Δασικές πυρκαγιές: Τα επικίνδυνα σωματίδια και η τοξική στάχτη απειλούν την υγεία για μήνες

Οι επιπτώσεις μιας δασικής πυρκαγιάς δεν σταματούν όταν σβήσουν οι φλόγες. Η καταστροφή μπορεί να αλλάξει ένα οικοσύστημα για δεκαετίες, ενώ η έκθεση του ανθρώπου σε επικίνδυνους ρύπους είναι δυνατόν να συνεχιστεί για μήνες.

Τη σοβαρή αυτή διάσταση ανέδειξε ο καθηγητής Περιβαλλοντικής Μηχανικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Δημοσθένης Σαρηγιάννης. Όπως εξήγησε, οι συνέπειες είναι δραματικές τόσο για τη φύση όσο και για τη δημόσια υγεία, καθώς η ανθρώπινη ζωή εξαρτάται άμεσα από τη βιωσιμότητα των οικοσυστημάτων.

Τα σωματίδια του καπνού φτάνουν βαθιά στους πνεύμονες

Μία από τις πιο άμεσες επιπτώσεις των πυρκαγιών στην ανθρώπινη υγεία είναι η απότομη επιβάρυνση του αέρα από αιωρούμενα σωματίδια. Ο καθηγητής ανέφερε, μιλώντας στο ΕΡΤNews, ότι οι συγκεντρώσεις των πολύ μικρών αιωρούμενων σωματιδίων PM2.5 είχαν φτάσει τα 190 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο, συγκρίνοντάς τες με τιμή αναφοράς 10 μικρογραμμαρίων.

Τα PM2.5 είναι εξαιρετικά μικρά σωματίδια, τα οποία μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες. Ο κ. Σαρηγιάννης εξήγησε ότι τα σωματίδια που παράγονται από την καύση της βλάστησης έχουν αυξημένο οξειδωτικό δυναμικό. Με απλά λόγια, μπορούν να προκαλέσουν μεγαλύτερη βλάβη στα κύτταρα και να επιβαρύνουν περισσότερο το αναπνευστικό σύστημα.

Γιατί η στάχτη μπορεί να είναι τοξική

Ο καπνός μιας μεγάλης πυρκαγιάς δεν προέρχεται μόνο από δέντρα και φυτά. Όταν οι φλόγες φτάνουν σε κατοικημένες περιοχές, καίγονται πλαστικά, μονώσεις, ελαστικά, ηλεκτρονικές συσκευές, φωτοβολταϊκά και παλαιά οικοδομικά υλικά.

Από την καύση τους, σύμφωνα με τον καθηγητή, μπορεί να παραχθούν διοξίνες, φουράνια και βαρέα μέταλλα. Οι ουσίες αυτές καταλήγουν και στη στάχτη που παραμένει μετά την πυρκαγιά. Όταν έχει συσσωρευτεί σε μεγάλες ποσότητες, θα έπρεπε ουσιαστικά να αντιμετωπίζεται ως επικίνδυνο απόβλητο, όπως τόνισε.

Για τον καθαρισμό της συνέστησε τη χρήση μάσκας και γαντιών, καθώς και νερού χαμηλής πίεσης. Η υψηλή πίεση μπορεί να σηκώσει ξανά τη στάχτη στον αέρα και να αυξήσει την έκθεση.

Ο κίνδυνος, πάντως, δεν εξαφανίζεται μόλις καθαριστεί η περιοχή. Ο κ. Σαρηγιάννης προειδοποίησε ότι η τέφρα μπορεί να επαναιωρείται για μήνες, ενώ οι ρύποι είναι δυνατόν να περάσουν στο νερό και στην τροφική αλυσίδα. Η πυρκαγιά, επομένως, μπορεί να έχει τελειώσει για την Πυροσβεστική, όχι όμως και για το περιβάλλον ή την ανθρώπινη υγεία.

Οι συχνές πυρκαγιές δεν αφήνουν το δάσος να αναγεννηθεί

Σύμφωνα με τον κ. Σαρηγιάννη, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η έκταση κάθε πυρκαγιάς. Εξίσου σημαντικό είναι πόσο συχνά καίγεται η ίδια περιοχή. Οι επαναλαμβανόμενες φωτιές στα μεσογειακά οικοσυστήματα περιορίζουν την ικανότητα του δάσους να ανακάμψει.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η χαλέπιος πεύκη, η οποία χρειάζεται περίπου 15 έως 20 χρόνια για να δημιουργήσει στους κώνους της επαρκή αποθέματα σπόρων. Εάν το πευκοδάσος καεί ξανά πριν περάσει αυτό το διάστημα, η φυσική αναγέννησή του μπορεί να αποτύχει.

Όπως σημείωσε ο καθηγητής, μιλώντας στο ΕΡΤNews, το δάσος μπορεί τότε να μετατραπεί μόνιμα σε θαμνώδη ή φρυγανική βλάστηση. Η αλλαγή αυτή παρατηρείται ήδη σε περιοχές της Αττικής και της Πελοποννήσου.

Ακόμη δυσκολότερη είναι η αποκατάσταση της κεφαλληνιακής ελάτης. Ο κ. Σαρηγιάννης επισήμανε ότι το συγκεκριμένο δέντρο δεν  αναβλαστάνει μετά τη φωτιά και δεν διαθέτει κώνους που να εξασφαλίζουν την αναγέννησή του. Η απώλειά του μπορεί, επομένως, να είναι πρακτικά μη αναστρέψιμη ακόμη και σε χρονικό ορίζοντα ενός αιώνα.

Φωτογραφία: EUROKINISSI