ΠΟΥ: Στον «αέρα» το σχέδιο για την προστασία από μελλοντικές πανδημίες – Χωρίς κοινή γραμμή οι χώρες

Αθηνά Γκόρου
07 Μαΐου 2026 | 07:35

Δεν συμφωνούν οι χώρες - μέλη στους βασικούς κανόνες για την ανταλλαγή δεδομένων και την πρόσβαση σε εμβόλια και θεραπείες

Σε εκκρεμότητα παραμένει η Συμφωνία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τις πανδημίες, καθώς τα κράτη-μέλη δεν καταφέρνουν να βρουν κοινό τόπο σε βασικά ζητήματα, τα οποία θα καθορίσουν τον τρόπο αντιμετώπισης μιας μελλοντικής υγειονομικής απειλής.

Πώς χάθηκαν οι κομβικές προθεσμίες λίγο πριν την Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας

Μετά την πανδημία COVID-19, κατά την οποία – σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις – χάθηκαν εκατομμύρια ζωές εξαιτίας ελλιπούς συντονισμού, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έθεσε προς διαπραγμάτευση και ψήφιση τη λεγόμενη «Συμφωνία για τις Πανδημίες». Μια πρωτοβουλία που αποσκοπεί στη θέσπιση κοινών κανόνων μεταξύ των χωρών – μελών, για την αντιμετώπιση μελλοντικών απειλών.

Τον Μάιο του 2025, η Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας ενέκρινε τον βασικό κορμό αυτής της συμφωνίας. Ωστόσο, το πιο δύσκολο σκέλος, αυτό που αφορά στην πρακτική εφαρμογή της, έμεινε εκτός, ώστε να αποτελέσει αντικείμενο ξεχωριστών διαπραγματεύσεων. Ο λόγος αυτών των αναβολών ήταν και είναι οι έντονες διαφωνίες μεταξύ των κρατών, με επίκεντρο το λεγόμενο παράρτημα PABS (Pathogen Access and Benefit-Sharing -Πρόσβαση σε παθογόνα και διαμοιρασμός οφελών).

Πρόκειται για τον μηχανισμό που θα καθορίζει πώς οι χώρες θα μοιράζονται πληροφορίες για νέους ιούς και με ποιους όρους θα διασφαλίζεται η πρόσβαση σε εμβόλια και θεραπείες. Ζητήματα δηλαδή που βρίσκονται στον πυρήνα της διεθνούς διαχείρισης μιας πανδημίας. Χωρίς σύγκλιση στα βασικά αυτά θέματα, η συμφωνία δεν μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη.

Στις πρόσφατες διαβουλεύσεις λοιπόν, οι χώρες δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε κοινή γραμμή για το συγκεκριμένο παράρτημα.

Ήταν «βαθιά λυπηρό» το γεγονός ότι οι χώρες δεν κατέλειξαν σε συμφωνία ενόψει της Παγκόσμιας Συνέλευσης Υγείας στη Γενεύη αυτόν τον μήνα, ανέφεραν σε ανακοίνωσή τους η Έλεν Τζόνσον Σίρλιφ, πρώην πρόεδρος της Λιβερίας, και η Έλεν Κλαρκ, πρώην πρωθυπουργός της Νέας Ζηλανδίας, η οποία ήταν συμπρόεδρος της Ανεξάρτητης Επιτροπής του ΠΟΥ για την Ετοιμότητα και την Αντιμετώπιση Πανδημιών.

«Εάν ένα νέο παθογόνο εμφανιζόταν σήμερα, ο κόσμος θα ήταν σε μεγάλο βαθμό απροετοίμαστος γι’ αυτό. Η έλλειψη δράσης για την πρόληψη και την προετοιμασία για την επόμενη απειλή πανδημίας, αποτελεί κακή υπηρεσία προς την ανθρωπότητα», ανέφερε η δήλωση.

Πλέον, η προσοχή στρέφεται στην Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας που πραγματοποιείται μέσα στον Μάιο και που τα κράτη θα κληθούν να αποφασίσουν τα επόμενα βήματα. Με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, ωστόσο, θεωρείται πιθανό να δοθεί περισσότερος χρόνος στις διαπραγματεύσεις, μεταθέτοντας την οριστικοποίηση της συμφωνίας σε επόμενη φάση, με ορίζοντα ακόμη και τη συνέλευση του 2027.

PABS: Το αγκάθι της διαπραγμάτευσης

Όπως προαναφέρθηκε, το παράρτημα PABS αποτελεί το πιο δύσκολο κομμάτι των διαπραγματεύσεων, καθώς ρυθμίζει τον τρόπο με τον οποίο θα συνδέεται η ροή των πληροφοριών για επικίνδυνα παθογόνα με την πρόσβαση σε εμβόλια, τεστ και θεραπείες.

Στην πράξη, πρόκειται για ένα σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών και διαμοιρασμού των οφελών. Τα κράτη καλούνται να μοιράζονται άμεσα δεδομένα για ιούς και άλλα παθογόνα που μπορεί να προκαλέσουν πανδημίες, με αντάλλαγμα να έχουν πρόσβαση στα ιατρικά προϊόντα που θα αναπτυχθούν στη συνέχεια.

Το σημείο τριβής αφορά τους όρους αυτής της ανταλλαγής μεταξύ πλουσιότερων και φτωχότερων χωρών. Από την πλευρά τους, διαπραγματευτικά μπλοκ αναπτυσσόμενων χωρών, όπως η Ομάδα για την Ισότητα (Group for Equity) και η Αφρικανική Ομάδα (Africa Group), ζητούν ένα δεσμευτικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει ότι θα λαμβάνουν στον ίδιο χρόνο με όλους, μέρος των εμβολίων, των τεστ και των θεραπειών, που θα προκύπτουν από τη χρήση των δεδομένων τους.

Από την άλλη πλευρά, ευρωπαϊκές χώρες εκφράζουν επιφυλάξεις για την επιβολή αυστηρών υποχρεωτικών κανόνων, μια θέση που ευθυγραμμίζεται και με τις ανησυχίες της φαρμακοβιομηχανίας, σύμφωνα με τις οποίες τέτοια μέτρα ενδέχεται να περιορίσουν την έρευνα και την ανάπτυξη νέων προϊόντων. Στο πλαίσιο αυτό, έχει προταθεί ένα πιο ευέλικτο μοντέλο, που θα συνδυάζει υποχρεωτικές και εθελοντικές δεσμεύσεις.

Παρά την εμπλοκή στις διαπραγματεύσεις, ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, δήλωσε ότι έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος, προτρέποντας όμως τις χώρες να συνεχίσουν να εργάζονται επειγόντως, καθώς, όπως τόνισε, η επόμενη πανδημία είναι «θέμα πότε και όχι αν».