Tο παιδί προτιμά να παίζει μόνο του: Πότε είναι επιλογή και πότε απόσυρση ή απομόνωση

Το να επιλέγει ένα παιδί να παίζει μόνο του, δεν αποτελεί απαραίτητα λόγο ανησυχίας, εφόσον εξακολουθεί να έχει φίλους, να νιώθει ότι ανήκει σε μια ομάδα και να είναι ικανοποιημένο από τις σχέσεις του. Η ανησυχία αρχίζει όταν η απομάκρυνση από τους άλλους συνοδεύεται από αδιαφορία για την κοινωνική σύνδεση, φτωχότερες σχέσεις ή όταν η συνεχής άρνηση επαφής οδηγεί σταδιακά σε πραγματική απομόνωση.

Αυτή τη σημαντική διάκριση αναδεικνύει νέα μελέτη του Πανεπιστημίου της Τζόρτζια στις ΗΠΑ. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ορισμένα παιδιά που προτιμούν να περνούν χρόνο μόνα τους μπορεί να είναι εξίσου ικανοποιημένα από τις φιλίες τους με τα υπόλοιπα παιδιά. Το καθοριστικό στοιχείο φαίνεται να είναι αν, παρά την προτίμησή τους στη μοναχική δραστηριότητα, εξακολουθούν να θέλουν να αποτελούν μέρος της ομάδας.

Στη μελέτη συμμετείχαν 473 μαθητές ηλικίας 9 έως 11 ετών από δημοτικά σχολεία στην αμερικανική πολιτεία της Τζόρτζια. Τα παιδιά κλήθηκαν να υποδείξουν ποιοι συμμαθητές τους συνήθιζαν να παίζουν μόνοι, παρότι τα πήγαιναν καλά με τους άλλους. Παράλληλα, απάντησαν σε ερωτήσεις για το πόσο σημαντικό θεωρούσαν να ανήκουν στην ομάδα, αλλά και για το πόσο ικανοποιημένα ήταν από τις φιλίες και τη θέση τους μέσα στην τάξη.

Άλλο η επιλογή να μείνει μόνο και άλλο η απομόνωση

Τα αποτελέσματα έδειξαν δύο διαφορετικές εικόνες. Από τη μία πλευρά ήταν τα παιδιά που προτιμούσαν συχνά να κάνουν πράγματα μόνα τους, αλλά εξακολουθούσαν να θεωρούν σημαντικό ότι ανήκουν στην ομάδα. Αυτά ήταν γενικά ικανοποιημένα τόσο από τις στενές φιλίες τους όσο και από τις σχέσεις τους με τους υπόλοιπους συμμαθητές.

Με απλά λόγια, ένα παιδί μπορεί να απολαμβάνει να παίζει μόνο του χωρίς να είναι μοναχικό. Μπορεί να έχει φίλους, να συμμετέχει όταν το επιθυμεί και ταυτόχρονα να αισθάνεται άνετα όταν επιλέγει να μείνει μόνο.

Διαφορετική ήταν η εικόνα στα παιδιά που δεν θεωρούσαν ιδιαίτερα σημαντικό να αισθάνονται ότι ανήκουν κάπου. Αυτά ανέφεραν συχνότερα ότι ήταν λιγότερο ικανοποιημένα τόσο από τις φιλίες τους όσο και από τις σχέσεις τους με την ευρύτερη ομάδα των συνομηλίκων.

Πότε μπορεί να αρχίσει ένας φαύλος κύκλος

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η συστηματική απομάκρυνση από τους άλλους μπορεί, με τον χρόνο, να έχει συνέπειες ακόμη και όταν αρχικά αποτελεί επιλογή του παιδιού.

Ένα παιδί που αρνείται επανειλημμένα προσκλήσεις για παιχνίδι ή κοινές δραστηριότητες μπορεί σταδιακά να αρχίσει να δέχεται λιγότερες προσκλήσεις. Οι φίλοι και οι συμμαθητές του μπορεί απλώς να σταματήσουν να το καλούν, θεωρώντας ότι δεν ενδιαφέρεται.

Έτσι, η προτίμηση να περνά κάποιος χρόνο μόνος του μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσει σε πραγματική κοινωνική απομάκρυνση και, τελικά, σε μεγαλύτερη δυσαρέσκεια από τις σχέσεις του.

Η Michele Lease, καθηγήτρια Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια και συν-συγγραφέας της μελέτης, παρομοιάζει την κοινωνική επαφή με άλλες συμπεριφορές που γνωρίζουμε ότι μας ωφελούν. Όπως η συνεχής αποφυγή της άσκησης μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες, έτσι και η συστηματική αποφυγή της κοινωνικής επαφής μπορεί με τον χρόνο να δυσκολέψει τις σχέσεις ενός παιδιού.

Δεν χρειάζεται πίεση για να μπει στη μεγάλη παρέα

Τα ευρήματα, ωστόσο, δεν σημαίνουν ότι οι γονείς ή οι εκπαιδευτικοί πρέπει να πιέζουν κάθε παιδί που παίζει μόνο του να ενταχθεί αμέσως σε μια μεγάλη ομάδα.

Οι ερευνητές προτείνουν να λαμβάνεται υπόψη ο χαρακτήρας και οι προτιμήσεις του παιδιού. Για κάποιον που αισθάνεται πιο άνετα με λίγους ανθρώπους, η ξαφνική ένταξη σε μια μεγάλη και θορυβώδη δραστηριότητα μπορεί να είναι περισσότερο αγχωτική παρά βοηθητική.

Μια καλύτερη επιλογή μπορεί να είναι η επαφή με ένα ή δύο παιδιά που έχουν παρόμοια ενδιαφέροντα ή η συμμετοχή σε μικρότερες ομάδες.

Όπως εξηγεί η Pfanz, αντί να ζητήσει κάποιος από ένα παιδί που προτιμά να παίζει μόνο του, να μπει κατευθείαν σε έναν μεγάλο αγώνα ποδοσφαίρου στο προαύλιο, μπορεί να είναι προτιμότερο να του δοθεί η ευκαιρία να ξεκινήσει μέσα από μια μικρότερη παρέα.

Η μελέτη αφορά παιδιά Δ΄ και Ε΄ Δημοτικού, μια ηλικία στην οποία οι φιλίες και οι παρέες αρχίζουν να αποκτούν μεγαλύτερη σταθερότητα. Παράλληλα, τα παιδιά είναι πλέον περισσότερο σε θέση να αντιλαμβάνονται ποιος συμμαθητής μένει μόνος επειδή το επιλέγει και ποιος επειδή αποκλείεται.

Και αυτή είναι ίσως η ουσιαστικότερη διάκριση. Δεν έχει τόση σημασία αν ένα παιδί περνά χρόνο μόνο του, όσο το αν αυτή είναι δική του επιλογή και αν, όταν επιθυμεί την παρέα των άλλων, εξακολουθεί να αισθάνεται ότι έχει θέση ανάμεσά τους.

Η εικόνα αλλάζει όταν το παιδί αποσύρεται συστηματικά, οι σχέσεις του με τους άλλους φτωχαίνουν ή η αρχική επιλογή να μένει μόνο του αρχίζει να μετατρέπεται σε πραγματική κοινωνική απομόνωση.

Φωτογραφία: iStock