Παγκόσμια μελέτη – ορόσημο «χαρτογραφεί» τη λειτουργία του εγκεφάλου σε οκτώ ψυχιατρικές διαταραχές

Ερευνητές από το Ινστιτούτο Νευροαπεικόνισης και Πληροφορικής Mark and Mary Stevens, της Ιατρικής Σχολής Keck του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας (USC) θα ηγηθούν μιας παγκόσμιας προσπάθειας για τη χαρτογράφηση του τρόπου με τον οποίο οκτώ κοινές ψυχιατρικές διαταραχές επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Η πρωτοποριακή αυτή πρωτοβουλία φέρει την ονομασία Global Initiative for Harmonized Functional MRI in Psychiatry και αποτελεί τη μεγαλύτερη μελέτη λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI) που έχει διεξαχθεί ποτέ στην ιστορία της ψυχιατρικής.

Οι ερευνητές θα αξιοποιήσουν περισσότερες από 94.000 εγκεφαλικές απεικονίσεις που συλλέχθηκαν από 257 ερευνητικά κέντρα σε 27 χώρες, επιδιώκοντας μια ολοκληρωμένη και συγκρίσιμη χαρτογράφηση των νευρωνικών δικτύων που εμπλέκονται σε οχτώ ψυχικές διαταραχές.

Στόχος είναι η δημιουργία ενός ενιαίου, συγκρίσιμου «χάρτη» των νευρωνικών δικτύων που σχετίζονται με οκτώ  ψυχιατρικές διαταραχές, «χαρτογραφώντας» τις κοινές αλλά και τις διακριτές αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλο.

Το πενταετές ερευνητικό πρόγραμμα χρηματοδοτείται με 3,2 εκατομμύρια δολάρια από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (NIH) και φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες κατανοούν τις ψυχιατρικές διαταραχές.

Οκτώ ψυχιατρικές διαταραχές, κοινός ερευνητικός στόχος

Η μελέτη επικεντρώνεται στη σχιζοφρένεια, τη διπολική διαταραχή, τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή, τη διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD), την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD), τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ADHD), τη διαταραχή αυτιστικού φάσματος και τη νευρική ανορεξία.

Οι συμμετέχοντες είναι ηλικίας από 4 έως 95 ετών, γεγονός που επιτρέπει στους ερευνητές να μελετήσουν πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος σε διαφορετικές ηλικίες. Βασικός στόχος είναι να διαπιστωθεί κατά πόσο διαφορετικές ψυχιατρικές διαταραχές συνδέονται με κοινές μεταβολές στη λειτουργική οργάνωση του εγκεφάλου ή παρουσιάζουν διακριτά πρότυπα συνδεσιμότητας.

Μακροπρόθεσμος στόχος είναι η αναγνώριση αξιόπιστων βιολογικών δεικτών που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη διαγνωστική αξιολόγηση και να βοηθήσουν στην πρόβλεψη της θεραπευτικής ανταπόκρισης, ανοίγοντας τον δρόμο για πιο εξατομικευμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Η συμβολή της λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας

Οι ερευνητές θα χρησιμοποιήσουν λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) σε κατάσταση ηρεμίας, μια τεχνική που καταγράφει μεταβολές στο σήμα που σχετίζεται με την οξυγόνωση του αίματος. Μέσω αυτής της τεχνικής, μπορούν να μελετήσουν τη λειτουργική συνδεσιμότητα, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο η δραστηριότητα διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου παρουσιάζει χρονικό συντονισμό.

Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στις προηγούμενες μελέτες ήταν η χρήση διαφορετικών μεθόδων επεξεργασίας και ανάλυσης των απεικονιστικών δεδομένων. Η νέα διεθνής πρωτοβουλία θα εφαρμόσει ενιαία διαδικασία ανάλυσης, ώστε να εντοπιστούν τόσο οι κοινές εγκεφαλικές μεταβολές όσο και τα χαρακτηριστικά κάθε διαταραχής.

Παράλληλα, ο μεγάλος όγκος δεδομένων θα επιτρέψει την αξιοποίηση προηγμένων υπολογιστικών μεθόδων και τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό σύνθετων εγκεφαλικών προτύπων που συχνά δεν αναδεικνύονται σε μικρότερου εύρους μελέτες.

Νέες προοπτικές για τη διάγνωση και τη θεραπεία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ φαρμακευτικών θεραπειών, όπως το λίθιο και τα αντιψυχωσικά, και των μοτίβων λειτουργικής συνδεσιμότητας. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ανάλυση αυτή θα μπορούσε να συμβάλει καθοριστικά στην καλύτερη κατανόηση των νευροβιολογικών συσχετίσεων της θεραπευτικής παρέμβασης.

Ωστόσο, η αναγνώριση εγκεφαλικών προτύπων δεν συνεπάγεται αυτομάτως τη δημιουργία διαγνωστικών εξετάσεων. Τα ευρήματα που θα προκύψουν θα χρειαστούν ανεξάρτητη επιβεβαίωση και κλινική αξιολόγηση πριν μεταφερθούν στην καθημερινή ιατρική πρακτική.

Η διεθνής αυτή προσπάθεια αναμένεται να προσφέρει νέα δεδομένα για τις κοινές βιολογικές βάσεις των ψυχιατρικών διαταραχών, παρέχοντας μια ισχυρότερη επιστημονική βάση για τη μελλοντική εξέλιξη της ψυχιατρικής έρευνας και ανοίγοντας νέους δρόμους για την εξατομικευμένη ψυχιατρική φροντίδα.

Φωτογραφία iStock / Πηγή: Keck School of Medicine of USC