Συνδέεται το άτμισμα με τον καρκίνο; Τι δείχνουν τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα

Τις ανησυχίες για τους μακροπρόθεσμους κινδύνους που κρύβει το άτμισμα επαναφέρει νέα ανασκόπηση της ιατρικής βιβλιογραφίας. Το συμπέρασμά της είναι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα είναι πιθανό να έχουν καρκινογόνο δράση, αν και τα διαθέσιμα στοιχεία εξακολουθούν να έχουν σημαντικά κενά, αναφέρουν Έλληνες επιστήμονες.

Η νέα ανάλυση δημοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση Carcinogenesis. Βασίσθηκε σε ανασκοπήσεις και μεμονωμένες μελέτες που δημοσιεύθηκαν από το 2017 και μετά. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το άτμισμα νικοτίνης «πιθανότατα» συμβάλλει στην εμφάνιση καρκίνου του στόματος και του πνεύμονα.

Ωστόσο, οι πραγματικοί κίνδυνοι καθώς και το πώς συγκρίνονται με εκείνους του συμβατικού καπνίσματος, δεν μπορούν ακόμη να υπολογισθούν με ακρίβεια.

Όπως εξηγούν η παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής από τη Θεραπευτική Κλινική ΕΚΠΑ του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο κ. Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και τ. πρύτανης ΕΚΠΑ, ένας βασικός λόγος γι’ αυτό είναι το γεγονός ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα είναι σχετικά νέα προϊόντα, με παρουσία στην αγορά τα τελευταία περίπου 20 χρόνια.

Για το κάπνισμα, επισημαίνουν, υπάρχουν δεκαετίες επιδημιολογικών δεδομένων που τεκμηριώνουν ξεκάθαρα τον καρκινικό κίνδυνο. Για το άτμισμα, όμως, απουσιάζουν ακόμα οι μακροχρόνιες πληθυσμιακές μελέτες. Συνεπώς, δεν έχει περάσει ακόμη αρκετός χρόνος ώστε να αποκαλυφθεί το πραγματικό φορτίο καρκίνου που θα μπορούσε να αποδοθεί αποκλειστικά στο άτμισμα.

Η διακοπή του καπνίσματος

Όταν πρωτοεμφανίστηκαν, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα παρουσιάστηκαν ως λιγότερο βλαβερή εναλλακτική σε σχέση με το παραδοσιακό κάπνισμα. Παρουσιάσθηκαν επίσης, ενδεχομένως, ως βοήθημα για τη διακοπή του.

Έχει φανεί ότι το άτμισμα με νικοτίνη μπορεί να αυξήσει τα ποσοστά διακοπής του καπνίσματος σε σύγκριση με άλλα προϊόντα υποκατάστασης νικοτίνης. Επιπλέον, στις 5 Μαΐου 2026 η αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων & Φαρμάκων (FDA) ανακοίνωσε για πρώτη φορά ότι επιτρέπει την προώθηση ατμιστικών προϊόντων με φρουτώδεις γεύσεις.

Για να αιτιολογήσει την έγκρισή της, η FDA επικαλέστηκε την ανάγκη να υπάρχουν περισσότερες επιλογές για ενήλικες που επιθυμούν να εγκαταλείψουν το συμβατικό τσιγάρο.

Την ίδια στιγμή, όμως, κανένα ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν έχει εγκριθεί από την FDA ως θεραπευτικό μέσο διακοπής του καπνίσματος. Οι υγειονομικές Αρχές, εξ άλλου, εκφράζουν εδώ και χρόνια ανησυχίες:

• Για τη διαφήμιση των προϊόντων αυτών προς τους εφήβους
• Για την έλλειψη δεδομένων σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους στην υγεία

Η νέα ανασκόπηση

Η νέα ανασκόπηση συγκέντρωσε τα πιο πρόσφατα στοιχεία για την πιθανή καρκινογόνο δράση που έχει το άτμισμα. Εξέτασε:

• Μελέτες βιοδεικτών σε χρήστες
• Αναφορές περιστατικών
• Πειραματικές έρευνες σε ζώα
• Αναλύσεις του αερολύματος που παράγεται από τα ηλεκτρονικά τσιγάρα

Τα δεδομένα δείχνουν πως όσοι ατμίζουν, εκτίθενται σε γνωστές ή ύποπτες καρκινογόνες ουσίες. Σε χρήστες ηλεκτρονικών τσιγάρων έχουν βρεθεί:

• Αυξημένοι δείκτες πτητικών οργανικών ενώσεων στα ούρα, όπως το ακρυλαμίδιο και το ακρυλονιτρίλιο
• Υψηλότερα επίπεδα μετάλλων, όπως ο μόλυβδος και το κάδμιο, καθώς και ορισμένων πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων

Σε σχεδόν όλες αυτές τις περιπτώσεις, η έκθεση των ατμιστών στα χημικά είναι αισθητά χαμηλότερη από εκείνη των καπνιστών. Παρ’ όλα αυτά, οι μελέτες βιοδεικτών δείχνουν ότι η χημική έκθεση από το άτμισμα μπορεί να συνδέεται με:

• Βλάβες στο DNA
• Οξειδωτικό στρες
• Χρόνια φλεγμονή
• Επιγενετικές αλλαγές σε δείγματα ιστών

Το μεγάλο κενό

Επιπλέον, οι εργαστηριακές αναλύσεις των αερολυμάτων από ηλεκτρονικά τσιγάρα έχουν εντοπίσει και τα 10 βασικά χαρακτηριστικά που συνδέονται με καρκινογόνες ουσίες, όπως η δυνατότητα:

• Να επηρεάζουν την επιδιόρθωση του DNA
• Να προκαλούν φλεγμονή
• Να καταστέλλουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος

Μελέτες σε ζώα, μάλιστα, υποδηλώνουν ότι η έκθεση στα αερολύματα αυτά μπορεί να οδηγήσει σε όγκους του πνεύμονα.

Το μεγάλο κενό παραμένει η απουσία επαρκών δεδομένων για το άτμισμα και τον καρκίνο σε ανθρώπους. Οι ερευνητές αναφέρουν μεμονωμένες περιπτώσεις καρκίνου του στόματος σε άτομα που άτμιζαν για περισσότερο από μία δεκαετία.

Συνδυάζοντας αυτά τα περιστατικά με τα υπόλοιπα διαθέσιμα στοιχεία, θεωρούν ότι υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ώστε να χαρακτηριστεί το ηλεκτρονικό τσιγάρο ως πιθανός παράγοντας κινδύνου για καρκίνο του στόματος και του πνεύμονα.

Ωστόσο για να υπάρξουν πιο ασφαλή συμπεράσματα, τονίζουν ότι χρειάζονται μακροχρόνιες μελέτες που να συνδέουν τη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων με περιστατικά καρκίνου σε μεγάλους πληθυσμούς.

Η ανασκόπηση περιορίστηκε στα ηλεκτρονικά τσιγάρα που χορηγούν νικοτίνη και δεν εξέτασε το άτμισμα κάνναβης. Υπάρχουν όμως πρώιμες ενδείξεις ότι τα αερολύματα κάνναβης προκαλούν φλεγμονή, απόπτωση και ενεργοποίηση μηχανισμών που σχετίζονται με τον καρκίνο σε ανθρώπινα βρογχικά κύτταρα. Εν τούτοις, η ερευνητική βάση είναι ακόμη πιο περιορισμένη από εκείνη που αφορά τα ηλεκτρονικά τσιγάρα.

Οι αιτίες της αβεβαιότητας

Η αβεβαιότητα γύρω από το θέμα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι ο καρκίνος εμφανίζεται συνήθως ύστερα από πολλά χρόνια.

Ένα ακόμη εμπόδιο είναι η μεγάλη ποικιλία των προϊόντων που χρησιμοποιούνται για το άτμισμα. Οι συσκευές διαφέρουν στον σχεδιασμό τους, τα υγρά έχουν διαφορετική σύσταση και οι χρήστες δεν ατμίζουν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Όλ’ αυτά δυσκολεύουν τόσο την ακριβή μέτρηση της έκθεσης, όσο και τη σύγκριση των μελετών.

Επιπλέον, είναι δύσκολο να απομονωθεί η επίδραση του ατμίσματος από εκείνη του καπνίσματος, αφού πολλοί χρήστες κάνουν και τα δύο. Όπως παρατηρούν οι ερευνητές, είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθούν μεγάλες ομάδες ανθρώπων, ιδίως μεγαλύτερης ηλικίας, που να μην έχουν καπνίσει ποτέ, αλλά να ατμίζουν συστηματικά επί πολλά χρόνια.

Συμπερασματικά λοιπόν, υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις ότι το άτμισμα δεν είναι ακίνδυνο και ότι η έκθεση σε αυτό συνδέεται με βλάβες σε σχέση με τη μη έκθεση. Από την άλλη, όλα δείχνουν ότι για τα περισσότερα νοσήματα, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου, το άτμισμα είναι λιγότερο επιβλαβές από το παραδοσιακό κάπνισμα.

«Εκείνο που παραμένει άγνωστο είναι το ακριβές μέγεθος αυτής της διαφοράς. Πόσο πιο επιβλαβές είναι το άτμισμα σε σχέση με το να μην χρησιμοποιεί κανείς τίποτα; Πόσο λιγότερο βλαβερό είναι το άτμισμα σε σύγκριση με το κάπνισμα; Αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα έχει μεγάλη σημασία για τη δημόσια υγεία και την πολιτική ρύθμισης των προϊόντων αυτών», καταλήγουν οι Έλληνες ειδικοί.

Φωτογραφία: iStock