Πότε χειρουργείται ο καρκίνος του παγκρέατος και γιατί η πρώτη απόφαση μετράει
Ο Νοέμβριος είναι ο μήνας ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του παγκρέατος, με κορύφωση την Παγκόσμια Ημέρα. Η φετινή εκστρατεία καλεί όλους να «βάψουν μωβ τον κόσμο τους» (Turn Your World Purple).
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Συνασπισμό για τον Καρκίνο του Παγκρέατος (World Pancreatic Cancer Coalition), φέτος υπολογίζεται ότι 531.000 άνθρωποι σε όλο τον κόσμο θα διαγνωστούν με τη νόσο και σχεδόν 490.000 θα χάσουν τη ζωή τους από αυτήν. Για την Ελλάδα, ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), που ανήκει στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, εκτιμά ότι το 2024 υπήρξαν 2.204 νέα περιστατικά και 2.053 θάνατοι. Με βάση τις ίδιες εκτιμήσεις, η νόσος είναι η τέταρτη συχνότερη αιτία θανάτου από καρκίνο στη χώρα μας.
Για όσους μόλις έμαθαν τη διάγνωση και για τις οικογένειές τους, ένα από τα πρώτα ερωτήματα είναι αν ο όγκος μπορεί να χειρουργηθεί.
«Η πρώτη αντίδραση είναι ο φόβος»
«Όταν κάποιος έρχεται με τη διάγνωση “καρκίνος παγκρέατος”, η πρώτη αντίδραση είναι ο φόβος. Τι κάνουμε τώρα; Επικρατεί πανικός, και στον ασθενή και στο συγγενικό του περιβάλλον. Η πρώτη προσέγγιση πρέπει να είναι πολύ προσεκτική. Δεν πρέπει να κάνουμε βεβιασμένες κινήσεις. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα, σε όποια φάση κι αν βρίσκεται, στρατηγικά, με ψυχραιμία και ηρεμία», λέει ο Καθηγητής Δρ. Αριστοτέλης Περράκης, γενικός χειρουργός, εξειδικευμένος στην ογκολογική χειρουργική και πιστοποιημένος χειρουργός παγκρέατος.
Δεν χειρουργούνται όλοι οι όγκοι από την αρχή
Μπορεί πάντα να γίνει χειρουργείο; «Όχι, ο καρκίνος στο πάγκρεας δεν είναι πάντα χειρουργήσιμος», απαντά ο κ. Περράκης. «Για να αποφασίσουμε αν ένας όγκος μπορεί να χειρουργηθεί, χρειαζόμαστε δεδομένα, ομάδα και σωστή προσέγγιση.»
Σε κάποιες περιπτώσεις ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά με ασφάλεια. Σε άλλες, το χειρουργείο θα ήταν λάθος απόφαση για το συγκεκριμένο στάδιο. Τότε προηγείται άλλη θεραπεία, όπως η συστηματική θεραπεία (π.χ. χημειοθεραπεία), και το χειρουργείο, όπου είναι δυνατό, έρχεται σε δεύτερη φάση.
Τα τελευταία χρόνια, πάντως, όλο και περισσότεροι ασθενείς μπορούν να χειρουργηθούν με ασφάλεια, χάρη στα πρωτόκολλα που οδηγούν στη σωστή απόφαση.
Ένα όργανο που δεν επιτρέπει λάθη
«Το πάγκρεας είναι ένα πολύ απαιτητικό όργανο, λόγω της θέσης του, δίπλα σε μεγάλα αγγεία και σε άλλα βασικά όργανα. Η ανατομία του ορίζει τη στρατηγική που θα ακολουθήσει ο χειρουργός», σημειώνει ο κ. Περράκης.
Ακριβώς δίπλα στο πάγκρεας βρίσκονται η πυλαία φλέβα, η ηπατική αρτηρία, η κάτω κοίλη φλέβα και η άνω μεσεντέριος αρτηρία, που αιματώνει το λεπτό έντερο. «Η εγγύτητα σε αυτά τα αγγεία απαιτεί ακρίβεια σε κάθε χειρουργικό χειρισμό και δεν επιτρέπει λάθος.»
Πώς παίρνεται η απόφαση
Για την απόφαση χρειάζονται οι σωστές διαγνωστικές εξετάσεις, η συζήτηση του περιστατικού σε ογκολογικό συμβούλιο, όπου συμμετέχουν όλες οι ογκολογικές ειδικότητες, και η σωστή στιγμή για το χειρουργείο.
Οι βασικές εξετάσεις είναι η αξονική τομογραφία, η μαγνητική τομογραφία και το ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα. Το τελευταίο επιτρέπει και βιοψία με λεπτή βελόνα. Από τις εξετάσεις φαίνεται πού ακριβώς βρίσκεται ο όγκος, αν ακουμπά τα μεγάλα αγγεία και αν έχει δώσει μεταστάσεις σε άλλα όργανα.
Το είδος της επέμβασης εξαρτάται από το σημείο του όγκου, δηλαδή αν βρίσκεται στην κεφαλή, στο σώμα ή στην ουρά του παγκρέατος.
Οι τρεις κατηγορίες όγκων
Με βάση τις εξετάσεις, οι όγκοι χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:
- Εξαιρέσιμοι. Ο όγκος έχει καθαρή απόσταση από τα μεγάλα αγγεία και μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά από την αρχή.
- Οριακά εξαιρέσιμοι (borderline). Ο όγκος έρχεται σε επαφή με ένα μεγάλο αγγείο ή έχει αρχίσει να εισχωρεί στο τοίχωμά του (μερική διήθηση), σε μικρό μήκος και σε λιγότερο από τη μισή περιφέρειά του (κάτω από 180 μοίρες). Σε αυτή την περίπτωση προηγείται χημειοθεραπεία ή ακτινοχημειοθεραπεία, με στόχο να μικρύνει ο όγκος, και σε δεύτερο χρόνο ακολουθεί το χειρουργείο.
- Μη εξαιρέσιμοι από την αρχή. Ο όγκος έχει εισχωρήσει στο τοίχωμα ενός μεγάλου αγγείου σε μεγάλο μήκος ή το περιβάλλει ολόκληρο (360 μοίρες). Και σε αυτή την περίπτωση η θεραπεία ξεκινά με χημειοθεραπεία ή ακτινοχημειοθεραπεία.
Όταν υπάρχουν μεταστάσεις σε άλλα όργανα, η θεραπεία ξεκινά με συστηματική θεραπεία (χημειοθεραπεία) και ο ασθενής επαναξιολογείται στη συνέχεια.
Η εμπειρία δεν είναι θέμα ηλικίας
«Η εμπειρία δεν είναι θέμα ούτε ηλικίας ούτε απόλυτου αριθμού. Έχει να κάνει με την έκθεση σε πολύπλοκα περιστατικά, με την εξειδίκευση σε μεγάλα κέντρα που αντιμετωπίζουν τέτοιες περιπτώσεις και με το από ποιον μαθαίνεις», τονίζει ο κ. Περράκης.
Όταν η απόφαση είναι δύσκολη, πολλοί ασθενείς ζητούν και δεύτερη χειρουργική γνώμη, για να επιβεβαιώσουν ότι ακολουθούν τη σωστή πορεία.
Τα σημάδια που αξίζει να προσέξετε
Ο καρκίνος του παγκρέατος συχνά δεν δίνει συμπτώματα στα αρχικά στάδια και, όταν εμφανίζονται, μπορεί να είναι αόριστα. Ο Συνασπισμός συστήνει να δίνουμε προσοχή στα εξής:
- ανεξήγητη απώλεια βάρους
- πόνος
- κιτρίνισμα του δέρματος ή των ματιών (ίκτερος)
- αλλαγές στα κόπρανα
- πρωτοεμφανιζόμενος διαβήτης, ειδικά μετά τα 50 έτη
- πεπτικά προβλήματα
- απώλεια όρεξης
- αλλαγές στη διάθεση
Κατά τον κ. Περράκη, το πιο ανησυχητικό σημάδι είναι ο ξαφνικός ίκτερος χωρίς πόνο, ιδίως όταν ο όγκος βρίσκεται στην κεφαλή του παγκρέατος. Αυτό το σύμπτωμα χρειάζεται άμεση διερεύνηση. Ο πόνος στην κοιλιά και η ναυτία είναι συχνά σημάδια και άλλων παθήσεων, όπως η χολολιθίαση ή η γαστρίτιδα. Γι’ αυτό, όταν επιμένουν, η εκτίμηση από γιατρό δεν πρέπει να καθυστερεί.
Ποιοι έχουν αυξημένο κίνδυνο
Ανάμεσα στους παράγοντες κινδύνου που επισημαίνονται είναι οι κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις, το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παγκρέατος ή άλλων καρκίνων, ο διαβήτης, η χρόνια ή κληρονομική παγκρεατίτιδα, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η παχυσαρκία, η ηλικία και η διατροφή.
Αυξημένο κίνδυνο μπορεί να διατρέχουν όσοι έχουν δύο ή περισσότερους συγγενείς πρώτου βαθμού με τη νόσο, έναν συγγενή πρώτου βαθμού που νόσησε πριν από τα 50 ή κάποιο κληρονομικό γενετικό σύνδρομο που σχετίζεται με αυτήν. Γενικά συστήνεται να γνωρίζουμε το οικογενειακό μας ιστορικό, να υπάρχει πρόσβαση σε γενετική συμβουλευτική, ώστε να εκτιμάται ο κίνδυνος του καθενός, και να γίνεται γενετικός έλεγχος σε όσους πληρούν τις προϋποθέσεις.
Δείτε το βίντεο
Στο βίντεο που ακολουθεί φαίνεται, με τη βοήθεια ανατομικών διαγραμμάτων, πώς γίνεται η σταδιοποίηση και πότε ένας όγκος μπορεί να χειρουργηθεί.
Η τελική συμβουλή
«Ψυχραιμία. Και το πιο σημαντικό από όλα είναι η σωστή προσέγγιση», καταλήγει ο κ. Περράκης. «Να ακολουθήσουμε έναν θεραπευτικό δρόμο εξατομικευμένο στο πρόβλημα του κάθε ασθενούς. Για να γίνει αυτό, χρειαζόμαστε έμπειρη, εξειδικευμένη ομάδα, που λειτουργεί αρμονικά, με τον καθένα να βοηθά τον ασθενή από τη δική του ειδικότητα.»
Ο Καθηγητής Δρ. Αριστοτέλης Περράκης είναι γενικός χειρουργός – ογκολόγος, Καθηγητής Χειρουργικής του Πανεπιστημίου του Μαγδεβούργου και Διευθυντής Κλινικής στο Κέντρο Ήπατος, Παγκρέατος, Χοληφόρων και Παχέος Εντέρου του Ιατρικού Αθηνών.
Φωτογραφία: iStock




