Τοξικές σχέσεις: Γιατί μας ελκύουν συστηματικά λάθος άνθρωποι, σύμφωνα με ειδικό

Πολλοί άνθρωποι υπόσχονται στον εαυτό τους ότι την επόμενη φορά στις σχέσεις τους  θα προσέξουν τα «κόκκινα σημαιάκια», δεν θα συμβιβαστούν και δεν θα μείνουν σε σχέσεις που τους φθείρουν, τοξικές σχέσεις. Κι όμως, συχνά καταλήγουν να επαναλαμβάνουν το ίδιο μοτίβο ξανά και ξανά.

Οι ειδικοί στις σχέσεις εξηγούν ότι αυτό δεν σημαίνει πως κάποιος είναι «καταδικασμένος» στις τοξικές σχέσεις. Συχνά, ασυνείδητα, οι άνθρωποι έλκονται από συμπεριφορές που τους φαίνονται οικείες, ακόμη κι αν είναι ψυχοφθόρες.

Τι θεωρείται πραγματικά τοξική σχέση

Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, δεν είναι κάθε δύσκολη σχέση τοξική. Όλες οι σχέσεις έχουν εντάσεις και προβλήματα. Η τοξικότητα αφορά επαναλαμβανόμενα μοτίβα που υποβαθμίζουν τον άλλο άνθρωπο και διαβρώνουν σταδιακά την αυτοεκτίμησή του.

Συχνά σημάδια είναι:

• έλλειψη σεβασμού και συναισθηματικής στήριξης
• χειριστική συμπεριφορά και μεταφορά ευθυνών
• αδυναμία ανάληψης ευθύνης
• συνεχής κριτική και συγκρούσεις
• δυσκολία εμπιστοσύνης
• αίσθημα ότι «περπατάτε σε τεντωμένο σκοινί» για να αποφύγετε καβγάδες

Οι ειδικοί τονίζουν ότι το πιο μπερδεμένο στοιχείο είναι πως σε τέτοιες σχέσεις υπάρχουν και καλές στιγμές. Αυτό συχνά κάνει τους ανθρώπους να παραμένουν, πιστεύοντας ότι ο σύντροφός τους «κατά βάθος νοιάζεται».

Ωστόσο, όταν μια σχέση προκαλεί διαρκές άγχος, ανασφάλεια και συναισθηματική εξάντληση, το άτομο αρχίζει σταδιακά να χάνει την επαφή με τη διαίσθηση και τις πραγματικές ανάγκες του.

Πώς το παρελθόν επηρεάζει το μέλλον στις επιλογές συντρόφων

Οι ειδικοί εξηγούν ότι πολλές φορές οι άνθρωποι αναπαράγουν ασυνείδητα οικεία μοτίβα από την παιδική ηλικία.

Η Τζούλι Νουγιέν πιστοποιημένη relationship coach με έδρα τη Νέα Υόρκη και εξειδίκευση στην ψυχική υγεία και τη σεξουαλικότητα, περιγράφει ότι για χρόνια η ίδια έλκονταν από συναισθηματικά μη διαθέσιμους άνδρες. Παρότι κάθε σχέση έμοιαζε διαφορετική, το μοτίβο ήταν το ίδιο: σύντροφοι απόμακροι, ασταθείς και ανίκανοι να καλύψουν συναισθηματικές ανάγκες.

Όπως εξηγεί, αυτό συνδέεται με την ψυχαναλυτική έννοια του «καταναγκασμού επανάληψης», θεωρία του Φρόιντ σύμφωνα με την οποία οι άνθρωποι επαναλαμβάνουν ασυνείδητα τραυματικά μοτίβα του παρελθόντος στην προσπάθεια να τα «διορθώσουν».

Στη δική της περίπτωση, αναγνώρισε ότι αναζητούσε συντρόφους που της θύμιζαν τον συναισθηματικά απόντα πατέρα της. Σταδιακά άρχισε να μειώνει τις δικές της ανάγκες μέσα στις σχέσεις, επαναλαμβάνοντας τη δυναμική που είχε δει στη μητέρα της.

Ο ρόλος του «στυλ προσκόλλησης»

Τα «στυλ προσκόλλησης» περιγράφουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συνδέονται συναισθηματικά με τους άλλους και διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό από τις πρώιμες εμπειρίες με τους γονείς ή τους βασικούς φροντιστές. Η θεωρία της προσκόλλησης αναπτύχθηκε από τον ψυχίατρο και ψυχαναλυτή Τζον Μπόουλμπι και αργότερα επεκτάθηκε μέσα από μελέτες της ψυχολόγου Μέρι Έινσγουορθ. Σύμφωνα με έρευνες, τα πρότυπα αυτά επηρεάζουν σημαντικά τις μελλοντικές ερωτικές σχέσεις, την εμπιστοσύνη, τη συναισθηματική εγγύτητα και τον τρόπο διαχείρισης των συγκρούσεων.

Οι ειδικοί εξηγούν ότι άτομα με αγχώδες στυλ προσκόλλησης συχνά φοβούνται την απόρριψη και αναζητούν έντονη επιβεβαίωση μέσα στις σχέσεις. Αντίθετα, τα άτομα με αποφευκτικό στυλ τείνουν να κρατούν συναισθηματική απόσταση και δυσκολεύονται με τη στενή οικειότητα. Μελέτες έχουν δείξει ότι αυτά τα δύο μοτίβα συχνά έλκονται μεταξύ τους, δημιουργώντας σχέσεις με έντονα σκαμπανεβάσματα και ανασφάλεια.

Οι ψυχολόγοι συνδέουν αυτό το φαινόμενο και με τη λεγόμενη «προκατάληψη της οικειότητας» (familiarity bias ή mere exposure effect). Πρόκειται για την τάση των ανθρώπων να νιώθουν μεγαλύτερη έλξη προς καταστάσεις και συμπεριφορές που τους είναι γνώριμες, ακόμη κι αν είναι δυσλειτουργικές ή τους προκαλούν πόνο.

Πώς να αναγνωρίσετε τα τοξικά μοτίβα

Οι ειδικοί προτείνουν να εξετάσει κανείς προσεκτικά το ιστορικό των σχέσεών του και να αναζητήσει επαναλαμβανόμενα χαρακτηριστικά.

Χρήσιμες ερωτήσεις είναι:

• Ποιους τύπους ανθρώπων επιλέγετε συνήθως;
• Υπήρχαν κοινά χαρακτηριστικά στους πρώην συντρόφους σας;
• Αγνοήσατε συμπεριφορές που σας πλήγωναν;
• Νιώθατε ότι ζητούσατε «πάρα πολλά» όταν θέλατε σεβασμό ή δέσμευση;
• Συμβιβάζατε τις ανάγκες σας για να κρατήσετε τη σχέση;

Η καταγραφή σκέψεων και εμπειριών σε ημερολόγιο μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση τέτοιων μοτίβων.

Πώς μπορεί να σπάσει ο κύκλος

Οι ειδικοί τονίζουν ότι το πρώτο βήμα είναι να εμπιστευτεί κάποιος τη διαίσθησή του.

Στα αρχικά στάδια μιας σχέσης, πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ότι «κάτι δεν πάει καλά», αλλά αγνοούν αυτό το συναίσθημα επειδή παρασύρονται από τον ενθουσιασμό ή την προοπτική της σχέσης.

Παράλληλα, προτείνουν να δίνει κανείς μεγαλύτερη σημασία σε χαρακτηριστικά όπως:

• η συνέπεια
• η ενσυναίσθηση
• η συναισθηματική ωριμότητα
• η ειλικρίνεια
• ο σεβασμός στα όρια

Οι ειδικοί επισημαίνουν επίσης ότι βοηθά να βγει κάποιος έξω από το συνηθισμένο «τύπο» του και να μην βασίζεται μόνο στην έντονη χημεία ή στην εξωτερική έλξη.

Η σημασία της αυτογνωσίας και της αυτοσυμπόνιας

Η Τζούλι Νουγιέν εξηγεί ότι η ίδια χρειάστηκε να βρεθεί στην πιο τοξική σχέση της ζωής της, για να καταλάβει ότι δεν μπορούσε να συνεχίσει να αναζητά αγάπη από ανθρώπους που δεν ήταν συναισθηματικά διαθέσιμοι. Όπως υπογραμμίζει, η αυτογνωσία είναι σημαντική, αλλά εξίσου σημαντική είναι και η αυτοσυμπόνια.

Οι άνθρωποι δεν μπαίνουν συνειδητά σε τοξικές σχέσεις. Συχνά κουβαλούν τραύματα, ανασφάλειες και «τυφλά σημεία» που επηρεάζουν τις επιλογές τους.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι επώδυνες σχέσεις δεν καθορίζουν την αξία ενός ανθρώπου. Αντίθετα, μπορούν να λειτουργήσουν ως ευκαιρία κατανόησης και θεραπείας βαθύτερων συναισθηματικών πληγών.

Σε αρκετές περιπτώσεις, η βοήθεια από ψυχολόγο ή θεραπευτή που ειδικεύεται στις σχέσεις, στην αυτοεκτίμηση ή στα στυλ προσκόλλησης, μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά στο να σπάσουν παλιά μοτίβα και να δημιουργηθούν πιο υγιείς σχέσεις στο μέλλον.

Φωτογραφία: istock