Ελαιόλαδο πριν τον ύπνο; Τι ξέρουμε πραγματικά για τις πολυφαινόλες και την αϋπνία

Μπορούν ορισμένα συστατικά στο ελαιόλαδο να επηρεάσουν θετικά τον ύπνο; Το ερώτημα βρίσκεται πλέον στο μικροσκόπιο της έρευνας, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ελαιοκανθάλη και άλλες πολυφαινόλες του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου.

Τα έως τώρα ευρήματα δείχνουν ενδιαφέρουσες ενδείξεις, κυρίως από πειραματικές μελέτες και από δεδομένα που αφορούν την κόπωση. Δεν υπάρχουν, όμως, ακόμη επαρκείς αποδείξεις ότι οι ουσίες αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως θεραπεία για την αϋπνία.

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Γιώργος Σακκάς εξηγεί ότι το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι να διαπιστωθεί αν η βιολογική αυτή υπόθεση μπορεί να μετατραπεί σε κλινικά τεκμηριωμένη γνώση.

Τι είναι οι πολυφαινόλες του ελαιολάδου

Οι πολυφαινόλες είναι φυσικές βιοδραστικές ενώσεις που βρίσκονται στο ελαιόλαδο, ιδιαίτερα στο εξαιρετικά παρθένο.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν:

• η ελαιοκανθάλη,
• η ελαιασίνη,
• η υδροξυτυροσόλη.

Οι ενώσεις αυτές μελετώνται για την αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση τους, δηλαδή για την πιθανή επίδρασή τους σε μηχανισμούς κυτταρικής επιβάρυνσης και φλεγμονής.

Το ερώτημα είναι αν αυτές οι δράσεις μπορούν να συνδεθούν με καλύτερο ύπνο ή με περιορισμό των συνεπειών του κακού ύπνου. Όπως διευκρινίζει ο καθηγητής, πρόκειται ακόμη για ερευνητική υπόθεση και όχι για απόδειξη υπνωτικής δράσης.

Επισημαίνει επίσης ότι δεν περιέχουν όλα τα ελαιόλαδα τις ίδιες ποσότητες ή αναλογίες αυτών των ουσιών.

Τι έδειξαν οι μελέτες σε πειραματόζωα

Δύο μελέτες που δημοσιεύθηκαν το 2023 και το 2025 εξέτασαν την ελαιοκανθάλη σε ποντίκια που χρησιμοποιούνται ως μοντέλα της νόσου Αλτσχάιμερ.

Όπως αναφέρει ο κ. Σακκάς στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, καταγράφηκαν μεταβολές σε δείκτες ύπνου, με αποτελέσματα που διαφοροποιούνταν ανάλογα με την ηλικία και τη δόση. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι συγκεκριμένες μελέτες εξέτασαν τον ίδιο τον ύπνο και όχι μόνο γενικούς δείκτες υγείας.

Υπάρχει, ωστόσο, ένας σημαντικός περιορισμός: ο ύπνος εκτιμήθηκε από περιόδους ακινησίας και όχι με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα. Γι’ αυτό δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι αποδείχθηκε βελτίωση του βαθύ ύπνου ούτε ότι τα αποτελέσματα μπορούν να μεταφερθούν αυτομάτως σε ανθρώπους με αϋπνία.

Επιπλέον, τα συγκεκριμένα δεδομένα αφορούν την ελαιοκανθάλη και όχι όλες τις πολυφαινόλες του ελαιολάδου.

Τι έδειξε η μελέτη OleoMetS σε ανθρώπους

Κλινικά δεδομένα υπάρχουν, αλλά και εδώ χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία. Η μελέτη OleoMetS, την οποία συνυπογράφουν ο Προκόπης Μαγιάτης από το Τμήμα Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ, ο Γεώργιος Σαμούτης και οι συνεργάτες τους, εξέτασε 102 ενήλικες με μεταβολικό σύνδρομο.

Για 12 εβδομάδες συγκρίθηκε εκχύλισμα πλούσιο σε ελαιοκανθάλη και ελαιασίνη με εικονικό σκεύασμα. «Καταγράφηκε, μεταξύ άλλων, σημαντική μείωση της κόπωσης. Η εργασία αυτή αναδεικνύει τη σημασία της έρευνας πάνω σε καθορισμένες φαινολικές ενώσεις του ελαιολάδου», αναφέρει ο κ. Σακκάς.

Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε και στοιχεία σχετικά με τον ύπνο. Ωστόσο, όπως διευκρινίζει, η μείωση της κόπωσης δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι βελτιώθηκε και η ποιότητα του ύπνου. «Είναι εύρημα που αξίζει συνέχεια, όχι ακόμη απόδειξη θεραπείας της αϋπνίας», τονίζει.

Γιατί λιγότερη κόπωση δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερο ύπνο

Η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική.

«Κάποιος μπορεί να αισθάνεται περισσότερη ενέργεια χωρίς να έχουν αλλάξει οι νυχτερινές αφυπνίσεις του. Αντίστοιχα, μια αλλαγή στη διάρκεια του ύπνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αισθάνεται πιο ξεκούραστος την επόμενη ημέρα», εξηγεί ο καθηγητής.

Γι’ αυτό χρειάζονται ξεχωριστές μετρήσεις για:

• τον ύπνο,
• την κόπωση,
• την καθημερινή λειτουργικότητα.

Παράλληλα, πρέπει να γίνεται διάκριση ανάμεσα στις περιστασιακές ή επίμονες δυσκολίες ύπνου και στη διαγνωσμένη αϋπνία.

Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος ένα θετικό αποτέλεσμα να παρουσιαστεί ως απάντηση σε ερώτημα που η ίδια η μελέτη δεν εξέτασε.

Μία κουταλιά ελαιόλαδο πριν από τον ύπνο βοηθά;

Η απάντηση, με τα σημερινά δεδομένα, είναι ότι δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση για τέτοια σύσταση. «Δεν έχουμε επαρκή στοιχεία για να δώσουμε τέτοια σύσταση ή να ορίσουμε ποσότητα και ώρα λήψης για τη βελτίωση του ύπνου», αναφέρει ο κ. Σακκάς. Όπως εξηγεί, άλλο είναι το ελαιόλαδο ως τρόφιμο και άλλο ένα συμπυκνωμένο εκχύλισμα με συγκεκριμένη σύσταση.

«Δεν μπορούμε να μετατρέπουμε μια πειραματική δόση σε κουταλιές ελαιολάδου», σημειώνει.Παράλληλα, επισημαίνει ότι ούτε το «φυσικό» σημαίνει αυτομάτως ακίνδυνο.

Σε μία από τις μελέτες σε ζώα εμφανίστηκαν ηπατικές αλλοιώσεις στην υψηλότερη δόση ελαιοκανθάλης. Αυτό, όπως διευκρινίζει, δεν σημαίνει κίνδυνο από τη συνήθη διατροφική χρήση του ελαιολάδου, αλλά δείχνει ότι τα συμπυκνωμένα σκευάσματα χρειάζονται ξεχωριστό έλεγχο ασφάλειας.

Νέα κλινική μελέτη σε ανθρώπους με επίμονες δυσκολίες ύπνου

Το επόμενο βήμα της ερευνητικής προσπάθειας είναι μια ελεγχόμενη κλινική μελέτη σε ανθρώπους με επίμονες δυσκολίες ύπνου.

«Σχεδιάζουμε μια ελεγχόμενη κλινική μελέτη σε ανθρώπους με επίμονες δυσκολίες ύπνου, ώστε να αξιολογήσουμε συνδυασμό καθορισμένων πολυφαινολών ελαιολάδου», αναφέρει ο κ. Σακκάς.

Η μελέτη προβλέπει σύγκριση με εικονικό σκεύασμα για οκτώ εβδομάδες, με καταγραφή τόσο των πιθανών ωφελειών όσο και των ανεπιθύμητων ενεργειών.

«Όχι ένα μαγικό βοήθημα ύπνου»

Το βασικό μήνυμα, σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι ότι υπάρχει ερευνητικό ενδιαφέρον, αλλά όχι ακόμη έτοιμη θεραπευτική λύση.

«Υπάρχει μια σοβαρή ερευνητική προοπτική, όχι ένα “μαγικό” βοήθημα ύπνου. Δεν συστήνουμε αυτοθεραπεία με εκχυλίσματα ή διακοπή μιας υπάρχουσας αγωγής», τονίζει.

Όταν οι δυσκολίες ύπνου επιμένουν, χρειάζεται αξιολόγηση της αιτίας τους. Για τη χρόνια αϋπνία, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ειδικά για την αϋπνία παραμένει η θεραπεία πρώτης επιλογής.

«Η έρευνα για τις πολυφαινόλες μπορεί να αναδείξει νέες δυνατότητες, αρκεί να μην προηγούνται οι υποσχέσεις των αποδείξεων. Το ελαιόλαδο αξίζει να μελετάται με την ίδια αυστηρότητα που απαιτούμε από κάθε παρέμβαση για την υγεία», καταλήγει.

Φωτογραφία: istock