ΠΟΥ: 1 στους 10 ασθενείς βιώνει συνέπειες από αστοχίες και λάθη στην περίθαλψη – Η στρατηγική της Ελλάδας για την ασφάλεια

Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), ένας στους δέκα ασθενείς παγκοσμίως υφίσταται κάποια βλάβη κατά τη νοσηλεία ή την περίθαλψή του, με περίπου τις μισές από αυτές τις περιπτώσεις να μπορούν να αποφευχθούν.

Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι σε αυτούς τους κινδύνους είναι οι άνθρωποι με χρόνια νοσήματα, όπως ο καρκίνος, ο διαβήτης, καθώς και οι καρδιαγγειακές και αναπνευστικές παθήσεις. Λόγω της κατάστασής τους, οι ασθενείς αυτοί χρειάζονται μακροχρόνια θεραπεία, συχνές εξετάσεις, πολυάριθμα φάρμακα και παράλληλη παρακολούθηση από διαφορετικούς γιατρούς και δομές υγείας.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι μπαινοβγαίνουν συνεχώς στο σύστημα υγείας. Κάθε νέο στάδιο της φροντίδας τους αποτελεί και ένα πιθανό σημείο κινδύνου. Είτε γιατί μπορεί να χαθεί μια πληροφορία, είτε γιατί ενδέχεται να γίνει κάποιο λάθος ή να υπάρξει έλλειψη συντονισμού μεταξύ των ειδικοτήτων.

Πού μπορεί να προκύψει ένα πρόβλημα

Η βλάβη κατά την περίθαλψη δεν σημαίνει απαραίτητα ιατρική αμέλεια. Μπορεί φυσικά να προκύψει από ένα ανθρώπινο λάθος, αλλά συχνά οφείλεται και σε αδυναμίες στον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένη η φροντίδα.

Οι κίνδυνοι αυτοί ξεκινούν από την πρώτη στιγμή, δηλαδή από τη διάγνωση. Μια ασθένεια μπορεί να εντοπιστεί καθυστερημένα ή να υπάρξει λανθασμένη εκτίμηση. Από εκεί και πέρα, οι πιθανότητες λάθους συνεχίζονται. Μπορεί να υπάρξουν αστοχίες στη φαρμακευτική αγωγή, λοιμώξεις που αποκτώνται μέσα στις δομές υγείας, προβλήματα στη χρήση ιατρικών συσκευών ή κενά στην επικοινωνία μεταξύ των επαγγελματιών υγείας.

Οι παραπάνω δυσκολίες πολλαπλασιάζονται για τους ανθρώπους που ζουν με περισσότερες από μία χρόνιες παθήσεις. Για παράδειγμα, ένας ασθενής μπορεί να λαμβάνει θεραπεία ταυτόχρονα για διαβήτη και καρδιοπάθεια, να παίρνει πολλά διαφορετικά φάρμακα και κάποια στιγμή να χρειαστεί νοσηλεία. Όταν ολοκληρωθεί η νοσηλεία, εάν δεν είναι ξεκάθαρο ποια φάρμακα πρέπει να συνεχίσει στο σπίτι ή αν δεν ενημερωθεί σωστά ο πρωσωπικός γιατρός, οι πιθανότητες λάθους αυξάνονται.

Η ασφάλεια αφορά όλη τη διαδρομή του ασθενούς

Η ασφαλής φροντίδα δεν αφορά μόνο όσα συμβαίνουν μέσα σε ένα χειρουργείο ή σε ένα νοσοκομειακό δωμάτιο. Αφορά ολόκληρη τη διαδρομή του ασθενούς, από την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση μέχρι τη θεραπεία, το εξιτήριο και την καθημερινή διαχείριση της νόσου.

Για να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά αυτές οι προκλήσεις και να θωρακιστεί η ασφάλεια της περίθαλψης, απαιτείται συντονισμένη δράση σε πολλαπλά επίπεδα.

Σε επίπεδο νοσοκομείων, ο ΠΟΥ προτείνει την εφαρμογή κοινών πρωτοκόλλων, τη συστηματική καταγραφή των λαθών και την αξιοποίηση των δεδομένων, ώστε να αποτρέπεται η επανάληψή τους. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην εκπαίδευση του προσωπικού, στις συνθήκες εργασίας και στη στενή συνεργασία μεταξύ των επαγγελματιών υγείας.

Σε επίπεδο πολιτείας και κυβερνήσεων, η στρατηγική εστιάζει στην ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και στη δημιουργία ενός πλήρως συντονισμένου συστήματος. Ο στόχος είναι σαφής: η ασφάλεια να αποτελεί θεμέλιο λίθο στην οργάνωση της φροντίδας και όχι απλώς έναν μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων εκ των υστέρων.

Το κόστος όταν κάτι πάει λάθος

Οι συνέπειες ενός προβλήματος στην περίθαλψη δεν αφορούν μόνο την υγεία του ασθενούς. Συχνά οι βλάβες οδηγούν σε μεγαλύτερης διάρκειας νοσηλεία, επιπλέον εξετάσεις και θεραπείες, ή ακόμα και σε νέες εισαγωγές στο νοσοκομείο.

Σύμφωνα με παλαιότερη εκτίμηση του ΟΟΣΑ, περίπου το 15% των πόρων και των δαπανών των νοσοκομείων ξοδεύεται αποκλειστικά για την αντιμετώπιση ζητημάτων ασφάλειας που προέκυψαν κατά τη φροντίδα.

Με λίγα λόγια, ένα σημαντικό κομμάτι από τον χρόνο, τον κόπο και τα χρήματα των νοσοκομείων καταναλώνεται για να διορθωθούν επιπλοκές που, στις περισσότερες περιπτώσεις, θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.

Η πρόληψη αυτών των περιστατικών έχει επομένως διπλό όφελος: προστατεύει την υγεία του ασθενούς και ταυτόχρονα αποσυμφορεί τα νοσοκομεία. Για να πετύχει όμως αυτό, απαιτείται καλή οργάνωση, ουσιαστική εκπαίδευση του προσωπικού και σύγχρονα εργαλεία που εντοπίζουν έγκαιρα τα λάθη και τις αδυναμίες του συστήματος.

Η Ελλάδα και ο ρόλος του Πανεπιστημίου Κρήτης

Σε αυτό το ευρύτερο διεθνές πλαίσιο εντάσσεται και η προσπάθεια που γίνεται στην Ελλάδα για να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στην ποιότητα και την ασφάλεια της υγείας.

Μια πολύ σημαντική εξέλιξη αφορά την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης, η οποία λειτουργεί πλέον ως επίσημο Συνεργαζόμενο Κέντρο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ποιότητα της Φροντίδας και τις Ανθρωποκεντρικές Πολιτικές Υγείας. Η συνεργασία ξεκίνησε την περασμένη άνοιξη, αλλά στα τέλη Αυγούστου παρουσιάστηκε και επίσημα ο ρόλος που αναλαμβάνει το Κέντρο στην ευρωπαϊκή περιφέρεια.

Αυτή η πρωτοβουλία δεν μένει μόνο στα χαρτιά ή στα αμφιθέατρα. Κύριος στόχος είναι να μεταφραστεί η επιστημονική γνώση σε πρακτικά εργαλεία που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα στα συστήματα υγείας.

Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στον ανθρώπινο παράγοντα. Στο πώς η συμπεριφορά, η κουλτούρα και η εμπιστοσύνη διαμορφώνουν τη σχέση των πολιτών με το σύστημα υγείας. Συγκεκριμένα, θα αναπτυχθούν εργαλεία που θα βοηθούν τους ασθενείς να κατανοούν καλύτερα τις οδηγίες των γιατρών, να ακολουθούν σωστά τα θεραπευτικά τους πλάνα, να διαχειρίζονται τα χρόνια νοσήματά τους, αλλά και να μην χάνονται μέσα σε ένα σύνθετο και περίπλοκο σύστημα περίθαλψης.

Παράλληλα, σχεδιάζεται η δημιουργία ενός Μεσογειακού Δικτύου για αξιόπιστα συστήματα Υγείας και Φροντίδας. Το δίκτυο αυτό θα εξετάσει τους κοινωνικούς και πολιτισμικούς λόγους που συχνά κλονίζουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς υγείας.

Τέλος, το Κέντρο θα υλοποιήσει προγράμματα εκπαίδευσης για φοιτητές και επαγγελματίες υγείας – με έμφαση στη φροντίδα που σέβεται την αξιοπρέπεια του ασθενούς – και θα δημιουργήσει συγκεκριμένους δείκτες για την αξιολόγηση της ποιότητας της φροντίδας. Πρόκειται μάλιστα για το πρώτο Συνεργαζόμενο Κέντρο στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ με τόσο εξειδικευμένη εστίαση στην ποιότητα και στις ανθρωποκεντρικές πολιτικές.

Η στρατηγική της Ελλάδας μέχρι το 2030

Η Εθνική Στρατηγική για την Ποιότητα της Φροντίδας Υγείας και την Ασφάλεια των Ασθενών (2025–2030) παρέχει ένα ενιαίο και ολοκληρωμένο πλαίσιο δράσεων με στόχο τη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας, την ασφάλεια των ασθενών και την ενίσχυση του ΕΣΥ.

Στην κατάρτισή της συμμετείχαν το υπουργείο Υγείας, ο ΟΔΙΠΥ, οι επτά Υγειονομικές Περιφέρειες, ευρωπαϊκοί φορείς και εκπρόσωποι ασθενών, βασιζόμενοι σε στοιχεία από 405 εμπλεκόμενους φορείς και επτά περιφερειακά εργαστήρια με 348 συμμετέχοντες.

Ο βασικός στόχος είναι η πρόληψη των σφαλμάτων και των βλαβών μέσω ενός κοινού, οργανωμένου πλαισίου που περιλαμβάνει:

• Κοινές κατευθυντήριες οδηγίες, πρωτόκολλα και συγκεκριμένους δείκτες ποιότητας και ασφάλειας.
• Σύστημα αναφοράς ανεπιθύμητων συμβάντων, ώστε τα προβλήματα να μην χάνονται ούτε να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά.
• Συστηματική καταγραφή της εμπειρίας των ασθενών, ενισχύοντας την υγειονομική τους παιδεία και δίνοντάς τους ενεργό ρόλο στις αποφάσεις θεραπείας.
• Εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας για τη μείωση των κινδύνων και τη διασφάλιση της ασφαλούς φροντίδας.

Γιατί τελικά η ασφάλεια του ασθενούς δεν αφορά μόνο τη διόρθωση ενός λάθους όταν αυτό συμβεί. Αφορά κυρίως τη δυνατότητα ενός συστήματος να το καταγράφει, να καταλαβαίνει γιατί συνέβη και να αλλάζει τις διαδικασίες του ώστε να μειωθεί η πιθανότητα να συμβεί ξανά.

Φωτογραφία: istock