώστε μια επίθεση σε ένα τμήμα του νοσοκομείου να μην εξαπλώνεται εύκολα στα υπόλοιπα.
6. Εργαλεία εντοπισμού ύποπτης δραστηριότητας. Ειδικά συστήματα παρακολουθούν υπολογιστές και διακομιστές για ενδείξεις επίθεσης και επιτρέπουν τη γρήγορη απομόνωση μιας συσκευής που έχει παραβιαστεί.
7. Εκπαίδευση του προσωπικού. Γιατροί, νοσηλευτές και διοικητικοί υπάλληλοι πρέπει να αναγνωρίζουν παραπλανητικά ηλεκτρονικά μηνύματα, με τα οποία οι επιτιθέμενοι προσπαθούν να υποκλέψουν κωδικούς ή να εγκαταστήσουν κακόβουλο λογισμικό.
8. Προστασία του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Συνιστώνται φίλτρα ασφαλείας που εντοπίζουν ύποπτους συνδέσμους και συνημμένα αρχεία πριν φτάσουν στους εργαζομένους.
9. Ασφαλείς ρυθμίσεις του εξοπλισμού. Οι υπολογιστές, οι διακομιστές και οι συνδεδεμένες ιατρικές συσκευές πρέπει να διαθέτουν κατάλληλες ρυθμίσεις ασφαλείας, χωρίς περιττά προγράμματα ή λειτουργίες που δημιουργούν κινδύνους.
10. Συστηματική παρακολούθηση των συμβάντων. Η καταγραφή και ο έλεγχος των δραστηριοτήτων στα πληροφοριακά συστήματα βοηθούν στον έγκαιρο εντοπισμό μιας παραβίασης.
11. Σχέδιο αντιμετώπισης κυβερνοεπίθεσης. Το νοσοκομείο πρέπει να γνωρίζει εκ των προτέρων ποιος αναλαμβάνει κάθε ενέργεια, πώς περιορίζεται η επίθεση, ποιες αρχές ενημερώνονται και πώς αποκαθίστανται τα συστήματα. Συνιστώνται και ασκήσεις προσομοίωσης.
12. Ετήσιοι έλεγχοι ασφαλείας. Ειδικοί πρέπει να δοκιμάζουν με ελεγχόμενο τρόπο τα συστήματα, ώστε να εντοπίζονται και να διορθώνονται αδυναμίες πριν τις εκμεταλλευτούν οι επιτιθέμενοι.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας, το οποίο να καλύπτει την περίπτωση επίθεσης με λογισμικό εκβιασμού. Σκοπός είναι να περιοριστεί η διακοπή των ψηφιακών υπηρεσιών και να αποκατασταθούν με ασφάλεια τα κρίσιμα συστήματα.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, είναι κατά πόσο τα ελληνικά νοσοκομεία έχουν εφαρμόσει αυτά τα μέτρα και είναι πραγματικά προετοιμασμένα να αντιμετωπίσουν μια σοβαρή κυβερνοεπίθεση, διασφαλίζοντας τη συνέχιση της περίθαλψης των ασθενών.

Φωτογραφίες: (Photo by Paulo Mumia/picture alliance via Getty Images) / (Photo by Sean Gallup/Getty Images)