Γιατί κάποιοι αισθάνονται ότι δεν κοιμούνται καλά, ακόμη κι όταν ο ύπνος είναι φυσιολογικός

Τι είναι τελικά αυτό που καθορίζει πόσο ποιοτικός θα είναι ο ύπνος μας; Είναι απλώς οι ώρες που περνάμε στο κρεβάτι ή παίζει ρόλο και το τι συμβαίνει στο μυαλό μας όσο κοιμόμαστε; Νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η απάντηση ίσως δεν βρίσκεται μόνο στη διάρκεια του ύπνου, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τα όνειρά μας.

• Διαβάστε επίσης – Αλλαγή ώρας 2026: Πώς επηρεάζει το «εσωτερικό ρολόι» μας – Λιγότερος ύπνος, περισσότερο φως

Μια πρόσφατη μελέτη από ερευνητές της Σχολής Προηγμένων Σπουδών IMT της Λούκα, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS Biology, φέρνει στο προσκήνιο μια διαφορετική οπτική. Tα έντονα και ρεαλιστικά – πλούσι σε εμπειρία – όνειρα, μπορεί να κάνουν τον ύπνο να είναι πιο βαθύς και πιο αναζωογονητικός.

Πέρα από τη γνωστή εικόνα του «βαθύ ύπνου»

Για πολλά χρόνια, ο βαθύς ύπνος θεωρούνταν μια κατάσταση κατά την οποία ο εγκέφαλος λειτουργεί σε χαμηλά επίπεδα δραστηριότητας, με αργά εγκεφαλικά κύματα και περιορισμένη νοητική επεξεργασία. Αντίθετα, τα όνειρα έχουν συνδεθεί κυρίως με τη φάση REM, όπου η εγκεφαλική δραστηριότητα είναι πιο έντονη και μοιάζει με εκείνη της εγρήγορσης.

Ωστόσο, τα νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η διάκριση δεν είναι τόσο ξεκάθαρη. Η νοητική δραστηριότητα δεν περιορίζεται μόνο σε συγκεκριμένα στάδια του ύπνου και φαίνεται ότι παίζει ρόλο στο πώς αντιλαμβανόμαστε την ποιότητά του. Με άλλα λόγια, δεν έχει σημασία μόνο πόσο «ήρεμος» είναι ο εγκέφαλος, αλλά και τι είδους εμπειρίες βιώνει κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Ύπνος και όνειρα – Τι έδειξε η έρευνα

Οι επιστήμονες ανέλυσαν 196 ολονύκτιες καταγραφές ύπνου από 44 υγιείς ενήλικες, χρησιμοποιώντας ηλεκτροεγκεφαλογραφία υψηλής πυκνότητας (EEG) για να καταγράψουν λεπτομερώς την εγκεφαλική δραστηριότητα.

Κατά τη διάρκεια της νύχτας, οι συμμετέχοντες ξυπνούσαν επανειλημμένα σε φάσεις μη-REM ύπνου και καλούνταν να περιγράψουν τι είχαν βιώσει νοητικά, αλλά και να αξιολογήσουν πόσο βαθύ ένιωθαν τον ύπνο τους.

Συνολικά καταγράφηκαν πάνω από 1.000 αφυπνίσεις, προσφέροντας ένα ιδιαίτερα πλούσιο σύνολο δεδομένων.

Τα αποτελέσματα είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι ένιωθαν πως κοιμούνταν πιο βαθιά όχι μόνο όταν δεν είχαν καμία συνειδητή εμπειρία, αλλά και όταν είχαν ζήσει έντονα όνειρα. Αντίθετα, αποσπασματικές ή επιφανειακές σκέψεις συνδέονταν με την αίσθηση πιο ελαφρύ ύπνου.

Ο ρόλος της «έντασης» του ονείρου

Όπως εξηγεί ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, Τζούλιο Μπερνάρντι (Giulio Bernardi), ερευνητής στη Σχολή Προηγμένων Σπουδών IMT της Λούκα, δεν έχει σημασία μόνο αν ο εγκέφαλος είναι ενεργός κατά τον ύπνο, αλλά και το είδος της εμπειρίας που βιώνει.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα όνειρα μπορεί να λειτουργούν ως ένας «φακός» μέσα από τον οποίο ο εγκέφαλος ερμηνεύει την κατάσταση του ύπνου: όσο πιο έντονο είναι ένα όνειρο, τόσο πιο βαθύ αντιλαμβανόμαστε τον ύπνο.

Όταν η υποκειμενική εμπειρία «διαφωνεί» με το σώμα

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορά τη διάρκεια της νύχτας. Καθώς περνούσαν οι ώρες, οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι ένιωθαν τον ύπνο τους ολοένα και πιο βαθύ, παρότι οι βιολογικοί δείκτες έδειχναν ότι η ανάγκη για ύπνο μειωνόταν.

Η μεταβολή αυτή φάνηκε να σχετίζεται στενά με το γεγονός ότι τα όνειρα γίνονταν πιο έντονα και ρεαλιστικά όσο προχωρούσε η νύχτα.

Αυτό υποδηλώνει ότι τα όνειρα ενδέχεται να συμβάλλουν στη διατήρηση της αίσθησης βαθύ ύπνου, ακόμη και όταν ο οργανισμός έχει ήδη ξεκουραστεί σε σημαντικό βαθμό.

Γιατί έχει σημασία για την υγεία

Η μελέτη αυτή ανοίγει μια νέα συζήτηση γύρω από την ποιότητα του ύπνου. Μέχρι σήμερα, η αξιολόγηση βασίζεται κυρίως σε αντικειμενικούς δείκτες, όπως τα στάδια ύπνου, τα εγκεφαλικά κύματα ή η συνολική διάρκεια.

Ωστόσο, τα ευρήματα δείχνουν ότι η υποκειμενική εμπειρία, το πώς «νιώθουμε» τον ύπνο,  ίσως είναι εξίσου σημαντική.

Όπως επισημαίνει ο Μπερνάρντι, η κατανόηση του ρόλου των ονείρων μπορεί να βοηθήσει στην εξήγηση ενός φαινομένου που απασχολεί πολλούς ανθρώπους: γιατί κάποιοι αισθάνονται ότι δεν κοιμούνται καλά, ακόμη κι όταν οι μετρήσεις δείχνουν φυσιολογικό ύπνο.

Νέες προοπτικές για τις θεραπείες ύπνου

Αν επιβεβαιωθεί ότι η ποιότητα των ονείρων επηρεάζει άμεσα την εμπειρία του ύπνου, τότε οι μελλοντικές παρεμβάσεις ίσως χρειαστεί να στραφούν και προς αυτή την κατεύθυνση.

Δηλαδή, πέρα από τη διάρκεια και τη συνέχεια του ύπνου, να λαμβάνεται υπόψη και η φύση των ονειρικών εμπειριών.

Σε αυτή την περίπτωση, η βελτίωση του ύπνου δεν θα αφορά μόνο το «πόσο» κοιμόμαστε, αλλά και το «πώς» κοιμόμαστε και ίσως, τελικά, το τι ονειρευόμαστε.

ΠΗΓΗ: euronews 

Φωτογραφία: istock