Πρωινό «πιάσιμο» και ο ρόλος της περιτονίας: Πώς ρυθμίζει την ευλυγισία του σώματος και τον πόνο

Συχνά αποδίδουμε αυτό το «πιάσιμο» στους μυς, στις αρθρώσεις ή απλώς στην ηλικία. Υπάρχει όμως ένα ακόμη κομμάτι της ανατομίας που τα τελευταία χρόνια έχει κερδίσει το ενδιαφέρον των ερευνητών: η περιτονία (fascia).

Η περιτονία, δεν είναι ένας απλός ιστός που λειτουργεί σαν «περιτύλιγμα» των μυών. Η περιτονία είναι ένα εκτεταμένο δίκτυο συνδετικού ιστού που διατρέχει ολόκληρο το σώμα, περιβάλλοντας και συνδέοντας μύες, όργανα, αγγεία, νεύρα και άλλες ανατομικές δομές.

Η σύγχρονη έρευνα εξετάζει πλέον τον ρόλο της περιτονίας στη μηχανική του σώματος, στην αίσθηση του πόνου και στον τρόπο με τον οποίο οι ιστοί ανταποκρίνονται στην κίνηση και στη μηχανική φόρτιση.

Περιτονία: Η σύσταση της και πώς παρεμβαίνει στο «πιάσιμο» και τον πόνο

Για πολλά χρόνια, ο συνδετικός ιστός θεωρούνταν κυρίως ένα δομικό υλικό που συγκρατεί τα ανατομικά στοιχεία στη θέση τους. Η εικόνα αυτή έχει αλλάξει.

Η περιτονία αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από κολλαγόνο, νερό και άλλα συστατικά της εξωκυττάριας μήτρας. Παράλληλα, διαθέτει νευρικές απολήξεις και μηχανικούς υποδοχείς, γεγονός που έχει οδηγήσει τους ερευνητές να εξετάζουν τον πιθανό ρόλο της στην ιδιοδεκτικότητα, δηλαδή στην αντίληψη της θέσης και της κίνησης του σώματος, αλλά και στην αντίληψη του πόνου.

Η κίνηση φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία για τη φυσιολογική συμπεριφορά των ιστών. Όταν το σώμα παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα ακίνητο, αλλάζουν οι μηχανικές ιδιότητες και η συμπεριφορά των ιστών. Αντίθετα, η συστηματική κίνηση και η φόρτιση βοηθούν στη διατήρηση της κινητικότητας και της λειτουργικότητάς τους.

Η περιτονία και η σχέση της με την ακινησία

Η εικόνα της περιτονίας ως «σφουγγαριού» που συμπιέζεται και επανυδατώνεται χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει τη συμπεριφορά των συνδετικών ιστών. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πιο σύνθετη.

Η περιτονία περιέχει σημαντική ποσότητα νερού και η μηχανική φόρτιση επηρεάζει την κίνηση των υγρών μέσα στους ιστούς. Μελέτες έχουν δείξει ότι η παρατεταμένη ακινησία μπορεί να επηρεάσει τις μηχανικές ιδιότητες του συνδετικού ιστού, ενώ η κίνηση και η διάταση συμβάλλουν στη διατήρηση της κινητικότητάς του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η περιτονία «στεγνώνει» κυριολεκτικά κάθε φορά που καθόμαστε ή ότι μερικές διατάσεις την «ενυδατώνουν» αυτόματα. Είναι ένας εύχρηστος τρόπος περιγραφής μιας πολύ πιο σύνθετης βιολογικής διαδικασίας.

Δεν χρειάζονται ειδικές ασκήσεις

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο που έχουν εστιάσει οι ειδικοί. Δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να επιτρέπουν να ειπωθεί ότι μία συγκεκριμένη μορφή άσκησης, όπως το Pilates, είναι η ιδανική ή ότι «αναγεννά» την περιτονία.

Αυτό που υποστηρίζεται πολύ πιο σταθερά από την επιστήμη είναι η αξία της συστηματικής κίνησης. Η άσκηση που περιλαμβάνει διαφορετικές κατευθύνσεις κίνησης, ενδυνάμωση, διατάσεις, ισορροπία και έλεγχο του σώματος μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της λειτουργικότητας των μυών και των συνδετικών ιστών.

Το ίδιο ισχύει και για την άσκηση στο νερό. Η άνωση μειώνει το φορτίο στις αρθρώσεις, ενώ η αντίσταση του νερού επιτρέπει την κίνηση και την ενδυνάμωση με διαφορετικό τρόπο. Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε ανθρώπους που δυσκολεύονται να ασκηθούν σε συνθήκες πλήρους φόρτισης.

Τι γνωρίζουμε για την περιτονία και τον πόνο

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία έρευνας αφορά τη σχέση μεταξύ της περιτονίας, της μηχανικής φόρτισης και της φλεγμονώδους απόκρισης.

Η ερευνήτρια Helene Langevin και οι συνεργάτες της έχουν μελετήσει τον τρόπο με τον οποίο η μηχανική διέγερση των συνδετικών ιστών επηρεάζει κυτταρικές και μοριακές διεργασίες.

Πειραματικά δεδομένα δείχνουν ότι η μηχανική διέγερση μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά των κυττάρων του συνδετικού ιστού και ορισμένες φλεγμονώδεις διεργασίες.

Αυτό είναι σημαντικό, αλλά χρειάζεται μια κρίσιμη διευκρίνιση: δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως οι διατάσεις «σβήνουν» τη χρόνια φλεγμονή στον άνθρωπο ή ότι η περιτονία αποτελεί την κρυφή αιτία όλων των χρόνιων πόνων.

Η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη και τα ευρήματα από κυτταρικά και πειραματικά μοντέλα δεν μπορούν αυτομάτως να μετατραπούν σε κλινικές υποσχέσεις.

Περιτονία: Το νέο πεδίο έρευνας

Η μεγαλύτερη αλλαγή, επομένως, δεν είναι ότι η επιστήμη ανακάλυψε έναν καινούργιο «ένοχο» για τη δυσκαμψία. Είναι ότι αρχίζει να αντιμετωπίζει την περιτονία ως έναν βιολογικά και μηχανικά ενεργό ιστό, ο οποίος συμμετέχει στη λειτουργία του μυοσκελετικού συστήματος.

Δεν πρόκειται για  «μυστικό της αντιγήρανσης», αλλά για το πώς το σώμα μας χρειάζεται κίνηση για να διατηρεί τους ιστούς του λειτουργικούς. Και η περιτονία αποτελεί μέρος αυτού του συστήματος.

Οι ειδικοί τονίζουν πώς δεν υπάρχει ένας «μαγικός» τρόπος να ξεγελάσουμε τον χρόνο. Υπάρχει όμως ένας πολύ καλά τεκμηριωμένος τρόπος να βοηθήσουμε το σώμα να παραμένει λειτουργικό, για να μπορούμε να το χρησιμοποιούμε όσο το δυνατόν περισσότερα χρόνια.

Φωτογραφία: iStock