ΠΟΥ: Παγκόσμιος οδηγός για την ανάπτυξη νέων ανιβιοτικών – Τρεις βασικές προτεραιότητες

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) δημοσίευσε τρία νέα διεθνή επιστημονικά πρότυπα για την ανάπτυξη αντιβιοτικών, που θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν μερικές από τις πιο επικίνδυνες λοιμώξεις στον κόσμο. Πρόκειται για τα λεγόμενα Target Product Profiles (TPPs), δηλαδή τεχνικά πλαίσια που καθορίζουν ποια χαρακτηριστικά πρέπει να έχουν τα μελλοντικά φάρμακα ώστε να ανταποκρίνονται σε κρίσιμες ανάγκες της δημόσιας υγείας.

Τα νέα αυτά πρότυπα επικεντρώνονται στην ανάπτυξη αντιβιοτικών για βακτήρια που έχουν αναπτύξει αντοχή στα υπάρχοντα φάρμακα και ευθύνονται για σοβαρές λοιμώξεις. Όπως λοιμώξεις του αίματος, ουρολοιμώξεις, πνευμονία και βακτηριακή μηνιγγίτιδα, ιδιαίτερα σε ευάλωτους πληθυσμούς.

Τα TPPs αποτελούν πρακτικούς οδηγούς για ερευνητές, φαρμακευτικές εταιρείες, ρυθμιστικές αρχές και χρηματοδότες, ώστε να ευθυγραμμιστεί η επιστημονική καινοτομία με τις πραγματικές ανάγκες της κλινικής ιατρικής και τα βακτήρια που αποτελούν προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία.

Η αυξανόμενη απειλή της αντοχής στα αντιβιοτικά

Η αντοχή των βακτηρίων στα αντιβιοτικά αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη σύγχρονη ιατρική. Όταν τα μικρόβια αποκτούν αντοχή στα φάρμακα, οι λοιμώξεις γίνονται δυσκολότερες στη θεραπεία και αυξάνεται ο κίνδυνος σοβαρών επιπλοκών ή θανάτου.

Σύμφωνα με την ανάλυση του ΠΟΥ για την παγκόσμια «δεξαμενή» νέων αντιβιοτικών που βρίσκονται υπό ανάπτυξη το 2025, περίπου 90 αντιβακτηριακές ουσίες βρίσκονται σήμερα σε προκλινικό ή κλινικό στάδιο έρευνας. Ωστόσο, μόνο λίγες από αυτές στοχεύουν τα πιο επικίνδυνα ανθεκτικά βακτήρια και ακόμη λιγότερες θεωρούνται πραγματικά καινοτόμες.

Όπως επισημαίνει ο Δρ. Ιβάν Ιτιν (Yvan Hutin), διευθυντής του τμήματος Αντιμικροβιακής Αντοχής στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας:

«Η επιστημονική κοινότητα έχει αναπτύξει και εγκρίνει νέα αντιβιοτικά τα τελευταία χρόνια. Αυτό είναι θετικό, αλλά δυστυχώς δεν αρκεί για να συμβαδίσει με την ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται τα ανθεκτικά βακτήρια. Χρειαζόμαστε μια αξιόπιστη “δεξαμενή” νέων αντιβακτηριακών φαρμάκων που να είναι καινοτόμα, οικονομικά προσιτά και διαθέσιμα σε όλους όσοι τα χρειάζονται».

ΠΟΥ – Τρεις βασικές προτεραιότητες για νέα αντιβιοτικά

Τα νέα πρότυπα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, επικεντρώνονται σε τρεις κατηγορίες σοβαρών λοιμώξεων που έχουν μεγάλη επίπτωση στη δημόσια υγεία.

Πολυανθεκτικές λοιμώξεις από Gram-αρνητικά βακτήρια

Η πρώτη προτεραιότητα αφορά λοιμώξεις που προκαλούνται από Gram-αρνητικά βακτήρια με αντοχή σε πολλαπλά αντιβιοτικά. Πρόκειται για μικρόβια όπως:

• Enterobacterales ανθεκτικά στα καρβαπενέμη
• Acinetobacter baumannii
• Pseudomonas aeruginosa

Τα παθογόνα αυτά προκαλούν σοβαρές λοιμώξεις του αίματος, νοσοκομειακή πνευμονία και πνευμονία που σχετίζεται με μηχανική υποστήριξη της αναπνοής. Οι λοιμώξεις αυτές συνδέονται με αυξημένη θνησιμότητα, παρατεταμένη νοσηλεία και μεγαλύτερη ανάγκη για μονάδες εντατικής θεραπείας.

Σοβαρές λοιμώξεις από Gram-θετικά βακτήρια σε ευάλωτους ασθενείς

Η δεύτερη κατηγορία αφορά λοιμώξεις από Gram-θετικά βακτήρια σε ασθενείς με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα ή σε βαρέως πάσχοντες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο βακτήριο Enterococcus faecium, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις εμφανίζει αντοχή στη βανκομυκίνη, ένα από τα βασικά αντιβιοτικά τελευταίας γραμμής.

Σε ασθενείς των μονάδων εντατικής θεραπείας, οι λοιμώξεις του αίματος από αυτά τα βακτήρια, αποτελούν μία από τις σοβαρότερες επιπλοκές, αυξάνοντας τη διάρκεια νοσηλείας και τον κίνδυνο θανάτου.

Βακτηριακή μηνιγγίτιδα

Η τρίτη προτεραιότητα αφορά τη βακτηριακή μηνιγγίτιδα, μια σοβαρή λοίμωξη που προκαλεί φλεγμονή στις μήνιγγες, τις μεμβράνες που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.

Παρά τη θεραπευτική πρόοδο, η νόσος εξακολουθεί να έχει υψηλή θνησιμότητα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας:

• περίπου 1 στους 6 ασθενείς πεθαίνει
• περίπου 1 στους 5 επιζώντες αντιμετωπίζει μόνιμες επιπλοκές
• Οι επιπλοκές μπορεί να περιλαμβάνουν απώλεια ακοής, επιληψία ή γνωστικές διαταραχές.

Ένας παγκόσμιος οδηγός για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων

Τα νέα πρότυπα του ΠΟΥ καθορίζουν συγκεκριμένους στόχους για την ποιότητα, την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια των μελλοντικών αντιβιοτικών. Περιλαμβάνουν επίσης οδηγίες για τη φαρμακοκινητική των φαρμάκων, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο απορροφώνται, διανέμονται και αποβάλλονται από τον οργανισμό.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις ανάγκες διαφορετικών πληθυσμών ασθενών, όπως:

• άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό
• βαρέως πάσχοντες
• νεογνά και παιδιά

Τα TPPs στοχεύουν επίσης στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ώστε να μειωθούν οι οικονομικοί και επιστημονικοί κίνδυνοι που συνοδεύουν την ανάπτυξη νέων αντιβιοτικών.

Συνεργασία ΠΟΥ και Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί μέρος της συνεργασίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας με την Ευρωπαϊκή Αρχή Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Υγειονομικών Εκτάκτων Αναγκών (HERA) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η συνεργασία υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος EU4Health και έχει στόχο την επιτάχυνση της έρευνας και ανάπτυξης νέων αντιβιοτικών, καθώς και την ενίσχυση της παγκόσμιας στρατηγικής για την αντιμετώπιση της αντιμικροβιακής αντοχής.

Φωτογρφία: istock