Σπατάλη τροφίμων: Τρίτη η Ελλάδα στην Ευρώπη ενώ το 12,7% των πολιτών δεν τρώει συχνά κρέας

Αυτό είναι το παράδοξο που αναδεικνύεται με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Τροφίμων, στις 16 Οκτωβρίου: από τη μία η σπατάλη τροφής και από την άλλη άνθρωποι που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να εξασφαλίσουν ένα επαρκές γεύμα.

Η Ελλάδα βρίσκεται ψηλά στη σχετική ευρωπαϊκή κατάταξη, την ώρα που η ακρίβεια εξακολουθεί να πιέζει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και να επηρεάζει τις καθημερινές επιλογές στο τραπέζι.

Το φετινό μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Τροφίμων, είναι «Καινοτομούμε σήμερα, θρέφουμε το αύριο!». Υπενθυμίζει ότι η εξασφάλιση τροφής για όλους συνδέεται άμεσα με τον τρόπο παραγωγής, διανομής και κατανάλωσης των τροφίμων, αλλά και με την προστασία των φυσικών πόρων.

Σπατάλη τροφίμων: Οι αριθμοί πίσω από το πρόβλημα

Τα στοιχεία για την Ελλάδα αποτυπώνουν δύο διαφορετικές όψεις του ίδιου προβλήματος: την ποσότητα των τροφίμων που πετιούνται και τη δυσκολία που αντιμετωπίζουν αρκετοί πολίτες να αγοράσουν όσα χρειάζονται.

• Αναλογούν 200 κιλά τροφίμων ανά κάτοικο: Τόση είναι η ετήσια σπατάλη τροφίμων που αποδίδεται στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2022. Η χώρα κατατάσσεται στην τρίτη θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών.
• Το 12,7% των πολιτών δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να καταναλώνει κάθε δεύτερη ημέρα ένα γεύμα με κρέας, ψάρι ή ισοδύναμη χορτοφαγική επιλογή.
• Το 7% του πληθυσμού αντιμετώπισε μέτρια ή σοβαρή ανεπάρκεια τροφής, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται από την ΕΛΣΤΑΤ τον Οκτώβριο του 2025.
• Το 1,6% δήλωσε ότι πέρασε ολόκληρη ημέρα χωρίς να φάει.
• Το 67% των καταναλωτών τοποθετεί το κόστος μεταξύ των βασικών κριτηρίων για την αγορά τροφίμων, σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου του Σεπτεμβρίου 2025.

Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται καθημερινές αποφάσεις που δεν είναι πάντα θέμα επιλογής. Για ορισμένα νοικοκυριά, η αγορά τροφίμων έχει μετατραπεί σε μια διαρκή προσπάθεια εξισορρόπησης του διαθέσιμου εισοδήματος με τις ανάγκες της οικογένειας.

Ένα παγκόσμιο πρόβλημα με σοβαρές συνέπειες

Η σπατάλη τροφίμων δεν αφορά μόνο όσα πετιούνται από τα νοικοκυριά. Ξεκινά από την παραγωγή και τη συγκομιδή, συνεχίζεται κατά τη μεταφορά και την αποθήκευση και φτάνει μέχρι τα καταστήματα και το τραπέζι του καταναλωτή.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, εκτιμάται ότι σημαντικό μέρος των τροφίμων χάνεται ή σπαταλιέται πριν καταναλωθεί. Τα στοιχεία που παρατίθενται κάνουν λόγο για απώλειες περίπου 13% κατά τα στάδια από τη συγκομιδή έως και πριν από τη λιανική πώληση, καθώς και για σπατάλη 19% στη λιανική, την εστίαση και τα νοικοκυριά.

Την ίδια στιγμή, η πείνα παραμένει μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις διεθνώς. Οι συγκρούσεις, η κλιματική κρίση, οι οικονομικές πιέσεις και οι διαταραχές στην παραγωγή και τη διανομή τροφίμων επιβαρύνουν την πρόσβαση σε επαρκή και ποιοτική διατροφή.

Οι ανάγκες αναμένεται να αυξηθούν τις επόμενες δεκαετίες, καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός μεγαλώνει και η αστικοποίηση συνεχίζεται. Αυτό καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για συστήματα παραγωγής και διανομής που αξιοποιούν αποτελεσματικά τους διαθέσιμους πόρους.

Παράλληλα, η παραγωγή τροφίμων και η διαχείριση των αποβλήτων της συνδέονται με την κατανάλωση νερού και ενέργειας, τη χρήση γης και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Όταν τρόφιμα πετιούνται, χάνονται μαζί τους και οι πόροι που χρειάστηκαν για να παραχθούν και να φτάσουν στον καταναλωτή.

Τι μπορούν να κάνουν οι καταναλωτές

Η αντιμετώπιση της σπατάλης απαιτεί παρεμβάσεις σε όλη την αλυσίδα παραγωγής και διάθεσης των τροφίμων. Ωστόσο, σημαντικό ρόλο έχουν και οι καθημερινές συνήθειες των καταναλωτών.

Ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ), μέσα από δράσεις ενημέρωσης και ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες όπως η καμπάνια #Safe2EatEU της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), προωθεί την ενημέρωση γύρω από την ασφάλεια και την υπεύθυνη κατανάλωση τροφίμων.

Στην πράξη, ο περιορισμός της σπατάλης ξεκινά από απλές κινήσεις:

• Η λίστα πριν από το σούπερ μάρκετ και ο προγραμματισμός των γευμάτων βοηθούν να αποφεύγονται οι περιττές αγορές.
• Η διατήρηση των τροφίμων στις κατάλληλες συνθήκες μπορεί να παρατείνει τη διάρκεια ζωής τους και να περιορίσει τις απώλειες.
•  Τα τρόφιμα που περισσεύουν μπορούν, όταν έχουν συντηρηθεί με ασφάλεια, να χρησιμοποιηθούν σε επόμενα γεύματα.
•  Η προτίμηση σε εποχικά τρόφιμα και η στήριξη τοπικών παραγωγών μπορούν να ενταχθούν σε μια πιο συνειδητή καταναλωτική πρακτική.

Η μείωση της σπατάλης δεν αποτελεί μόνο ζήτημα οικονομίας για τα νοικοκυριά. Συνδέεται με την προστασία του περιβάλλοντος, την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των φυσικών πόρων και την προσπάθεια να περιοριστούν οι ανισότητες στην πρόσβαση σε επαρκή τροφή.

Tο ζητούμενο, τελικά, δεν είναι μόνο να παράγουμε περισσότερα τρόφιμα, αλλά να διασφαλίζουμε ότι όσα παράγονται αξιοποιούνται σωστά και ότι η πρόσβαση σε ένα επαρκές γεύμα δεν εξαρτάται από το εισόδημα.

Φωτογραφία: iStock