Ψηφιακή αυτοβοήθεια για την ψυχική υγεία: Γιατί ο ΠΟΥ στρέφεται σε νέες λύσεις για άγχος και κατάθλιψη

Η ανάγκη για υπηρεσίες ψυχικής υγείας αυξάνεται διαρκώς σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, η πρόσβαση σε ψυχολόγους, ψυχιάτρους και εξειδικευμένες δομές, παραμένει δύσκολη για εκατομμύρια ανθρώπους, ακόμη και σε χώρες με ανεπτυγμένα συστήματα υγείας.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), περισσότεροι από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπων παγκοσμίως ζουν με κάποια ψυχική διαταραχή. Παράλληλα, ένα μεγάλο ποσοστό όσων αντιμετωπίζουν άγχος, κατάθλιψη ή άλλες ψυχικές δυσκολίες, δεν λαμβάνει ποτέ την υποστήριξη που χρειάζονται.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο ΠΟΥ παρουσίασε έναν νέο οδηγό εφαρμογής ψυχολογικών παρεμβάσεων αυτοβοήθειας. Στόχος του είναι να διευρύνει την πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα για ανθρώπους που σήμερα δυσκολεύονται να λάβουν βοήθεια.

Τι εννοεί ο ΠΟΥ όταν μιλά για «αυτοβοήθεια»

Ο όρος «αυτοβοήθεια» μπορεί εύκολα να παρερμηνευθεί. Πολλοί τον συνδέουν με βιβλία προσωπικής ανάπτυξης, διαδικτυακές συμβουλές ή εφαρμογές ευεξίας αμφίβολης αποτελεσματικότητας.

Ο ΠΟΥ ξεκαθαρίζει ότι δεν αναφέρεται σε τέτοιου είδους προσεγγίσεις. Οι παρεμβάσεις που προτείνει βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα και έχουν αξιολογηθεί σε κλινικές μελέτες.

Πρόκειται για δομημένα προγράμματα που διδάσκουν πρακτικές τεχνικές διαχείρισης του στρες, των δύσκολων συναισθημάτων και των αρνητικών σκέψεων. Μπορούν να παρέχονται μέσω έντυπου υλικού, βίντεο, διαδικτυακών πλατφορμών ή εφαρμογών για κινητά τηλέφωνα.

Γιατί τα ψηφιακά εργαλεία βρίσκονται στο επίκεντρο

Αν και ο νέος οδηγός  για την ψυχική υγεία, αφορά συνολικά τις παρεμβάσεις αυτοβοήθειας, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα ψηφιακά εργαλεία.

Ο λόγος είναι απλός. Ένα ψηφιακό πρόγραμμα μπορεί να φτάσει σε χιλιάδες ή και εκατομμύρια ανθρώπους ταυτόχρονα, ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές.

Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι οι ψηφιακές παρεμβάσεις μπορούν να μειώσουν εμπόδια που συχνά αποτρέπουν τους ανθρώπους από το να ζητήσουν βοήθεια, όπως η απόσταση, το κόστος, η έλλειψη ειδικών ή το κοινωνικό στίγμα.

Παράλληλα, τέτοια εργαλεία, μπορούν να αξιοποιηθούν σε περιόδους κρίσεων, φυσικών καταστροφών, πολέμων ή ανθρωπιστικών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, όπου η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας είναι ακόμη πιο δύσκολη.

Ψυχική υγεία – Τα προγράμματα που έχουν ήδη δοκιμαστεί

Ο νέος οδηγός παρουσιάζει αναλυτικά δύο επιστημονικά τεκμηριωμένα προγράμματα ψυχολογικής αυτοβοήθειας, που έχουν αξιολογηθεί σε τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες.

Το πρώτο, με την ονομασία Step-by-Step, είναι ένα ψηφιακό πρόγραμμα που απευθύνεται σε ενήλικες με συμπτώματα κατάθλιψης. Το δεύτερο, το Doing What Matters in Times of Stress, αποτελεί ένα πρόγραμμα διαχείρισης στρες που μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέσω έντυπου ή ψηφιακού υλικού και βασίζεται στις αρχές της Θεραπείας Αποδοχής και Δέσμευσης.

Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι τα προγράμματα αυτοβοήθειας είναι συνήθως πιο αποτελεσματικά, όταν ο χρήστης λαμβάνει παράλληλα μια βασική μορφή υποστήριξης από εκπαιδευμένα άτομα.

Το παράδειγμα του Λιβάνου

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εφαρμογή του προγράμματος Step-by-Step στον Λίβανο. Το πρόγραμμα δοκιμάστηκε το 2020, σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα βρισκόταν αντιμέτωπη με πολλαπλές προκλήσεις, μεταξύ των οποίων η οικονομική κρίση, η πολιτική αστάθεια και οι επιπτώσεις της πανδημίας, ενώ στις μελέτες συμμετείχαν τόσο Λιβανέζοι πολίτες όσο και εκτοπισμένοι Σύροι.

Οι μελέτες έδειξαν μείωση των συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης, καθώς και βελτίωση της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής των συμμετεχόντων. Μετά τα θετικά αποτελέσματα, το πρόγραμμα ενσωματώθηκε σε εθνικό επίπεδο στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας της χώρας.

Δεν είναι λύση για όλους

Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, ο ΠΟΥ υπογραμμίζει ότι οι παρεμβάσεις αυτοβοήθειας δεν μπορούν να καλύψουν κάθε ανάγκη ψυχικής υγείας.

Δεν έχουν σχεδιαστεί για άτομα με σοβαρή γνωστική έκπτωση, για ανθρώπους που βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο αυτοκτονίας ή για περιπτώσεις που απαιτούν εξειδικευμένη ψυχιατρική και ψυχοθεραπευτική παρέμβαση.

Για τον λόγο αυτό, οι παρεμβάσεις αυτοβοήθειας πρέπει να αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου συστήματος φροντίδας και όχι να λειτουργούν ως υποκατάστατο των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Μια συμπληρωματική λύση, όχι υποκατάστατο της θεραπείας

Το βασικό μήνυμα του ΠΟΥ είναι ότι η τεχνολογία και τα εργαλεία αυτοβοήθειας  για την ψυχικξή υγεία, δεν έρχονται να αντικαταστήσουν τον ψυχολόγο ή τον ψυχίατρο. Έρχονται να καλύψουν ένα κενό. Σε έναν κόσμο όπου οι ανάγκες αυξάνονται ταχύτερα από τις διαθέσιμες υπηρεσίες, ακόμη και μια σύντομη, δομημένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη παρέμβαση, μπορεί να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια σε ανθρώπους, που διαφορετικά δεν θα είχαν καμία υποστήριξη.

Φωτογραφία: istock