Μάτια: Ο καύσωνας αυξάνει τον κίνδυνο για αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς

Εξαιρετικά επικίνδυνη για τα μάτια και την όραση μπορεί να αποδειχθεί η υψηλή θερμοκρασία, καθώς κατά τους θερινούς μήνες παρατηρείται αύξηση στους ασθενείς που παρουσιάζουν αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς.

Πρόκειται για μία σοβαρή οφθαλμική κατάσταση η οποία, εάν δεν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί εγκαίρως, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική ή και μόνιμη απώλεια της οράσεως.

Ο αμφιβληστροειδής είναι ένας φωτοευαίσθητος χιτώνας νευρικού ιστού που καλύπτει το εσωτερικό (οπίσθιο τμήμα) του ματιού, δηλαδή τον οφθαλμικό βυθό. Είναι ο δέκτης των ακτίνων φωτός που εισέρχονται στον οφθαλμό.

Ο αμφιβληστροειδής τις μετατρέπει σε ηλεκτρικά σήματα και τις μεταβιβάζει μέσω του οπτικού νεύρου στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Εκεί, τα σήματα υφίστανται ειδική επεξεργασία για να δημιουργηθούν οι εικόνες (είδωλα) που εκλαμβάνουμε ως οπτικά ερεθίσματα και πληροφορίες.

Η ομαλή λειτουργία του χιτώνα είναι απαραίτητη για καθαρή και φυσιολογική όραση. Ωστόσο, εάν δημιουργηθεί κάποιο σχίσιμο (ρωγμή) πάνω του, είναι πολύ πιθανό να αποκολληθεί από τους υποκείμενους χιτώνες, προκαλώντας σημαντική επιδείνωση της οπτικής λειτουργίας.

«Η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς εμφανίζεται και εξελίσσεται σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπιστεί είναι ο άμεσος προγραμματισμός χειρουργικής επέμβασης. Ιδανικά πρέπει να εκτελεστεί εντός 24ώρου, με τον χαρακτήρα του επείγοντος περιστατικού», αναφέρει ο χειρουργός οφθαλμίατρος  Πάρης Τρανός, ειδικός στη χειρουργική αμφιβληστροειδούς, ωχράς κηλίδας και ενδοφθάλμιων φλεγμονών από τη Θεσσαλονίκη.

Σε αντίθετη περίπτωση, η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη απώλεια του οπτικού πεδίου, ακόμα και σε ολική τύφλωση.

Τα ύποπτα συμπτώματα

Για να γίνει εγκαίρως η διάγνωση της αποκόλλησης και να σωθεί η όραση, ο ασθενής πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίσει τα πρόδρομα συμπτώματά της. Αυτά συμπεριλαμβάνουν:

• Αιωρούμενες σκιές ή κηλίδες στο οπτικό πεδίο (σαν ιστούς αράχνης)
• Μυωψίες («μυγάκια» στο οπτικό πεδίο)
• Φωταψίες (λάμψεις που μοιάζουν με αστραπές)
• Ξαφνική απώλεια μέρους του οπτικού πεδίου, η οποία συνοδεύεται από την αίσθηση ενός γκρίζου ή μαύρου πέπλου (σαν να πέφτει μια σκούρα κουρτίνα σε τμήμα της όρασής μας)

«Αυτού του είδους τα συμπτώματα πρέπει να αξιολογούνται αμέσως, χωρίς καμία καθυστέρηση, από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο. Αν και δεν συνεπάγονται αυτομάτως ότι έχει αποκολληθεί ο αμφιβληστροειδής, εάν αυτό έχει όντως συμβεί, η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τη διάσωση της όρασης», υπογραμμίζει ο κ. Τρανός.

Όταν αναφερθούν τέτοια συμπτώματα, ο ασθενής θα υποβληθεί αμέσως σε εξέταση του αμφιβληστροειδούς με βυθοσκόπηση. Εφ’ όσον διαπιστωθεί αποκόλληση, θα χειρουργηθεί με οπίσθια υαλοειδεκτομή (βιτρεκτομή).

Συχνότητα και παράγοντες κινδύνου

Η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς είναι μια αρκετά συχνή οφθαλμική διαταραχή. Υπολογίζεται ότι ετησίως καταγράφονται παγκοσμίως 12,6 περιστατικά ανά 100.000 πληθυσμού, με 1 στους 10.000 πάσχοντες να παρουσιάζει μόνιμη απώλεια όρασης στο προσβεβλημένο μάτι εξαιτίας της.

Ειδικά στην Ευρώπη, όμως, η επίπτωσή της είναι πολύ υψηλότερη. Ξεπερνά τα 14,5 περιστατικά ανά 100.000 ετησίως.

«Η πρόληψη της αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς δεν είναι εύκολη, διότι οι αιτίες της δεν είναι πλήρως κατανοητές», τονίζει ο κ. Τρανός.

Όπως εξηγεί, οι γνωστοί παράγοντες κινδύνου για αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς εξηγούν μόνο ένα ποσοστό των περιστατικών. Τέτοιοι παράγοντες είναι:

• Η υψηλή μυωπία
• Προηγούμενη επέμβαση καταρράκτη
• Η κληρονομικότητα
• Το ιστορικό αποκόλλησης στο άλλο μάτι
• Οι τραυματισμοί στα μάτια

Ως φαίνεται, ρόλο πιθανώς παίζουν και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες, ένας εκ των οποίων είναι οι υψηλές θερμοκρασίες, οι οποίες αυξάνονται χρόνο με τον χρόνο λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Τι έχουν δείξει οι μελέτες

Κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι τις ζεστές μέρες του καλοκαιριού τα περιστατικά αποκόλλησης αυξάνονται. Αυτό συμβαίνει κυρίως όταν η έντονη ζέστη συνοδεύεται και από υψηλά επίπεδα υγρασίας.

Οι ακριβείς μηχανισμοί πίσω από αυτή τη συσχέτιση δεν είναι απολύτως κατανοητοί. Εκτιμάται, ωστόσο, ότι το «κλειδί» είναι το υαλοειδές σώμα, δηλαδή η διαφανής, ζελατινώδης ουσία που προσφύεται στον αμφιβληστροειδή χιτώνα και παρεμβάλλεται μεταξύ του οφθαλμικού φακού και του βυθού.

Έχει βρεθεί ότι το υαλοειδές είναι αρκετά ευαίσθητο στις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας. Το καλοκαίρι ο οργανισμός τείνει να αφυδατώνεται ευκολότερα λόγω της εφίδρωσης. Δεδομένου ότι το υαλώδες σώμα αποτελείται κατά 98-99% από νερό, η συστηματική αφυδάτωση μπορεί:

• Να επηρεάσει τη σύστασή του
• Να το συρρικνώσει
• Να αυξήσει τις ελκτικές δυνάμεις (τραβήγματα) που ασκούνται από αυτό πάνω στον αμφιβληστροειδή

Επιπλέον, το καλοκαίρι οι άνθρωποι είναι πιο δραστήριοι, γεγονός που αυξάνει τις πιθανότητες τραυματισμών στο μάτι, οι οποίοι αποτελούν άμεση αιτία ρηγματογενούς αποκόλλησης.

Ολοένα περισσότερες κλινικές μελέτες τα τελευταία χρόνια επιβεβαιώνουν ότι κατά τους θερμούς μήνες του έτους αυξάνονται τα περιστατικά αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς.

Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση Retina, ανέλυσε περισσότερα από 360.000 περιστατικά. Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, η αυξημένη ηλιακή ακτινοβολία και η χαμηλή ατμοσφαιρική πίεση πιθανώς να σχετίζονται με την αυξημένη συχνότητα αποκόλλησης την άνοιξη και το καλοκαίρι.

«Ανεξάρτητα από την αιτία και τον τύπο της, η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς είναι αναμφισβήτητα μια πολύ σοβαρή και ύπουλη κατάσταση, αφού δεν προκαλεί πόνο και πολλοί ασθενείς δεν την αντιλαμβάνονται αμέσως. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις προκαλεί συγκεκριμένα συμπτώματα, τα οποία παρουσιάζονται στα αρχικά στάδια της νόσου και μπορούν να υποψιάσουν τον ασθενή ότι κάτι δεν πάει καλά», καταλήγει ο κ. Τρανός.

Φωτογραφία: iStock