Καρδιά: Το τεστ του ενός λεπτού μετά την άσκηση που δείχνει καρδιαγγειακό κίνδυνο

Το πόσο γρήγορα λαχανιάζουμε ανεβαίνοντας σκάλες ή τρέχοντας για να προλάβουμε το λεωφορείο λέει κάτι για τη φυσική μας κατάσταση. Εξίσου αποκαλυπτικό, όμως, για την καρδιά αυτή τη φορά, μπορεί να είναι αυτό που συμβαίνει αφού σταματήσουμε την άσκηση.

Η λεγόμενη ανάκαμψη καρδιακού ρυθμού ή Heart Rate Recovery (HRR) μετρά πόσο πέφτουν οι σφυγμοί μέσα στο πρώτο λεπτό μετά το τέλος της άσκησης. Με απλά λόγια, δείχνει πόσο γρήγορα η καρδιά και το νευρικό σύστημα μπορούν να περάσουν από την ένταση στην ηρεμία. Και αυτό φαίνεται ότι λέει αρκετά για την υγεία.

Η καρδιολόγος Nieca Goldberg, από το NYU Grossman School of Medicine, εξηγεί ότι η HRR αποτελεί χρήσιμο δείκτη καρδιαγγειακής κατάστασης και έχει συσχετιστεί με τον κίνδυνο υπέρτασης και καρδιακών επεισοδίων.

Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι η σημασία της δεν περιορίζεται μόνο στην καρδιά.

Τι έδειξαν οι μελέτες

Ήδη από το 1999, ερευνητές της Cleveland Clinic εξέτασαν την ανάκαμψη των καρδιακών παλμών σε περίπου 2.400 ενήλικες και τους παρακολούθησαν για έξι χρόνια. Όσοι είχαν χαμηλή HRR εμφάνισαν περίπου τετραπλάσιο κίνδυνο θανάτου κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης σε σχέση με όσους είχαν καλύτερη ανάκαμψη των παλμών.

Μελέτες που ακολούθησαν σε διαφορετικούς πληθυσμούς κατέληξαν σε παρόμοια συμπεράσματα. Η αργή επαναφορά του καρδιακού ρυθμού έχει αναδειχθεί σε δείκτη που συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία, ακόμη και σε ανθρώπους χωρίς γνωστή καρδιοπάθεια.

Σε νεότερους και μεσήλικες ενήλικες, μάλιστα, η σχέση αυτή έχει βρεθεί σε ορισμένες αναλύσεις ακόμη ισχυρότερη από τη σχέση με την υψηλή αρτηριακή πίεση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η HRR αποτελεί από μόνη της διάγνωση. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως ένα ακόμη «παράθυρο» στο πώς ανταποκρίνεται το σώμα στο στρες της άσκησης.

Πώς υπολογίζεται

Η μέτρηση είναι σχετικά απλή. Αρχικά χρειάζεται άσκηση αρκετά έντονη ώστε οι παλμοί να φτάσουν περίπου στο 70%-85% του μέγιστου καρδιακού ρυθμού. Αυτό μπορεί να γίνει με τρέξιμο, ποδήλατο, κωπηλατική ή άλλη δραστηριότητα ανάλογα με τη φυσική κατάσταση.

Ο μέγιστος ρυθμός της καρδιάς συχνά εκτιμάται πρόχειρα με τον τύπο: 220 μείον την ηλικία. Αμέσως μόλις σταματήσει η άσκηση, μετράμε τους παλμούς. Αυτό γίνεται ευκολότερα με smartwatch ή fitness tracker.

Αν δεν υπάρχει τέτοια συσκευή, μπορεί κάποιος να μετρήσει τους σφυγμούς για 10 δευτερόλεπτα στον λαιμό και να πολλαπλασιάσει τον αριθμό επί έξι.

Στη συνέχεια ξεκουράζεται καθιστός ή ξαπλωμένος για ένα λεπτό και μετρά ξανά. Η διαφορά ανάμεσα στις δύο μετρήσεις είναι η HRR. Παράδειγμα: αν οι παλμοί είναι 150 αμέσως μετά την άσκηση και 125 ένα λεπτό αργότερα, η ανάκαμψη είναι 25 παλμοί.

Ποια τιμή θεωρείται καλή

Γενικά, όσο γρηγορότερα μειώνονται οι παλμοί μετά την άσκηση, τόσο καλύτερη θεωρείται η ανάκαμψη. Μείωση κατά τουλάχιστον 18 παλμούς στο πρώτο λεπτό θεωρείται καλή ένδειξη.

Οι τιμές, ωστόσο, διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και επηρεάζονται από παράγοντες όπως η ηλικία, η φυσική κατάσταση, η ένταση της άσκησης και ορισμένα φάρμακα.

Αντίθετα, HRR μικρότερη από περίπου 12 παλμούς έχει συνδεθεί σε μελέτες με μεγαλύτερο κίνδυνο μελλοντικών προβλημάτων υγείας. Δεν είναι, όμως, τιμή που πρέπει να ερμηνεύεται μόνη της ή να οδηγεί σε αυτοδιάγνωση.

Τι συμβαίνει στο σώμα και την καρδιά

Η εξήγηση φαίνεται να βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος.

Κατά την άσκηση ενεργοποιείται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα – το λεγόμενο σύστημα «μάχης ή φυγής». Οι παλμοί αυξάνονται, τα αγγεία προσαρμόζονται και περισσότερο οξυγόνο φτάνει στους μυς.

Όταν η άσκηση σταματά, το σώμα δεν επιστρέφει αμέσως στην ηρεμία. Χρειάζεται ακόμη αυξημένη κυκλοφορία του αίματος για να αντιμετωπίσει τις μεταβολικές απαιτήσεις που δημιούργησε η προσπάθεια.

Στη συνέχεια ενεργοποιείται περισσότερο το παρασυμπαθητικό σύστημα, το οποίο λειτουργεί σαν «φρένο» και επαναφέρει σταδιακά τον οργανισμό σε κατάσταση ηρεμίας.

Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία έχει το πνευμονογαστρικό νεύρο, το οποίο συνδέει τον εγκέφαλο με την καρδιά και πολλά άλλα όργανα.

Όσο καλύτερα εκπαιδευμένο είναι το σώμα, τόσο αποτελεσματικότερα μπορεί να περνά από το «γκάζι» της άσκησης στο «φρένο» της αποκατάστασης.

Μπορεί να βελτιωθεί;

Ναι. Μελέτες δείχνουν ότι η ανάκαμψη των καρδιακών παλμών μπορεί να βελτιωθεί με συστηματική άσκηση. Η τακτική αερόβια δραστηριότητα – όπως γρήγορο περπάτημα, ποδήλατο, κολύμπι, τρέξιμο ή ακόμη και χορός – μπορεί να ενισχύσει την καρδιαγγειακή φυσική κατάσταση και την ικανότητα του οργανισμού να επανέρχεται γρηγορότερα μετά την προσπάθεια.

Αν κάποιος παρατηρεί σταθερά πολύ αργή επαναφορά των παλμών ή αν έχει συμπτώματα όπως πόνο ή σφίξιμο στο στήθος, έντονη δύσπνοια ή ζάλη, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Το τεστ δεν είναι κατάλληλο για ανθρώπους με γνωστή καρδιοπάθεια χωρίς προηγούμενη ιατρική καθοδήγηση.

Η HRR δεν αντικαθιστά την καρδιολογική εξέταση. Μπορεί, όμως, να προσφέρει μια απλή εικόνα για το πόσο αποτελεσματικά το σώμα μας μεταβαίνει από την ένταση στην αποκατάσταση – και αυτό φαίνεται ότι έχει περισσότερη σημασία για την υγεία από όσο θα φανταζόμασταν.

ΠΗΓΗ: BBC

Φωτογραφία: istock