Σκολίωση στα παιδιά: Τα σημάδια που πρέπει να προσέξουν οι γονείς – Πότε χρειάζεται θεραπεία και πότε χειρουργείο

Η σκολίωση στην παιδική και εφηβική ηλικία προκαλεί συχνά ανησυχία στους γονείς, καθώς συνδέεται με την ανάπτυξη του παιδιού, την εικόνα του σώματός του και τη μελλοντική υγεία της σπονδυλικής στήλης.

Δεν πρόκειται, όμως, απλώς για μια «στραβή πλάτη». Είναι μια τρισδιάστατη παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης, η οποία παρουσιάζει πλάγια κύρτωση και συχνά στροφή των σπονδύλων. Έτσι, ο κορμός μπορεί να φαίνεται ασύμμετρος, με τον έναν ώμο ή τη μία ωμοπλάτη να προεξέχει περισσότερο.

«Η αντιμετώπιση της σκολίωσης στα παιδιά και στους εφήβους βασίζεται στην έγκαιρη διάγνωση, στη σωστή εκτίμηση της βαρύτητας και στην εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση», επισημαίνει ο Μάριος Λυκίσσας, Διευθυντής Ορθοπαιδικός Κλινικής Σπονδυλικής Στήλης στο Metropolitan Hospital.

Πότε εμφανίζεται η σκολίωση και ποια είναι τα συχνότερα είδη

Όταν κοιτάζουμε φυσιολογικά τη σπονδυλική στήλη από πίσω, πρέπει να είναι σχεδόν ευθεία. Στη σκολίωση εμφανίζεται μόνιμη πλάγια απόκλιση, που μπορεί να θυμίζει το γράμμα «C» ή «S». Παράλληλα, οι σπόνδυλοι μπορεί να περιστρέφονται και να αλλάζουν τη μορφή του θώρακα ή της μέσης.

Η πάθηση γίνεται συχνά εμφανής στην προεφηβική ή την εφηβική ηλικία, όταν το παιδί αναπτύσσεται γρήγορα, και παρατηρείται συχνότερα στα κορίτσια.

Είναι επίσης σημαντικό να γνωρίζουν οι γονείς ότι η σκολίωση δεν προκαλείται από τη σχολική τσάντα, την κακή στάση στο θρανίο ή την έλλειψη άσκησης.

Η συχνότερη μορφή είναι η ιδιοπαθής σκολίωση, στην οποία δεν υπάρχει γνωστή υποκείμενη αιτία. Υπάρχει επίσης η συγγενής σκολίωση, που συνδέεται με ανωμαλίες στον σχηματισμό των σπονδύλων κατά την εμβρυϊκή ζωή, καθώς και η νευρομυϊκή σκολίωση, η οποία εμφανίζεται σε παιδιά με παθήσεις του νευρικού ή του μυϊκού συστήματος.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται η σκολίωση που εμφανίζεται πριν από τα 10 χρόνια, καθώς η σπονδυλική στήλη, ο θώρακας και οι πνεύμονες βρίσκονται ακόμη σε σημαντική φάση ανάπτυξης.

Τα σημάδια που πρέπει να προσέξουν οι γονείς

Τα πρώτα σημάδια μπορεί να είναι ήπια και συχνά δεν συνοδεύονται από πόνο.

Οι γονείς μπορούν να προσέξουν αν:

• ο ένας ώμος βρίσκεται ψηλότερα από τον άλλο,
• η μία ωμοπλάτη προεξέχει περισσότερο,
• η μέση δεν φαίνεται συμμετρική,
• τα ρούχα δεν «κάθονται» σωστά στο σώμα,
• ο κορμός γέρνει προς τη μία πλευρά,
• το κεφάλι δεν φαίνεται να ευθυγραμμίζεται με τη λεκάνη.

Ένας απλός τρόπος παρατήρησης είναι να σκύψει το παιδί προς τα εμπρός με τα γόνατα τεντωμένα. Αν η μία πλευρά της πλάτης ή των πλευρών προεξέχει περισσότερο, μπορεί να υπάρχει στροφή της σπονδυλικής στήλης.

«Ο πόνος δεν είναι πάντα παρών, ειδικά στην ιδιοπαθή σκολίωση», εξηγεί ο κ. Λυκίσσας. Έντονος ή επίμονος πόνος, πόνος τη νύχτα, μούδιασμα, αδυναμία, δυσκολία στη βάδιση ή αναπνευστική δυσκολία χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση αρχίζει με το ιατρικό ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ο γιατρός αξιολογεί, μεταξύ άλλων, τους ώμους, τις ωμοπλάτες, τη λεκάνη, τη συμμετρία του κορμού, τη βάδιση και τη νευρολογική λειτουργία.

Βασική εξέταση είναι η ακτινογραφία ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης σε όρθια θέση. Με τη λεγόμενη γωνία Cobb μετριέται το μέγεθος της καμπύλης. Καμπύλη 10 μοιρών ή μεγαλύτερη θεωρείται σκολίωση.

Παράλληλα, ο γιατρός εκτιμά πόση σκελετική ανάπτυξη απομένει στο παιδί, καθώς αυτό επηρεάζει σημαντικά τον κίνδυνο να επιδεινωθεί η καμπύλη και την επιλογή της θεραπείας. Μαγνητική ή αξονική τομογραφία χρειάζεται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις.

Από την παρακολούθηση έως τον κηδεμόνα

Δεν χρειάζεται κάθε παιδί με σκολίωση θεραπευτική παρέμβαση. Όταν η καμπύλη είναι μικρή και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι επιδεινώνεται γρήγορα, μπορεί να αρκεί η τακτική παρακολούθηση ανά λίγους μήνες.

Το παιδί μπορεί συνήθως να συνεχίσει το σχολείο, το παιχνίδι και τον αθλητισμό. Η άσκηση δεν εξαφανίζει τη σκολίωση, βοηθά όμως στη μυϊκή ενδυνάμωση και στη λειτουργικότητα.

Ανάλογα με τη βαρύτητα και την εξέλιξη της σκολίωσης, η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει:

• Παρακολούθηση, όταν η καμπύλη είναι μικρή και σταθερή.
• Κηδεμόνα, κυρίως σε παιδιά και εφήβους που εξακολουθούν να αναπτύσσονται.
• Εξειδικευμένη φυσικοθεραπεία, συμπληρωματικά προς την υπόλοιπη θεραπεία.
• Χειρουργική αντιμετώπιση, στις σοβαρότερες ή προοδευτικά επιδεινούμενες περιπτώσεις.

Ο κηδεμόνας είναι ειδικά κατασκευασμένος για το σώμα του παιδιού και στόχος του είναι κυρίως να επιβραδύνει ή να σταματήσει την εξέλιξη της καμπύλης. Η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται τόσο από τη σωστή εφαρμογή όσο και από τις ώρες που φοριέται.

Σε ορισμένα παιδιά μπορεί να χρειάζεται για 18 έως 21 ώρες την ημέρα. Αν εμφανιστούν πληγές, έντονη ερυθρότητα, πόνος ή μεγάλη δυσφορία, η εφαρμογή του πρέπει να ελεγχθεί.

Τι μπορούν να προσφέρουν οι ειδικές ασκήσεις

Η φυσικοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά. Εξειδικευμένες μέθοδοι, όπως οι ασκήσεις Schroth, στοχεύουν στη βελτίωση της στάσης, της αναπνευστικής λειτουργίας, της μυϊκής ενεργοποίησης και της επίγνωσης του σώματος.

Δεν αντικαθιστούν, όμως, τον κηδεμόνα όταν υπάρχει σαφής ένδειξη για τη χρήση του.

Παράλληλα, δραστηριότητες όπως το περπάτημα, η κολύμβηση, η ενδυνάμωση ή ο χορός μπορούν να επιτρέπονται ανάλογα με την περίπτωση. «Το παιδί δεν πρέπει να αισθάνεται ότι η σκολίωση το αποκλείει από τη φυσιολογική ζωή», τονίζει ο ειδικός.

Πότε μπορεί να χρειαστεί χειρουργείο

Σε ορισμένες περιπτώσεις η καμπύλη συνεχίζει να επιδεινώνεται παρά τη συντηρητική αντιμετώπιση ή είναι ήδη σοβαρή όταν γίνεται η διάγνωση.

Όταν η σκολίωση ξεπερνά τις 45 μοίρες, ιδιαίτερα εάν εξελίσσεται ή προκαλεί σημαντική παραμόρφωση, λειτουργικά προβλήματα ή αναπνευστικές δυσκολίες, μπορεί να χρειαστεί χειρουργική θεραπεία.

Η συχνότερη επέμβαση είναι η σπονδυλοδεσία, με την οποία η σπονδυλική στήλη σταθεροποιείται με ειδικά εμφυτεύματα. Στόχος είναι να διορθωθεί η παραμόρφωση, να αποτραπεί περαιτέρω επιδείνωση και να αποκατασταθεί καλύτερα η ισορροπία του κορμού.

Οι σύγχρονες τεχνικές τρισδιάστατης απεικόνισης, νευροπαρακολούθησης κατά τη διάρκεια της επέμβασης και χειρουργικής πλοήγησης έχουν βελτιώσει την ακρίβεια και την ασφάλεια αυτών των επεμβάσεων.

Σημαντική και η ψυχολογική υποστήριξη

Η σκολίωση μπορεί να επηρεάσει και την εικόνα που έχει το παιδί για το σώμα του, ιδιαίτερα στην εφηβεία. Ο κηδεμόνας, οι συχνές επανεξετάσεις ή το ενδεχόμενο μιας επέμβασης μπορεί να προκαλέσουν άγχος και ανασφάλεια.

Η οικογένεια έχει γι’ αυτό σημαντικό ρόλο. Το παιδί χρειάζεται να γνωρίζει γιατί γίνεται κάθε βήμα της θεραπείας και ποιος είναι ο στόχος του, χωρίς πίεση ή φόβο.

«Άλλα παιδιά χρειάζονται μόνο έλεγχο, άλλα ωφελούνται από κηδεμόνα και φυσικοθεραπεία, ενώ σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική αποκατάσταση. Το σημαντικότερο είναι να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος κατά την περίοδο της ανάπτυξης», καταλήγει ο κ. Λυκίσσας.

Φωτογραφία: istock