Όλα όσα πρέπει να ξέρουν οι γυναίκες για την υγεία του πυελικού εδάφους

Την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας (8 Μαρτίου) η αρθρογραφία επικεντρώνεται κυρίως στη θέση της παγκοσμίως αναφορικά με τα δικαιώματά της, στην αγορά εργασίας, τις «παραδοσιακές» ιατρικές μεθόδους στις οποίες υποβάλλεται εις βάρος της υγείας της και σε αρκετά ακόμη αρνητικά «ρεκόρ» σε όλες τις χώρες του κόσμου, ακόμη και στις πλέον ανεπτυγμένες. Σε αυτό το εξαιρετικά δυσοίωνο σκηνικό, η αρθρογραφία συμπληρώνεται περιοριζόμενη σε ευχολόγια, δηλώνοντας εμμέσως αδυναμία ουσιαστικής υπεράσπισης των αυτονόητων δικαιωμάτων του μισού και πλέον παγκόσμιου πληθυσμού.

Αυτή τη μέρα υπενθύμισης της γενικευμένης επικράτησης της πατριαρχίας πρέπει να υπενθυμίζουμε αυτά που μπορεί να κάνει η κάθε γυναίκα για τον εαυτό της, ξεκινώντας από το σώμα της και τη φροντίδα του. Ένα σώμα που οφείλει να γνωρίζει κάθε γυναίκα, να το κατανοεί και να το φροντίζει.

Οι φυσικοθεραπεύτριες Μιμή Μαρσέλλου , PT, MSc, PhD(c) και Φωτεινή Λάγαρη, M.A., PT., επισημαίνουν πως η υγεία της γυναίκας ξεκινά από την πύελο. Εξειδικευμένες στο πυελικό έδαφος και την υγεία των γυναικών, απαντούν στα σημαντικότερα ερωτήματα για την κατανόησης του ρόλου που διαδραματίζει το πυελικό έδαφος στη γενικότερη υγεία τους:

Τι είναι πυελικό έδαφος και γιατί είναι τόσο σημαντικό για την υγεία της γυναίκας;

Με τη φράση «πυελικό έδαφος» αναφερόμαστε σε ένα σύστημα μυών που σαν αιώρα στηρίζει τα όργανα της πυέλου, σε γυναίκες και άνδρες. Εν προκειμένω στις γυναίκες στηρίζει την ουροδόχο κύστη, τη μήτρα και το έντερο. Αυτή η αιώρα που μοιάζει με δίχτυ και στηρίζει τα τρία αυτά όργανα έχει και αντίστοιχες τρεις οπές. Μία για να περνά η ουρήθρα, μία για τον τράχηλο της μήτρας και μία για τον πρωκτό του εντέρου.

Ποιο είναι λοιπόν το «πρόβλημα» που μπορεί να δημιουργήσει αυτή η αιώρα;

Η μυϊκή σύσπαση των μυών του πυελικού εδάφους μπορεί να κλείσει τις οπές, ενώ η μυϊκή χαλάρωση των μυών αυτών επιτρέπει το άνοιγμα των οπών. Το υπερβολικό σφίξιμο ή η υπερβολική χαλάρωση των μυών αυτών οδηγούν σε δυσλειτουργία του πυελικού εδάφους. Σε αυτές τις περιπτώσεις η γυναίκα βιώνει δυσλειτουργίες όπως ακράτεια ούρων, κοπράνων, πρόπτωση των οργάνων της πυέλου, σεξουαλική δυσλειτουργία, πόνο.

Ποιες είναι οι συνθήκες που μπορεί να οδηγήσουν στην αύξηση ή μείωση του τόνου των μυών του πυελικού εδάφους και άρα σε δυσλειτουργία;

Πολλές μπορεί να είναι οι αιτίες που οδηγούν σε δυσλειτουργία το πυελικό έδαφος. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε την περίοδο της εγκυμοσύνης, τον τοκετό, την εμμηνόπαυση -είτε έρχεται φυσιολογικά στη ζωή μιας γυναίκας, είτε ως αποτέλεσμα θεραπειών γυναικολογικών καρκίνων και καρκίνου του μαστού-, όπου στην περίπτωση αυτή αναφερόμαστε στο ουρογεννητικό σύνδρομο, ακόμη και ως αποτέλεσμα της οστεοπόρωσης ή σε περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης ή κακοποίησης κατά τον τοκετό.

Γνωρίζουν οι γυναίκες τους κινδύνους που ελλοχεύουν για το πυελικό τους έδαφος σε «φυσιολογικές» καταστάσεις, όπως η εγκυμοσύνη, ο τοκετός και η εμμηνόπαυση;

Οι γυναίκες στην πλειονότητά τους δεν γνωρίζουν. Ωστόσ,ο το πρόβλημα εντοπίζεται στην άγνοια των ειδικών ή και στην επιμέρους γνώση του πυελικού εδάφους και των δυσλειτουργιών του, ακόμη και από τους πλέον ειδικούς, όπως τους γυναικολόγους, τις μαίες, τους ογκολόγους ή τα μέλη της διεπιστημονικής ομάδας που θα κληθεί να αντιμετωπίσει έναν καρκίνο μαστού. Ένας βασικός ρόλος μας ως φυσικοθεραπεύτριες με ιδιαίτερη γνώση στο πυελικό έδαφος είναι να ενημερώνουμε όχι μόνο τις ασθενείς που έρχονται σε εμάς, αλλά κυρίως όλη την ομάδα των ειδικών που ασχολούνται με την εγκυμοσύνη, τον τοκετό, την εμμηνόπαυση, το ουρογεννητικό σύνδρομο.

Πώς επηρεάζει η εγκυμοσύνη και ο τοκετός το πυελικό έδαφος της εγκύου;

Κατά την εγκυμοσύνη η γυναίκα βιώνει συνεχείς, σταδιακές μυοσκελετικές αλλαγές που επηρεάζουν το πυελικό της έδαφος, τη στάση του σώματος και τον ορθό κοιλιακό, αφήνοντας ορατά και «αόρατα» προβλήματα, όπως δυσπαρευνία, ακράτεια ούρων, προπτώσεις οργάνων. Η εγκυμοσύνη ειδικότερα αποτελεί και μία από τις πιο βασικές αιτίες χαλάρωσης του πυελικού εδάφους, εξαιτίας της συνεχούς φόρτισης που δέχεται κατά τη διάρκεια των εννέα μηνών. Ο φυσιολογικός τοκετός, ιδιαίτερα αν είναι «δύσκολος», επιφέρει τραυματισμό ή υπερβολική χαλάρωση, ενώ και η καισαρική δεν εξαιρείται από την πρόκληση κινδύνων.

Πώς επηρεάζει η θεραπεία κακοήθειας στον μαστό ή στα γεννητικά όργανα της γυναίκας την ορθή λειτουργία του πυελικού εδάφους;

Ανάμεσα στις πλέον πιθανές αιτίες δυσλειτουργίας του πυελικού εδάφους είναι το ουρογεννητικό σύνδρομο -η αιφνίδια, πρόωρη εμμηνόπαυση ως θεραπευτική επιλογή στον καρκίνο μαστού. Η πρώτη προτεραιότητα του ογκολόγου και της διεπιστημονικής ομάδας για την αντιμετώπιση ενός κακοήθους όγκου στον μαστό ή στα γεννητικά όργανα της γυναίκας είναι η αποτελεσματική του αντιμετώπιση. Σε δεύτερη φάση ωστόσο, η γυναίκα θα πρέπει να ενημερωθεί για τις επιπτώσεις του ουρογεννητικού συνδρόμου, όπως κολπική ξηρότητα και ατροφία, δυσπαρευνία (πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή), ακράτεια ούρων ή επώδυνη ούρηση, επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις. Αυτές οι επιπτώσεις όπως και άλλες εξίσου επώδυνες, επιβαρύνουν την ψυχολογία αλλά και τη σωματική υγεία της γυναίκας, σε μία ήδη επιβαρυμένη υγεία. Ακριβώς για αυτό θα πρέπει να ενημερώνεται για αυτές, όπως και για το πλάνο πλήρους αποκατάστασής της.

Το ίδιο ισχύει και για την εμμηνόπαυση;

Οι επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης δεν διαφέρουν από αυτές της πρόωρης εμμηνόπαυσης. Η διαφορά είναι η ηλικία που καλείται η γυναίκα να τις αντιμετωπίσει και ο χρόνος που της δίνεται να ενημερωθεί και να τις προλάβει. Το σταδιακό πέρασμα της γυναίκας από την έμμηνο ρύση στην εμμηνόπαυση, με τη μακρά περίοδο της κλιμακτηρίου, της επιτρέπει να «δουλέψει» το πυελικό της έδαφος σωστά και να λειτουργήσει προληπτικά. Και στην εμμηνόπαυση, αυτό που μας εκπλήσσει είναι το γεγονός ότι πρόκειται για μία αναπόφευκτη κατάσταση στη ζωή κάθε γυναίκας και όμως ελάχιστα ενημερώνεται για αυτήν.

Όλες οι αυτές οι καταστάσεις που σχετίζονται με τη δυσλειτουργία του πυελικού εδάφους και τα επώδυνα συμπτώματά της, μπορούν να προληφθούν ή και αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά;

Όσον αφορά στη φυσιοθεραπευτική προσέγγιση, υπάρχει ολιστική προσέγγιση τόσο για την πρόληψη, όσο και την αντιμετώπιση. Η ερώτηση «εμένα γιατί δεν μου το είπε κανείς;» που συχνά διατυπώνουν οι γυναίκες που «ανακαλύπτουν» τη φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους είναι ενδεικτική της άμεσης ανάγκης για ευρεία ενημέρωση όλων των επαγγελματιών υγείας που ασχολούνται με τον καρκίνο του μαστού και τον γυναικολογικό καρκίνο, αλλά και με την εγκυμοσύνη, τον τοκετό, την εμμηνόπαυση.

«Οι ειδικοί φυσικοθεραπευτές στο πυελικό έδαφος έχουν εκπαιδευτεί στην εκτίμηση των συμπτωμάτων που συνδέονται με τη δυσλειτουργία του πυελικού εδάφους και στην αντιμετώπιση των αιτιών που έχουν οδηγήσει σε αυτήν. Η θεραπεία περιλαμβάνει ασκήσεις πυελικού εδάφους, βιοανάδραση, εκπαίδευση στη στάση του σώματος και σε τεχνικές αναπνοής και χαλάρωσης. Η κάθε γυναίκα, ανάλογα με τα συμπτώματα και τις αιτίες που τα έχουν προκαλέσει, θα πρέπει να ακολουθήσει τον δικό της εξατομικευμένο θεραπευτικό πρόγραμμα που θα βελτιώσει τη λειτουργικότητά της και θα αναβαθμίσει την ποιότητα της ζωής της», καταλήγουν οι ειδικοί.

Φωτογραφία iStock