Προβιοτικά: Τα συμπληρώματα δεν κάνουν καλό σε όλους – Τι δείχνουν τα νέα δεδομένα

Τα προβιοτικά συμπληρώματα έχουν τα τελευταία χρόνια προβληθεί ως μια ιδανική  λύση, όχι μόνο για την καλή λειτουργία του εντέρου, αλλά και για μια πλειάδα άλλων ζητημάτων υγείας. Από την πέψη έως την ψυχική υγεία και τις ορμονικές διαταραχές. Η ιδέα είναι ελκυστική: προσθέτεις «καλά» βακτήρια και βελτιώνεις τη λειτουργία του οργανισμού.

Ωστόσο, η επιστημονική γνώση γύρω από το μικροβίωμα, δείχνει ότι τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Για ορισμένες ομάδες, όπως οι ασθενείς με καρκίνο ή τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό, τα συμπληρώματα με προβιοτικά μπορεί να έχουν ακόμη και αρνητικές επιδράσεις.

• Διαβάστε επίσης – Προβιοτικά και πρεβιοτικά κατά της γήρανσης του δέρματος: Τα εντυπωσιακά οφέλη σε δερματοπάθειες

Η Σουζάν Ντέβκοτα, διευθύντρια του Ινστιτούτου Έρευνας Ανθρώπινου Μικροβιώματος στο Cedars-Sinai στις ΗΠΑ, εξηγεί ότι μέχρι πρόσφατα πολλοί επιστήμονες θεωρούσαν πως τα προβιοτικά συμπληρώματα, στη χειρότερη περίπτωση, δεν κάνουν τίποτα. Για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους, όπως λέει, «το φυσικό μικροβίωμα του εντέρου πιθανότατα θα “εκτοπίσει” τα βακτήρια των συμπληρωμάτων, οπότε μπορεί απλώς να ξοδεύετε τα χρήματά σας, χωρίς όμως να υπάρχει κάποιος κίνδυνος».

Η αντίληψη αυτή,  ότι δηλαδή η λήψη τους δεν ενέχει κινδύνους, άλλαξε μετά από δύο μελέτες που δημοσιεύθηκαν το 2018. Οι μελέτες δειξαν ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα προβιοτικά όχι μόνο δεν βοηθούν, αλλά μπορεί να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Ακόμη και σε περιπτώσεις που θεωρούνταν δεδομένο ότι ήταν ωφέλιμα, όπως μετά από αντιβιοτική αγωγή.

Συμπληρώματα με προβιοτικά μετά τα αντιβιοτικά – Γιατί μπορεί να καθυστερούν την αποκατάσταση

Τα αντιβιοτικά καταστρέφουν τόσο τα επιβλαβή όσο και τα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου, προκαλώντας διαταραχές που μπορεί να έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις, όπως αυξημένο κίνδυνο για παχυσαρκία, διαβήτη ή αυτοάνοσα νοσήματα.

Για χρόνια θεωρούνταν χρήσιμο να λαμβάνει κανείς προβιοτικά μετά από αντιβιοτική αγωγή. Ωστόσο, μελέτη σε 21 άτομα έδειξε κάτι διαφορετικό. Οι συμμετέχοντες έλαβαν αντιβιοτικά για επτά ημέρες και στη συνέχεια χωρίστηκαν σε ομάδες, με και χωρίς προβιοτικά.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Το μικροβίωμα όσων πήραν προβιοτικά, χρειάστηκε περισσότερο χρόνο, ακόμη και πέντε μήνες, για να επανέλθει.  Αντίθετα, η ομάδα χωρίς παρέμβαση επανήλθε σε περίπου 21 ημέρες.

Ο Έραν Ελίναβ, ανοσολόγος στο Ινστιτούτο Επιστημών Weizmann στο Ισραήλ και επικεφαλής της μελέτης, σημειώνει ότι τα ευρήματα δείχνουν πως «σε περιβάλλον μετά από αντιβιοτικά, τα προβιοτικά μπορεί να είναι αντιπαραγωγικά».

Ένας βασικός λόγος είναι ότι τα εμπορικά προβιοτικά περιέχουν λίγα μόνο είδη βακτηρίων. Όταν αυτά εγκαθίστανται στο έντερο, μπορεί να «καταλαμβάνουν χώρο» και να καθυστερούν την επανεμφάνιση της μεγάλης ποικιλίας βακτηρίων που φυσιολογικά υπάρχει. Επιπλέον, η ανταπόκριση διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Καρκίνος – Πιθανές αρνητικές επιδράσεις

Τα ευρήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για ασθενείς με καρκίνο, ειδικά όσους υποβάλλονται σε ανοσοθεραπεία. Η αποτελεσματικότητα αυτών των θεραπειών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το μικροβίωμα.

Η Τζένιφερ Γουάργκο, καθηγήτρια χειρουργικής ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας MD Anderson, συμμετείχε σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science. Η έρευνα έδειξε ότι ασθενείς με μελάνωμα, που ακολουθούσαν διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, χωρίς προβιοτικά, είχαν έως και πέντε φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να ανταποκριθούν στην ανοσοθεραπεία.

Αντίθετα, όσοι λάμβαναν συμπληρώματα, ακόμη και με υψηλή πρόσληψη φυτικών ινών, δεν εμφάνιζαν τα ίδια οφέλη. Τα προβιοτικά φαίνεται να αναιρούσαν τη θετική επίδραση της διατροφής στο μικροβίωμα.

Η Ρέκα Τσόνταρι, ογκολόγος στο UC Health στο Οχάιο, χρησιμοποιεί μια χαρακτηριστική παρομοίωση: «Τα προβιοτικά μοιάζουν με εισβολείς που μπορεί να μειώσουν τη βιοποικιλότητα του μικροβιώματος».

Τι ισχύει στην εγκυμοσύνη

Το μικροβίωμα φαίνεται επίσης να παίζει ρόλο στην εγκυμοσύνη, αλλά τα δεδομένα παραμένουν ασαφή. Ορισμένες μελέτες υποδεικνύουν ότι τα προβιοτικά μπορεί να μειώνουν τον κίνδυνο διαβήτη κύησης ή προεκλαμψίας, πιθανώς μέσω μείωσης της φλεγμονής.

Ωστόσο, όπως τονίζει ο Αμάρ Τζουντέ, μαιευτήρας-γυναικολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, δεν είναι σαφές ποια στελέχη ή ποια προσέγγιση είναι πραγματικά ωφέλιμη. Μετα-αναλύσεις δεν επιβεβαιώνουν τα ευρήματα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφεται και αυξημένος κίνδυνος προεκλαμψίας.

Επιπλέον, επειδή τα προβιοτικά συμπληρώματα και δεν ρυθμίζονται αυστηρά, η ποιότητά τους μπορεί να διαφέρει. Για τον λόγο αυτό, συνιστάται προσοχή.

Τι να κάνετε αντί για συμπληρώματα

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως σε λοιμώδη διάρροια, τα προβιοτικά μπορεί να είναι χρήσιμα. Όμως, στις περισσότερες περιπτώσεις, τα εμπορικά συμπληρώματα δεν ανταποκρίνονται ακόμη στις προσδοκίες.

Οι ειδικοί προτείνουν μια πιο απλή και αποτελεσματική προσέγγιση. Διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, φρούτα, λαχανικά και μη επεξεργασμένα τρόφιμα. Τρόφιμα όπως το γιαούρτι ή το kombucha μπορούν επίσης να συμβάλουν. Αν και η επίδρασή τους είναι προσωρινή.

Το μέλλον, ωστόσο, φαίνεται πιο υποσχόμενο. Όπως επισημαίνει η Γουάργκο, η επιστήμη μπορεί να οδηγήσει σε πιο στοχευμένα και αποτελεσματικά προβιοτικά, προσαρμοσμένα στις ανάγκες κάθε ανθρώπου.

Φωτογραφία: istock