Περιβαλλοντικοί κίνδυνοι και καρκίνος: Τι πρέπει να γνωρίζουμε σύμφωνα με ογκολόγο

Ο καρκίνος δεν συνδέεται μόνο με τη γενετική προδιάθεση ή τις ατομικές συνήθειες, αλλά και με περιβαλλοντικούς παράγοντες, στους οποίους εκτιθέμεθα καθημερινά. Από την ατμοσφαιρική ρύπανση και τη φυσική ακτινοβολία μέχρι τον αμίαντο, τα μικροπλαστικά και τις «παντοτινές χημικές ουσίες», ο σύγχρονος τρόπος ζωής συνοδεύεται από κινδύνους που δεν είναι πάντοτε ορατοί, αλλά δεν παύουν να είναι υπαρκτοί.

• Διαβάστε επίσης: Η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι το νέο τσιγάρο; Πώς προκαλεί καρκίνο πνεύμονα στους μη-καπνιστές

Την ανάλυση αυτών των περιβαλλοντικών κινδύνων και του τρόπου με τον οποίο μπορεί να συνδέονται με την ανάπτυξη καρκίνου, παρουσιάζει ο ογκολόγος Δρ Μίκαελ Α. Σέκερες. Πρόκειται για τον επικεφαλής του Τμήματος Αιματολογίας και καθηγητή Ιατρικής στο Sylvester Comprehensive Cancer Center του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι.

Καρκίνος – Κίνδυνοι: Η καθημερινή έκθεση σε ρύπους

Σήμερα, σχεδόν ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός εκτίθεται σε ολοένα αυξανόμενα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η επιβάρυνση αυτή οφείλεται κυρίως στην παραγωγή ενέργειας, τη βιομηχανική δραστηριότητα και τις μεταφορές, κατά τις οποίες απελευθερώνονται μικροσωματίδια και ρύποι στην ατμόσφαιρα. Αυτά τα σωματίδια μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες, επηρεάζοντας όχι μόνο το αναπνευστικό, αλλά και το καρδιαγγειακό σύστημα.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η μακροχρόνια έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα, καθώς και με άλλα χρόνια νοσήματα.

Ακτινοβολία – Κίνδυνοι

Παράλληλα, η έκθεση σε ακτινοβολία  – είτε φυσικής προέλευσης, όπως το ραδόνιο και η κοσμική ακτινοβολία, είτε τεχνητής, όπως η ιατρική απεικόνιση –  έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Οι διαγνωστικές εξετάσεις βέβαια, είναι πολύτιμες για την έγκαιρη διάγνωση ασθενειών. Τα οφέλη τους υπερτερούν σαφώς των κινδύνων. Παρ’ όλα αυτά, η συνολική έκθεση του πληθυσμού στην ακτινοβολία απασχολεί την επιστημονική κοινότητα. Η ιονίζουσα ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο DNA, οι οποίες, υπό προϋποθέσεις, συνδέονται με την ανάπτυξη καρκίνου.

Καρκίνος – Οι «παντοτινές» χημικές ουσίες και η αόρατη επιβάρυνση

Την ίδια στιγμή, αυξανόμενη ανησυχία προκαλούν οι  «παντοτινές χημικές ουσίες». Αυτές χρησιμοποιούνται ευρέως σε προϊόντα καθημερινής χρήσης λόγω της ανθεκτικότητάς τους. Οι ουσίες αυτές δεν διασπώνται εύκολα στο περιβάλλον. Συσσωρεύονται στο έδαφος, στο νερό και τελικά στην τροφική αλυσίδα. Μελέτες έχουν δείξει ότι η χρόνια έκθεση σε PFAS μπορεί να σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου, καθώς και με διαταραχές του ανοσοποιητικού και του ορμονικού συστήματος.

Ραδόνιο: Ο αόρατος κίνδυνος στα σπίτια

Το ραδόνιο είναι ένα άχρωμο, άοσμο ραδιενεργό αέριο που προέρχεται από τη φυσική διάσπαση του ουρανίου στο υπέδαφος. Μπορεί να εισχωρήσει σε σπίτια μέσω ρωγμών στα θεμέλια, ιδιαίτερα σε υπόγειους χώρους.

Μεγάλη μελέτη σε περίπου 65.000 ανθρακωρύχους έδειξε σαφή σχέση μεταξύ της έκθεσης στο ραδόνιο και του κινδύνου θανάτου από καρκίνο του πνεύμονα. Όσο μεγαλύτερη ήταν η έκθεση, τόσο αυξανόταν ο κίνδυνος.

Αντίστοιχα, μελέτη σε γυναίκες στην Αϊόβα που ζούσαν για δεκαετίες στο ίδιο σπίτι, επιβεβαίωσε ότι η μακροχρόνια έκθεση σε ραδόνιο αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα. Ανάλογα ευρήματα προέκυψαν και από ευρωπαϊκή έρευνα με περισσότερους από 21.000 συμμετέχοντες. Σύμφωνα με την US Environmental Protection Agency, το ραδόνιο αποτελεί τη δεύτερη αιτία καρκίνου του πνεύμονα μετά το κάπνισμα και την πρώτη αιτία στους μη καπνιστές.

Αμίαντος: Ένας παλιός αλλά επίμονος κίνδυνος

Ο αμίαντος είναι ομάδα φυσικών ινωδών ορυκτών που χρησιμοποιήθηκαν εκτενώς στη βιομηχανία και την οικοδομή. Συναντάται ακόμη σε παλαιότερα κτίρια, κυρίως σε μονώσεις και υλικά κατασκευής.

Η χρόνια έκθεση έχει συνδεθεί με καρκίνο του πνεύμονα, του λάρυγγα και των ωοθηκών, καθώς και με το μεσοθηλίωμα, έναν σπάνιο αλλά ιδιαίτερα επιθετικό καρκίνο. Οι ίνες αμιάντου, όταν εισπνέονται, παγιδεύονται στους πνεύμονες και προκαλούν μακροχρόνια φλεγμονή και ουλές. Η EPA απαγόρευσε πλήρως τον αμίαντο το 2024, ωστόσο παραμένει πρόβλημα σε παλαιότερες κατασκευές.

Πόσο πρέπει να ανησυχούμε;

Παρότι οι παραπάνω κίνδυνοι είναι πραγματικοί, δεν σημαίνει ότι η καθημερινότητα πρέπει να γίνει πηγή άγχους. Πολλές εκθέσεις είναι χαμηλού επιπέδου, ενώ σε περιπτώσεις όπως η ιατρική απεικόνιση, τα οφέλη υπερτερούν των κινδύνων.

Ωστόσο, υπάρχουν πρακτικά βήματα που μπορούν να μειώσουν την έκθεση:

• Έλεγχος του σπιτιού για ραδόνιο
• Αποφυγή επαφής με υλικά που περιέχουν αμίαντο
• Περιορισμός χρήσης πλαστικών μιας χρήσης
• Εξασφάλιση καλού αερισμού εσωτερικών χώρων

Το βασικό μήνυμα

Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες αποτελούν σημαντικό κομμάτι του συνολικού κινδύνου για καρκίνο. Αν και δεν μπορούμε να τους αποφύγουμε πλήρως, η ενημέρωση και οι μικρές καθημερινές αλλαγές μπορούν να μειώσουν ουσιαστικά την έκθεσή μας. Η πρόληψη δεν σημαίνει αποφυγή της ζωής, αλλά πιο συνειδητές επιλογές μέσα σε αυτήν.

Με πλήροφορίες από washingtonpost

Φωτογραφία: istock