Ο καρκίνος δεν είναι μόνο θέμα τρόπου ζωής: Τι δείχνει μελέτη για τον γάμο και την εργένικη ζωή

Είναι καλά τεκμηριωμένο ότι ο καρκίνος σχετίζεται άμεσα με συνήθειες του τρόπου ζωής, όπως το κάπνισμα, η διατροφή, η άσκηση και το αν κάνουμε ή όχι προληπτικές εξετάσεις. Ωστόσο ρόλο ως φαίνεται παίζει  και η οικογενειακή κατάσταση.

Αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας νέας, μεγάλης πληθυσμιακής μελέτης στις ΗΠΑ, που συνέκρινε τα περιστατικά καρκίνου σε παντρεμένους και ανύπανδρους ενήλικες. Όπως έδειξε, το αν κάποιος έχει παντρευτεί ή όχι ίσως συνδέεται ουσιαστικά με τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου.

Το εύρημα αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο γάμος «προστατεύει» μαγικά από τον καρκίνο, σπεύδουν να διευκρινίσουν η παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας & Προληπτικής Ιατρικής ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο καθηγητής Θεραπευτικής, Ογκολογίας & Αιματολογίας Θάνος Δημόπουλος, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ.

Σημαίνει ότι η οικογενειακή κατάσταση μπορεί να λειτουργεί ως ένας ισχυρός κοινωνικός δείκτης, πίσω από τον οποίο κρύβονται συνήθειες, δίκτυα στήριξης, οικονομικές συνθήκες και πρόσβαση στην πρόληψη.

Η νέα μελέτη δημοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση Cancer Research Communication. Βασίσθηκε σε δεδομένα της περιόδου 2015-2022 που αφορούσαν ασθενείς με καρκίνο ηλικίας 30 ετών και άνω. Συνολικώς, επρόκειτο για 4,2 εκατομμύρια ασθενείς που έπασχαν από ποικίλες μορφές της νόσου,  όπως ο καρκίνος του ήπατος, ο καρκίνος του προστάτη ή του πνεύμονα, ακόμα και του θυρεοειδούς ή της μήτρας.

Οι ερευνητές συνέκριναν τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου μεταξύ όσων δεν είχαν παντρευτεί ποτέ και όσων είχαν παντρευτεί, ακόμη κι αν στο μεταξύ είχαν χωρίσει ή χηρέψει.

«Πρόκειται για μία από τις πιο εκτεταμένες αναλύσεις που έχουν γίνει πάνω στο ζήτημα», τονίζουν οι τρεις Έλληνες επιστήμονες.

Διαβάστε ακόμα Τα καλά του γάμου: Οι παντρεμένοι έχουν μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, δείχνει νέα μελέτη

Τα ευρήματα

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ εμφάνιζαν υψηλότερη συχνότητα καρκίνου σχεδόν σε όλες τις μεγάλες κατηγορίες της νόσου.

Στην πραγματικότητα, στους ανύπανδρους άνδρες η επίπτωση ήταν κατά 68% υψηλότερη σε σύγκριση με εκείνην στους παντρεμένους. Στις ανύπανδρες γυναίκες ήταν κατά 85% υψηλότερη.

Η τάση αυτή δεν εμφανίστηκε σε μία συγκεκριμένη ομάδα. Παρατηρήθηκε σε διαφορετικές φυλετικές και εθνοτικές κατηγορίες, σε πολλά είδη καρκίνου και σε πολλές ηλικίες.

Μάλιστα οι διαφορές γίνονταν εντονότερες όσο αυξανόταν η ηλικία. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι οι συνέπειες κοινωνικών και συμπεριφορικών παραγόντων μπορεί να συσσωρεύονται στη διάρκεια της ζωής.

Η μελέτη έδειξε ακόμα ότι στους άνδρες η μεγαλύτερη διαφορά καταγράφηκε στον καρκίνο του πρωκτού. Στις γυναίκες ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας παρουσίασε πολύ υψηλότερη συχνότητα σε όσες ήταν ανύπανδρες. Μεγάλες διαφορές βρέθηκαν επίσης σε γυναικολογικούς καρκίνους, καθώς και σε καρκίνους που σχετίζονται με:

• Τις λοιμώξεις
• Το κάπνισμα
• Την κατανάλωση αλκοόλ

Αντιθέτως, οι διαφορές ήταν πιο περιορισμένες σε κακοήθεις νεοπλασίες όπως:

• Ο καρκίνος του θυρεοειδούς
• Ο καρκίνος του προστάτη
• Σε μικρότερο βαθμό ο καρκίνος του μαστού

Πλέγμα πλεονεκτημάτων

Όλ’ αυτά όμως δεν σημαίνουν πως ο γάμος προκαλεί χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου. Είναι όμως πιθανό να συνοψίζει ένα πλέγμα από πλεονεκτήματα και εμπειρίες ζωής.

Ένας άνθρωπος που είναι παντρεμένος είναι πιθανό να έχει πιο σταθερή καθημερινότητα, λιγότερες επικίνδυνες συμπεριφορές, καλύτερη ψυχολογική στήριξη, μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια και συχνότερη επαφή με τις υπηρεσίες υγείας.

Ένας/μία σύντροφος μπορεί να ενθαρρύνει τις προληπτικές εξετάσεις. Μπορεί ακόμα να επιμείνει σε έναν έλεγχο που αναβάλλεται ή να συμβάλλει στην έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας. Όλα αυτά δεν είναι ασήμαντα. Αντιθέτως, αποτελούν τις καθημερινές παραμέτρους οι οποίες, σε βάθος χρόνου, επηρεάζουν την υγεία.

Η μελέτη φέρνει στο φως και σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα σε επιμέρους πληθυσμιακές ομάδες. Ο καρκίνος ήταν γενικώς συχνότερος στους μαύρους άνδρες που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ. Ωστόσο, ανάμεσα στους άνδρες που είχαν υπάρξει παντρεμένοι, οι μαύροι άνδρες εμφάνιζαν χαμηλότερα ποσοστά καρκίνου από τους λευκούς άνδρες.

Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η οικογενειακή κατάσταση διαπλέκεται με παράγοντες όπως:

• Η φτώχεια
• Ο αποκλεισμός
• Ο ρατσισμός
• Η ανισότητα στην πρόσβαση σε σταθερές σχέσεις και σε πόρους

Με άλλα λόγια, το «ποιος παντρεύεται» και το «ποιος μένει εκτός γάμου» επηρεάζεται από ευρύτερες κοινωνικές συνθήκες, υπογραμμίζουν οι ειδικοί.

Δεν αποτυπώνει την ποιότητα της σχέσης

Στις γυναίκες, η εικόνα ήταν επίσης ισχυρή, και μάλιστα πιο σταθερή ανάμεσα στις διαφορετικές φυλετικές και εθνοτικές ομάδες. Αυτό αμφισβητεί τη συνηθισμένη αντίληψη ότι ο γάμος προσφέρει υγειονομικά οφέλη κυρίως στους άνδρες.

Στην προκειμένη περίπτωση, η μελέτη δείχνει ότι η μη ύπαρξη γάμου ως εμπειρίας ζωής σχετίζεται με αυξημένη επίπτωση καρκίνου και στις γυναίκες, ίσως μέσω διαφορετικών αλλά εξίσου σημαντικών μηχανισμών, όπως:

• Οι αναπαραγωγικές επιλογές
• Η καθυστέρηση ή αποφυγή της τεκνοποίησης
• Η διαφορά στην προληπτική φροντίδα
• Η αθροιστική κοινωνική επιβάρυνση

«Φυσικά, η επίσημη οικογενειακή κατάσταση δεν αποτυπώνει την ποιότητα μιας σχέσης. Ούτε καταγράφει τη συγκατοίκηση, τη συναισθηματική στήριξη ή τη σταθερότητα μιας συντροφικής ζωής», επισημαίνουν οι ειδικοί.

Κάποιος μπορεί να μην έχει παντρευτεί ποτέ, αλλά να ζει σε μια μακρόχρονη, υποστηρικτική σχέση. Και κάποιος άλλος μπορεί να είναι παντρεμένος αλλά να ζει μέσα σε ένταση, απομόνωση ή ακόμη και κακοποίηση.

Επιπλέον, οι ερευνητές δεν διέθεταν ατομικά στοιχεία για εισόδημα, εκπαίδευση, αριθμό παιδιών ή επιμέρους συμπεριφορές υγείας, ώστε να εξηγήσουν ακριβώς ποιο μέρος της διαφοράς οφείλεται σε ποιους μηχανισμούς. Γι’ αυτό και το σωστό συμπέρασμα δεν είναι ότι «ο γάμος προλαμβάνει τον καρκίνο», αλλά ότι η οικογενειακή κατάσταση λειτουργεί ως καθρέφτης βαθύτερων κοινωνικών και συμπεριφορικών ανισοτήτων.

«Το σημαντικό μήνυμα είναι ότι η υγεία δεν καθορίζεται μόνο από το σώμα, αλλά και από το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ζούμε. Η μοναξιά, η οικονομική ανασφάλεια, η έλλειψη στήριξης και η χαλαρότερη σχέση με την πρόληψη μπορεί να αφήνουν βαθύ αποτύπωμα στον κίνδυνο καρκίνου», καταλήγουν οι επιστήμονες.

Φωτογραφία: iStock