Ο ιός του Δυτικού Νείλου είναι ακόμα εδώ – Όλες οι πληροφορίες από μία ειδική γιατρό

Χρύσα Κουτσαυτίκη MD, MSc
Επιμ. Α’ Παιδιατρικής, ΚΥ Ραφήνας

Μεγάλη αναστάτωση έχει προκληθεί τους τελευταίους μήνες από την αυξανόμενη καταγραφή περιστατικών λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου.

Την τελευταία δεκαπενταετία, τα στοιχεία από την επιτήρηση της νόσου στην Ελλάδα από τον ΕΟΔΥ, αποκαλύπτουν πως έξαρση κρουσμάτων παρατηρήθηκε κατά τα έτη 2018 (317 δηλωθέντα κρούσματα), 2022 (286 δηλωθέντα κρούσματα) και 2024 (220 δηλωθέντα κρούσματα).

Το τρέχον έτος έχουν δηλωθεί σχεδόν 400 κρούσματα (έως Σεπτέμβριο 2026) κάτι που θα μπορούσε να αποδοθεί στην αυξημένη παρουσία των υπεύθυνων διαβιβαστών αλλά και της αυξημένης εγρήγορσης τόσο του ιατρικού κόσμου όσο και της κοινωνίας γενικότερα.

Ιός του Δυτικού Νείλου: Πώς μεταδίδεται

Η μετάδοση του ιού οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στα κουνούπια του γένους Culex και φαίνεται πως ο άνθρωπος αποτελεί τον τελικό ξενιστή του ιού. Μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο του ιού του Δυτικού Νείλου μπορεί να συμβεί μόνο μέσω μετάγγισης ή μεταμόσχευσης, μολυσμένου αίματος ή οργάνου αντίστοιχα, ενώ η μετάδοση κατά την ενδομήτρια περίοδο ή μέσω του θηλασμού, είναι εξαιρετικά σπάνια.

Το ίδιο σπάνια έχουν περιγραφεί περιστατικά μόλυνσης με τον ιό μέσω των βλεννογόνων ή διαδερμικά, σε επαγγελματίες που έχουν αυξημένη ενασχόληση στο περιβάλλον τους με τον ιό αυτό (εργαστήρια).

Συμπτώματα

Κλινικές Εκδηλώσεις: Τα συνηθέστερα συμπτώματα που προκαλεί ο ιός του Δυτικού Νείλου εκδηλώνονται σε ποσοστό 20% -30% των ανθρώπων που έχουν μολυνθεί με αυτόν και περιλαμβάνουν πυρετό, κεφαλαλγία, μυαλγίες, κακουχία, αρθραλγίες, εμετούς, διαρροϊκές κενώσεις ενώ μπορεί να παρατηρηθεί και εξάνθημα κηλιδοβλατιδώδες , με εντόπιση συνήθως στον κορμό, αλλά μπορεί να επεκταθεί και στα υπόλοιπα μέρη του σώματος.

Να σημειωθεί πως τα συμπτώματα αυτά, δεν είναι απαραίτητο να παρουσιαστούν όλα στον πάσχοντα. Λιγότερο από το 1% των ανθρώπων μολυσμένων με τον ιό του Δυτικού Νείλου μπορεί να αναπτύξουν σοβαρά νευρολογικά συμπτώματα (σε μικρό ποσοστό μπορεί να έχουν μοιραία κατάληξη) με σημαντικότερα και σοβαρότερα την εγκεφαλίτιδα που χαρακτηρίζεται από πυρετό, κεφαλαλγία, σπασμούς, διαταραχές του επιπέδου συνείδησης, εστιακές νευρολογικές βλάβες ή/και κινητικές διαταραχές.

Οι σοβαρές επιπλοκές

Κάποιες φορές μπορεί να εκδηλωθεί οξεία χαλαρή παράλυση (μυελίτιδα), ίδια με την παράλυση που προκαλεί ο ιός της πολυομυελίτιδας, επηρεάζοντας σταδιακά τους αναπνευστικούς μύες και συνεπώς οδηγεί σε μηχανική υποστήριξη της αναπνοής.

Η κατάσταση αυτή, θα πρέπει να διαφοροδιαγνωστεί από μια άλλη παρόμοια νευρολογική επιπλοκή, που είναι το σχετιζόμενο με τον ιό του Δυτικού Νείλου σύνδρομο Guillain-Barré, όπου υπάρχει διαφοροποίηση τόσο στα συμπτώματα όσο και στα ευρήματα από την ανάλυση του Εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) και του ηλεκτροφυσιολογικού ελέγχου.

Αξιοσημείωτο είναι πως ενώ οι ασθενείς με μηνιγγίτιδα ή άλλη σοβαρή διεισδυτική νευρολογική νόσο αναρρώνουν πλήρως, συμπτώματα όπως η αδυναμία και η κακουχία μπορεί να επιμένουν για εβδομάδες ή και μήνες. Στην περίπτωση της εγκεφαλίτιδας ή της οξείας χαλαρής μυελίτιδας, η ανάρρωση συμβαίνει ύστερα από εβδομάδες ή και μήνες και πολλές φορές παραμένει υπολειπόμενη συμπτωματολογία.

Επίσης , έχουν περιγραφεί και άλλα συμπτώματα όπως αρρυθμίες, μυοκαρδίτιδα, ραβδομυόλυση, οπτική νευρίτιδα, χοριοαμφιβληστροειδίτιδα, ορχίτιδα, παγκρεατίτιδα και ηπατίτιδα.

Διάγνωση

Εγαστηριακή Διερεύνηση: δεν υπάρχουν ειδικά εργαστηριακά ευρήματα της λοίμωξης του Δυτικού Νείλου.

Στη μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, το ΕΝΥ μπορεί να παρουσιάσει λεμφοκυττάρωση αν και τα ουδετερόφιλα μπορεί να κυριαρχούν στα πρόδρομα στάδια. Η Μαγνητική Τομογραφία του εγκεφάλου συνήθως είναι φυσιολογική αλλά έχουν παρατηρηθεί παθολογικές εστίες στα βασικά γάγγλια, στο θάλαμο, στο στέλεχος (σε περίπτωση εγκεφαλίτιδας) και στο νωτιαίο μυελό (σε περίπτωση οξείας χαλαρής μυελίτιδας).

Καθώς ο χρόνος επώασης είναι συνήθως 2-6 μέρες (διακύμανση 2-14 μέρες και έως 21 σε ανοσοκατασταλμένους), ειδικά IgM αντισώματα (anti-WNV IgM) μπορούν να βρεθούν θετικά στο αίμα αλλά και στο ΕΝΥ την 3η – 8η μέρα από την έναρξη των συμπτωμάτων και μπορούν να ανιχνεύονται για 30-90 μέρες.

Ιδιαίτερα η ανίχνευσή τους στο ΕΝΥ υποδηλώνει πρόσφατη νευρολογική προσβολή από τη λοίμωξη. Αν ο γενόμενος έλεγχος ως την 8η μέρα νόσου, αποβεί αρνητικός, τότε θα πρέπει να επαναληφθεί κατά τη φάση ανάρρωσης. Ειδικά IgG αντισώματα ανιχνεύονται σχεδόν αμέσως μετά τα IgM και μπορεί να ανευρίσκονται για χρόνια.

Στην Ελλάδα, το αρμόδιο εργαστήριο για τη διερεύνηση αυτή είναι το ινστιτούτο Παστέρ. Η μέθοδος PCR έχει νόημα να χρησιμοποιηθεί μόνο σε περίπτωση ανοσοκαταστολής γιατί όταν έχει εγκατασταθεί η συμπτωματολογία στα ανοσοϊκανά άτομα, το RNA του ιού δεν είναι πια ανιχνεύσιμο.

Ο ιός του Δυτικού Νείλου στην εγκυμοσύνη

Ενδομήτρια λοίμωξη-περιγεννητική λοίμωξη-θηλασμός: ευτυχώς , οι περισσότερες γυναίκες που μολύνθηκαν από τον ιό κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης γέννησαν βρέφη χωρίς σημεία συγγενούς λοίμωξης. Ο ιός μπορεί να περάσει στο μητρικό γάλα αλλά δεν θεωρείται αντένδειξη για τη συνέχιση του θηλασμού.

Στις περιπτώσεις ενδομήτριας λοίμωξης θα πρέπει η παρακολούθηση του εμβρύου και αργότερα του βρέφους να είναι αρκετά ενδελεχής και λεπτομερής, προκειμένου να εντοπιστούν για να αντιμετωπιστούν το συντομότερο, πιθανά συμπτώματα και καταστάσεις, την ύπαρξη των οποίων μπορεί να μην αναμένουμε με τις έως τώρα γνώσεις γύρω από το θέμα αυτό.

Θεραπεία

Αντιμετώπιση: δεν υπάρχει αποδεδειγμένη και αποδεκτή ειδική θεραπεία για τον ιό του ΔΝ. Η αντιμετώπιση περιορίζεται στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και στην υποστήριξη των λειτουργιών των συστημάτων που πάσχουν.

Προφύλαξη

Μέτρα προφύλαξης: καθώς δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο, τα βασικά και κύρια μέτρα προφύλαξης αφορούν την αποφυγή έκθεσης στα κουνούπια, ιδιαίτερα των ευπαθών ομάδων όπως είναι οι εγκυμονούσες, οι ηλικιωμένοι και οι ανοσοκατασταλμένοι, ενώ ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις μεταγγίσεις και τις μεταμοσχεύσεις.

Συμπερασματικά, δεν χρειάζεται να επικρατεί πανικός γύρω από τη λοίμωξη με ιό του Δυτικού Νείλου, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά προηγουμένως υγιή άτομα, καθώς φαίνεται να αποτελεί μια ήπια ίωση χωρίς αυτό να οδηγήσει και σε παραμέληση των προφυλακτικών μέτρων για αποφυγή έκθεσης στον ιό καθώς και στη διαγνωστική προσέγγιση των περιστατικών.