Συχνουρία τη νύχτα: Πότε χρειάζεται ιατρικός έλεγχος

Χρύσα Δέδε,
Νοσηλεύτρια ΕΣΥ,
Μετεκπαίδευση σε ΜΕΘ, ΕΚΠΑ Αθηνών.
Πάρεδρος στην
Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου Για Αγγειακά Νοσήματα – ΕΜΠαΚΑΝ.
Μέλος του Ομίλου Εθελοντών κατά του Καρκίνου – ΑγκαλιάΖΩ.

Η ανάγκη για ούρηση (συχνουρία) κατά τη διάρκεια της νύχτας είναι ένα σύμπτωμα που αντιμετωπίζουν πολλοί άνθρωποι, ιδιαίτερα όσο μεγαλώνουν. Μια νυχτερινή επίσκεψη στην τουαλέτα, ειδικά έπειτα από αυξημένη κατανάλωση υγρών το βράδυ, δεν αποτελεί απαραίτητα λόγο ανησυχίας.

Όταν, όμως, το άτομο ξυπνά επανειλημμένα επειδή αισθάνεται την ανάγκη να ουρήσει, ο ύπνος του διακόπτεται, με αποτέλεσμα να εμφανίζει ενδεχομένως κόπωση, υπνηλία και δυσκολία συγκέντρωσης την επόμενη ημέρα.

Το σύμπτωμα αυτό ονομάζεται ιατρικά νυκτουρία και μπορεί να σχετίζεται με τις καθημερινές συνήθειες, τη λειτουργία της ουροδόχου κύστης, την παραγωγή ούρων ή ορισμένες παθήσεις.

Η αναγνώριση της αιτίας είναι σημαντική, καθώς η νυκτουρία δεν αποτελεί από μόνη της μία συγκεκριμένη νόσο, αλλά σύμπτωμα που μπορεί να έχει διαφορετική προέλευση σε κάθε άνθρωπο.

Γιατί ξυπνάμε τη νύχτα για ούρηση;

Κατά τη διάρκεια του ύπνου, ο οργανισμός φυσιολογικά περιορίζει την παραγωγή ούρων, επιτρέποντάς μας να κοιμόμαστε για αρκετές ώρες χωρίς διακοπή.

Ωστόσο, ο μηχανισμός αυτός μπορεί να επηρεαστεί από διάφορους παράγοντες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα νεφρά παράγουν μεγαλύτερη ποσότητα ούρων τη νύχτα, ενώ σε άλλες η ουροδόχος κύστη αδυνατεί να συγκρατήσει τη συνηθισμένη ποσότητα.

Υπάρχουν, επίσης, άνθρωποι που ξυπνούν εξαιτίας κάποιας διαταραχής του ύπνου και στη συνέχεια επισκέπτονται την τουαλέτα, χωρίς η ανάγκη για ούρηση να αποτελεί την αρχική αιτία της αφύπνισης.

1. Οι καθημερινές συνήθειες που αυξάνουν τη νυχτερινή ούρηση

Η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας υγρών λίγο πριν από τον ύπνο αποτελεί μία από τις συνηθέστερες αιτίες παροδικής αύξησης των νυχτερινών επισκέψεων στην τουαλέτα.

Ιδιαίτερα όταν καταναλώνουμε αρκετό νερό, τσάι ή άλλα ροφήματα αργά το βράδυ, είναι πιθανό να χρειαστεί να ξυπνήσουμε για να ουρήσουμε.

Η καφεΐνη μπορεί να αυξήσει την παραγωγή ούρων και να επηρεάσει τη λειτουργία της ουροδόχου κύστης. Αντίστοιχα, η κατανάλωση αλκοόλ τις βραδινές ώρες ενδέχεται να αυξήσει τη διούρηση και να διαταράξει τον ύπνο.

Εάν το σύμπτωμα εμφανίζεται περιστασιακά και συνδέεται με συγκεκριμένες συνήθειες, η προσαρμογή της ώρας κατανάλωσης υγρών μπορεί να βοηθήσει.

2. Υπερδραστήρια ουροδόχος κύστη

Η υπερδραστήρια ουροδόχος κύστη χαρακτηρίζεται από αιφνίδια και επιτακτική ανάγκη για ούρηση, η οποία μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένη συχνότητα ούρησης κατά τη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να αισθάνεται έντονη ανάγκη να επισκεφθεί την τουαλέτα, ακόμη και όταν η ουροδόχος κύστη περιέχει σχετικά μικρή ποσότητα ούρων.

Ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν παράλληλα επεισόδια επιτακτικής ακράτειας, δηλαδή ακούσια απώλεια ούρων πριν προλάβουν να φτάσουν στην τουαλέτα.

Η κατάσταση αυτή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα και την ποιότητα του ύπνου, ωστόσο υπάρχουν διαθέσιμες θεραπευτικές παρεμβάσεις, ανάλογα με τα συμπτώματα και τις ανάγκες κάθε ασθενούς.

3. Σακχαρώδης διαβήτης και αυξημένη παραγωγή ούρων

Η αυξημένη συχνότητα ούρησης, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από έντονη δίψα και μεγαλύτερη ποσότητα ούρων, μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα αρρύθμιστου σακχαρώδους διαβήτη.

Όταν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα παραμένουν υψηλά, οι νεφροί αποβάλλουν μέρος της περίσσειας γλυκόζης μέσω των ούρων, με αποτέλεσμα να αυξάνεται και η αποβολή νερού.

Έτσι, το άτομο μπορεί να παρατηρήσει ότι ουρεί συχνότερα τόσο κατά τη διάρκεια της ημέρας όσο και τη νύχτα.

Η εμφάνιση έντονης δίψας, συχνουρίας, ανεξήγητης απώλειας βάρους ή ασυνήθιστης κόπωσης αποτελεί λόγο για ιατρική αξιολόγηση και έλεγχο των επιπέδων γλυκόζης.

4. Προβλήματα του προστάτη στους άνδρες

Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη αποτελεί μία από τις καταστάσεις που μπορούν να συνδέονται με τη συχνή νυχτερινή ούρηση στους άνδρες, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Η αύξηση του μεγέθους του προστάτη μπορεί να δυσχεραίνει την έξοδο των ούρων από την ουροδόχο κύστη.

Ο ασθενής ενδέχεται να παρατηρήσει μειωμένη δύναμη της ροής των ούρων, δυσκολία στην έναρξη της ούρησης, διακοπτόμενη ροή ή αίσθημα ότι η κύστη δεν έχει αδειάσει πλήρως.

Ωστόσο, η νυκτουρία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα στον προστάτη. Ακόμη και σε άνδρες με γνωστή υπερπλασία, το σύμπτωμα μπορεί να οφείλεται σε άλλους παράγοντες που χρειάζονται ξεχωριστή διερεύνηση.

5. Καρδιακά προβλήματα και κατακράτηση υγρών

Σε ορισμένους ανθρώπους, η νυχτερινή ούρηση μπορεί να σχετίζεται με την κατακράτηση υγρών στα κάτω άκρα κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Όταν το άτομο ξαπλώνει, μέρος των υγρών που έχουν συσσωρευτεί στα πόδια επιστρέφει στην κυκλοφορία του αίματος και μπορεί να αποβληθεί μέσω των νεφρών.

Ο μηχανισμός αυτός ενδέχεται να προκαλέσει αυξημένη παραγωγή ούρων κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Η νυκτουρία μπορεί να συνυπάρχει με καρδιακή ανεπάρκεια, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν και άλλα συμπτώματα, όπως πρήξιμο στα πόδια, δύσπνοια ή εύκολη κόπωση.

Η παρουσία αυτών των συμπτωμάτων χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που ξυπνά τη νύχτα για ούρηση αντιμετωπίζει καρδιολογικό πρόβλημα.

6. Μπορεί να ευθύνονται τα φάρμακα;

Ορισμένα φάρμακα επηρεάζουν την παραγωγή ούρων και ενδέχεται να αυξήσουν τη συχνότητα των επισκέψεων στην τουαλέτα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα διουρητικά, τα οποία χορηγούνται για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων παθήσεων, όπως η αρτηριακή υπέρταση και η καρδιακή ανεπάρκεια.

Όταν λαμβάνονται αργά μέσα στην ημέρα, ορισμένα διουρητικά μπορεί να αυξήσουν την ανάγκη για ούρηση κατά τις βραδινές ώρες.

Εάν η νυκτουρία εμφανίστηκε μετά την έναρξη μιας νέας φαρμακευτικής αγωγής, είναι σημαντικό να ενημερωθεί ο θεράπων ιατρός.

Η αλλαγή της δοσολογίας ή της ώρας λήψης ενός φαρμάκου δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετα, καθώς μπορεί να επηρεάσει τον έλεγχο της υποκείμενης νόσου.

7. Ο ρόλος των διαταραχών του ύπνου

Η συχνή αφύπνιση δεν συνδέεται πάντοτε με κάποια πάθηση του ουροποιητικού συστήματος.

Η αϋπνία, ο διαταραγμένος ύπνος και η αποφρακτική υπνική άπνοια μπορούν επίσης να συμβάλλουν στην εμφάνιση νυκτουρίας.

Στην αποφρακτική υπνική άπνοια, η αναπνοή διακόπτεται επανειλημμένα κατά τη διάρκεια του ύπνου, προκαλώντας μεταβολές που μπορούν να επηρεάσουν και τη νυχτερινή παραγωγή ούρων.

Το έντονο ροχαλητό, οι παρατηρούμενες παύσεις της αναπνοής και η υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας αποτελούν ενδείξεις που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.

Η αντιμετώπιση της υποκείμενης διαταραχής του ύπνου μπορεί να συμβάλει και στη μείωση των επεισοδίων νυχτερινής ούρησης.

Πότε η συχνουρία τη νύχτα χρειάζεται ιατρικό έλεγχο;

Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός νυχτερινών ουρήσεων που να σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα.

Η ηλικία, η ποσότητα των υγρών που καταναλώνονται, η συνολική κατάσταση της υγείας και η επίδραση του συμπτώματος στην ποιότητα ζωής πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.

Ωστόσο, όταν οι νυχτερινές επισκέψεις στην τουαλέτα γίνονται συστηματικά δύο ή περισσότερες φορές, όταν το σύμπτωμα εμφανίζεται ξαφνικά ή όταν διαταράσσει σημαντικά τον ύπνο, είναι σκόπιμο να αναζητείται ιατρική συμβουλή.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η συχνουρία συνοδεύεται από:

• Πόνο ή αίσθημα καύσου κατά την ούρηση.
• Αίμα στα ούρα.
• Έντονη δίψα ή ανεξήγητη απώλεια βάρους.
• Δυσκολία στην έναρξη της ούρησης ή αίσθημα ατελούς κένωσης της κύστης.
• Πρήξιμο στα πόδια ή δύσπνοια.
• Πυρετό, ρίγος ή πόνο στην περιοχή των νεφρών.

Ορισμένα από αυτά τα συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν ουρολοίμωξη ή άλλη κατάσταση που απαιτεί έγκαιρη αντιμετώπιση. Ο συνδυασμός πυρετού με πόνο στην περιοχή των νεφρών, η αδυναμία ούρησης, η έντονη δύσπνοια ή η αιφνίδια σοβαρή επιδείνωση απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.

Συχνουρία: Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;

Η διαγνωστική προσέγγιση ξεκινά με τη λήψη αναλυτικού ιατρικού ιστορικού και την καταγραφή των συμπτωμάτων.

Ο ιατρός μπορεί να ζητήσει γενική εξέταση ούρων, καλλιέργεια ούρων όταν υπάρχει υποψία λοίμωξης, έλεγχο της γλυκόζης του αίματος και εξετάσεις της νεφρικής λειτουργίας, ανάλογα με την κλινική εικόνα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να χρειαστεί υπερηχογράφημα του ουροποιητικού συστήματος, εκτίμηση της υπολειπόμενης ποσότητας ούρων μετά την ούρηση ή περαιτέρω ουρολογικός έλεγχος.

Ιδιαίτερα χρήσιμο είναι το ημερολόγιο ούρησης, στο οποίο καταγράφονται για τουλάχιστον τρεις ημέρες οι ώρες και οι ποσότητες των υγρών που καταναλώνονται, καθώς και η συχνότητα και η ποσότητα κάθε ούρησης.

Με αυτόν τον τρόπο, ο ιατρός μπορεί να διαπιστώσει εάν παράγεται υπερβολική ποσότητα ούρων τη νύχτα ή εάν το πρόβλημα σχετίζεται περισσότερο με τη λειτουργία της ουροδόχου κύστης.

Τι μπορούμε να κάνουμε για να περιορίσουμε τη νυχτερινή ούρηση;

Ορισμένες απλές αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των νυχτερινών επισκέψεων στην τουαλέτα.

Η επαρκής ενυδάτωση κατά τη διάρκεια της ημέρας, με περιορισμό της μεγάλης κατανάλωσης υγρών τις τελευταίες ώρες πριν από τον ύπνο, μπορεί να βοηθήσει. Δεν συνιστάται, ωστόσο, η υπερβολική στέρηση νερού, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ή ανθρώπους με προβλήματα υγείας.

Ο περιορισμός της καφεΐνης και του αλκοόλ τις βραδινές ώρες, η επίσκεψη στην τουαλέτα πριν από την κατάκλιση και η διατήρηση ενός σταθερού προγράμματος ύπνου αποτελούν επίσης χρήσιμα μέτρα.

Σε ανθρώπους που παρουσιάζουν οίδημα στα κάτω άκρα, η ανύψωση των ποδιών για ένα διάστημα κατά τη διάρκεια της ημέρας μπορεί να συμβάλει στη μετακίνηση των συσσωρευμένων υγρών πριν από τον νυχτερινό ύπνο. Το επίμονο ή νέο οίδημα, ωστόσο, πρέπει να αξιολογείται από ιατρό.

Η ποιότητα του ύπνου είναι μέρος της υγείας μας

Η συχνουρία τη νύχτα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως μία αναπόφευκτη συνέπεια της ηλικίας.

Ακόμη και όταν δεν συνδέεται με κάποια σοβαρή πάθηση, οι επανειλημμένες διακοπές του ύπνου μπορούν να επηρεάσουν τη σωματική και ψυχική ευεξία, την καθημερινή λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής.

Η αναγνώριση των αλλαγών στις συνήθειες ούρησης, η σωστή ενημέρωση και η έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής συμβουλής αποτελούν σημαντικά βήματα για την αντιμετώπιση του συμπτώματος.

Δεν χρειάζεται να θεωρούμε φυσιολογικό οτιδήποτε διαταράσσει συστηματικά τον ύπνο μας. Μερικές φορές, μια φαινομενικά απλή νυχτερινή συνήθεια μπορεί να μας δώσει χρήσιμες πληροφορίες για τη συνολική κατάσταση της υγείας μας.

Φωτογραφία: iStock