Συνδυαστικά κλιματικά επεισόδια: Ζέστη, ξηρασία και πυρκαγιές δοκιμάζουν τις φυσικές άμυνες του πλανήτη

Η δυτική Ευρώπη έζησε το θερμότερο ξεκίνημα καλοκαιριού που έχει καταγραφεί, με τη ζέστη να μην περιορίζεται σε ένα μεμονωμένο κύμα καύσωνα αλλά να επιμένει για εβδομάδες. Ιούνιος και Ιούλιος του 2026 ήταν μαζί οι θερμότεροι αντίστοιχοι μήνες στα διαθέσιμα αρχεία για την περιοχή, ενώ από τον Μάιο είχαν ήδη εκδηλωθεί τέσσερα επεισόδια ακραίας ζέστης.

Η σημασία των νέων στοιχείων του Copernicus Climate Change Service δεν βρίσκεται μόνο στο νέο ρεκόρ. Δείχνουν πώς η παρατεταμένη ζέστη μπορεί να συνδυαστεί με την ξηρασία και να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο: τα εδάφη χάνουν υγρασία, περιορίζεται η φυσική τους ικανότητα να δροσίζουν την ατμόσφαιρα και η θερμοκρασία μπορεί να ανεβαίνει ακόμη ευκολότερα.

Το θερμότερο δίμηνο Ιουνίου-Ιουλίου

Η μέση θερμοκρασία στη δυτική Ευρώπη για τον Ιούνιο και τον Ιούλιο έφτασε τους 21,62°C, δηλαδή ήταν 2,79°C υψηλότερη από τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020. Ξεπέρασε έτσι το προηγούμενο ρεκόρ του 2022.

Ο Ιούνιος είχε ήδη καταγραφεί ως ο θερμότερος Ιούνιος στην περιοχή. Τον Ιούλιο ακολούθησαν το τρίτο και το τέταρτο κύμα καύσωνα από τον Μάιο. Παρότι ήταν λιγότερο έντονα από εκείνα του Ιουνίου, η διαδοχή τους έκανε το φετινό καλοκαίρι εξαιρετικό ως προς τη διάρκεια και την επιμονή της ζέστης.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο Ιούλιος του 2026 ήταν μαζί με τον Ιούλιο του 2024 ο δεύτερος θερμότερος Ιούλιος που έχει καταγραφεί, πίσω μόνο από εκείνον του 2023.

Όταν η ζέστη τροφοδοτεί την ξηρασία και η ξηρασία τη ζέστη

Το ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο στη δυτική Ευρώπη ήταν ότι η υψηλή θερμοκρασία συνέπεσε με εκτεταμένη και επίμονη ξηρασία.

Οι ξηρές συνθήκες που είχαν ήδη εμφανιστεί τον Μάιο και τον Ιούνιο συνεχίστηκαν και εντάθηκαν τον Ιούλιο. Ιδιαίτερα χαμηλές βροχοπτώσεις ή χαμηλή υγρασία του εδάφους καταγράφηκαν στη Γαλλία, στην Ισπανία, σε περιοχές της Γερμανίας και στη Βρετανία. Μάλιστα, η υγρασία των εδαφών στη δυτική Ευρώπη ήταν σημαντικά χαμηλότερη ακόμη και από τον Ιούλιο του 2022, χρονιά που είχε χαρακτηριστεί από σοβαρή ξηρασία.

Η Σαμάνθα Μπέρτζες, Strategic Lead for Climate στο ECMWF, εξηγεί ότι όταν τα εδάφη στεγνώνουν, χάνουν μέρος της δυνατότητάς τους να προσφέρουν φυσική ψύξη. Έτσι, ζέστη και ξηρασία ενισχύουν η μία την άλλη, ένα φαινόμενο που, σύμφωνα με την ίδια, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η κλιματική αλλαγή εντείνει τα ακραία θερμικά επεισόδια.

Σηκουάνας, Ρήνος και Δούναβης με πολύ χαμηλές ροές

Οι επιπτώσεις έγιναν ορατές και στα ποτάμια. Οι ροές ήταν πολύ χαμηλότερες από το φυσιολογικό σε μεγάλο μέρος των ξηρών περιοχών και σε ορισμένα σημεία έφτασαν σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.

Μεταξύ των ποταμών που επηρεάστηκαν ιδιαίτερα ήταν ο Σηκουάνας, ο Ρήνος και ο Δούναβης. Η κατάσταση αυξάνει την πίεση στην ύδρευση και την άρδευση, αλλά επηρεάζει επίσης τα υδάτινα οικοσυστήματα, τις ποτάμιες μεταφορές και την παραγωγή ενέργειας.

Οι ίδιες θερμές και ξηρές συνθήκες δημιούργησαν επίσης ιδανικό περιβάλλον για την εξάπλωση των δασικών πυρκαγιών. Ο Copernicus κατέγραψε εξαιρετική δραστηριότητα πυρκαγιών στη δυτική Ευρώπη, τόσο ως προς τις εκτάσεις που κάηκαν όσο και ως προς τις εκπομπές τους.

Ρεκόρ θερμοκρασίας και στους ωκεανούς

Την ίδια στιγμή, νέο ρεκόρ καταγράφηκε και στη θάλασσα. Η μέση θερμοκρασία στην επιφάνεια των ωκεανών εκτός των πολικών περιοχών έφτασε τον Ιούλιο τους 20,96°C, την υψηλότερη τιμή που έχει καταγραφεί ποτέ για τον συγκεκριμένο μήνα.

Ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες καταγράφηκαν στον τροπικό Ειρηνικό, όπου βρίσκεται σε εξέλιξη το Ελ Νίνιο, το οποίο αναμένεται να ενισχυθεί τους επόμενους μήνες. Ρεκόρ θερμοκρασίας σημειώθηκαν επίσης στα νερά κατά μήκος των ακτών του Ατλαντικού και στη δυτική Μεσόγειο, όπου εκδηλώθηκαν ισχυροί ή σοβαροί θαλάσσιοι καύσωνες.

Ο Copernicus επισημαίνει ότι το Ελ Νίνιο μπορεί να προσθέσει επιπλέον θερμότητα στο κλιματικό σύστημα. Ο βασικός παράγοντας, ωστόσο, πίσω από τη μακροπρόθεσμη άνοδο της θερμοκρασίας παραμένει η συσσώρευση αερίων του θερμοκηπίου από ανθρώπινες δραστηριότητες.

Το φετινό καλοκαίρι δείχνει επομένως κάτι περισσότερο από μια αλληλουχία νέων ρεκόρ. Δείχνει πώς η επίμονη ζέστη, η ξηρασία, η έλλειψη νερού και οι πυρκαγιές μπορούν να λειτουργούν μαζί και να ενισχύουν το ένα φαινόμενο το άλλο.

Φωτογραφία: istock