Σταματήστε να λέτε ότι η «ευτυχία είναι επιλογή»: Είναι παραπλανητική δήλωση κι ενδεχομένως επιβλαβής

Η φράση «η ευτυχία είναι επιλογή» ακούγεται συχνά ως συμβουλή αισιοδοξίας. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα. Παρότι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες, μπορεί να επηρεάσει την ψυχική μας κατάσταση, υπάρχουν συνθήκες στις οποίες η ευτυχία δεν είναι απλώς θέμα προσωπικής επιλογής.

Οι ψυχολόγοι εξηγούν ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν πάντα να ελέγξουν όσα συμβαίνουν στη ζωή τους, μπορούν όμως συχνά να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο θα ανταποκριθούν σε αυτά. Η ανθεκτικότητα, η αυτοσυμπόνια και η υποστήριξη από το περιβάλλον φαίνεται να παίζουν τον καθοριστικό ρόλο στην ψυχική ευεξία.

Τι μπορούμε πραγματικά να ελέγξουμε

Όταν κάποιος λαμβάνει έναν κακό βαθμό σε μια εξέταση ή μια αρνητική αξιολόγηση στη δουλειά, μπορεί είτε να εγκλωβιστεί στην απογοήτευση είτε να προσπαθήσει να δει τι μπορεί να βελτιώσει στο μέλλον.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, αυτό που μπορεί να επιλέξει κανείς δεν είναι απαραίτητα η «ευτυχία», αλλά το να μη βυθιστεί πλήρως στη δυσφορία. Οι ειδικοί εξηγούν ότι η διατήρηση μιας πιο θετικής στάσης απέναντι στις δυσκολίες είναι δεξιότητα που καλλιεργείται με τον χρόνο.

Η σημασία της ψυχικής ανθεκτικότητας

Η ψυχική ανθεκτικότητα, δηλαδή η ικανότητα του ατόμου να συνεχίζει παρά τις αντιξοότητες, θεωρείται βασικός δείκτης καλής ψυχικής υγείας. Έρευνες δείχνουν ότι λειτουργεί προστατευτικά απέναντι στην εμφάνιση ψυχικών διαταραχών στο μέλλον.

Παράλληλα, πρόκειται για χαρακτηριστικό που μπορεί να ενισχυθεί. Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι μπορούν να μάθουν σταδιακά να διαχειρίζονται πιο αποτελεσματικά το στρες, τις αποτυχίες και τις δύσκολες εμπειρίες.

Οι ειδικοί τονίζουν επίσης ότι σημαντικό ρόλο παίζει η σχέση που έχει κάποιος με τον εαυτό του. Για παράδειγμα, αν όταν κάνει λάθος, επιλέγει να αυτοτιμωρείται για ημέρες ή μπορεί να δείξει κατανόηση και να αποδεχθεί ότι όλοι οι άνθρωποι κάνουν λάθη;

Η αυτοσυμπόνια, η συγχώρεση προς τον εαυτό και η προσπάθεια βελτίωσης των συνθηκών της ζωής μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μακροπρόθεσμη ψυχική ευεξία.

Τι σημαίνει τελικά «ευτυχία»

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει ένας κοινός ορισμός της ευτυχίας για όλους. Για κάποιους μπορεί να συνδέεται με οικονομική ασφάλεια, για άλλους με σταθερές σχέσεις, καλή υγεία ή ένα υποστηρικτικό κοινωνικό περιβάλλον.

Αυτός είναι και ο λόγος που δεν μπορεί κάποιος να κρίνει εύκολα αν ένας άλλος άνθρωπος «θα έπρεπε» να είναι ευτυχισμένος ή όχι.

Ακόμη κι όταν η ζωή ενός ανθρώπου φαίνεται ιδανική εξωτερικά, μπορεί να υπάρχουν δυσκολίες που δεν είναι ορατές στους άλλους. Οι ψυχολόγοι υπενθυμίζουν ότι κανείς δεν γνωρίζει πλήρως τι βιώνει ένας άλλος άνθρωπος και πώς αυτό επηρεάζει την ψυχική του κατάσταση.

Πότε η ευτυχία δεν είναι επιλογή

Παρότι η στάση ζωής παίζει ρόλο στην ψυχική ευεξία, υπάρχουν καταστάσεις στις οποίες η φράση «η ευτυχία είναι επιλογή» μπορεί να γίνει άδικη ή ακόμη και επιβλαβής.

Κατάθλιψη

Η κλινική κατάθλιψη δεν είναι απλή θλίψη ούτε αρνητική διάθεση. Πρόκειται για ψυχική διαταραχή που μπορεί να περιλαμβάνει επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα έδιναν χαρά, αίσθημα απελπισίας και, σε σοβαρές περιπτώσεις, αυτοκτονικές σκέψεις.

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι ένας άνθρωπος με κατάθλιψη δεν μπορεί απλώς να «επιλέξει» να είναι χαρούμενος. Η φράση αυτή συχνά ακυρώνει τα πραγματικά συμπτώματα που βιώνει.

Κανείς δεν επιλέγει να είναι καταθλιπτικός και η έξοδος από την κατάθλιψη δεν εξαρτάται μόνο από τη θέληση του ατόμου, αλλά απαιτεί υποστήριξη και, πολλές φορές, θεραπευτική παρέμβαση.

Οικονομικές δυσκολίες

Είναι δύσκολο για κάποιον να αισθάνεται ασφαλής και ήρεμος όταν δεν γνωρίζει αν θα μπορέσει να πληρώσει το ενοίκιο ή να καλύψει βασικές ανάγκες.

Οι ειδικοί εξηγούν ότι, αν και η αισιοδοξία μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων, η φράση «η ευτυχία είναι επιλογή» συχνά υποτιμά το βάρος που δημιουργούν η φτώχεια και η οικονομική ανασφάλεια.

Η ευτυχία δεν είναι μια σταθερή κατάσταση που κατακτάται εύκολα. Πρόκειται περισσότερο για ένα φάσμα συναισθημάτων και εμπειριών που επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες.

Χρόνια νόσος

Άνθρωποι που ζουν με σοβαρές ή απειλητικές για τη ζωή ασθένειες συχνά καλούνται να αντιμετωπίσουν φόβο, αβεβαιότητα και σωματική εξάντληση.

Μελέτες δείχνουν ότι η ψυχική ανθεκτικότητα μπορεί να συμβάλει θετικά στην πορεία της υγείας και στην καλύτερη προσαρμογή στην ασθένεια. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι ασθενείς οφείλουν να αισθάνονται «ευτυχισμένοι».

Οι ειδικοί τονίζουν ότι σε αυτές τις περιπτώσεις μεγαλύτερη αξία έχει η υποστήριξη, η ενθάρρυνση και η αναγνώριση της δύναμης που δείχνει ο ασθενής, παρά η πίεση να διατηρεί μια μόνιμα θετική στάση.

Διακρίσεις και ρατσισμός

Άτομα που ανήκουν σε μειονοτικές ή περιθωριοποιημένες κοινωνικές ομάδες συχνά έρχονται αντιμέτωπα με διακρίσεις, κοινωνικές ανισότητες και αυξημένο κίνδυνο ψυχικών προβλημάτων.

Οι ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι όταν κάποιος μιλά για εμπειρίες ρατσισμού ή αποκλεισμού, η φράση «η ευτυχία είναι επιλογή» μπορεί να μεταφέρει την ευθύνη στο ίδιο το άτομο αντί στη συμπεριφορά που δέχθηκε.

Αντί γι’ αυτό, η κατανόηση, η αναγνώριση της δυσκολίας και η συναισθηματική υποστήριξη μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας.

Τι κρατούν οι ειδικοί

Οι ειδικοί καταλήγουν ότι η ευτυχία δεν είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα προσωπικής επιλογής ούτε κάτι που εξαρτάται μόνο από τη θετική σκέψη. Παράγοντες όπως η ψυχική υγεία, οι κοινωνικές συνθήκες, η οικονομική κατάσταση και η σωματική υγεία επηρεάζουν σημαντικά το πώς αισθάνεται ένας άνθρωπος.

Ωστόσο, στοιχεία όπως η ψυχική ανθεκτικότητα, η αυτοφροντίδα, η κατανόηση προς τον εαυτό και η στήριξη από τους άλλους μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά τους ανθρώπους να διαχειρίζονται καλύτερα τις δυσκολίες της ζωής.

Φωτογραφία: istock