Λιποπρωτεΐνη – Lp(a): Ο «σιωπηλός» δείκτης καρδιαγγειακού κινδύνου που αφορά 1 στους 5 Έλληνες

Η Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης, συμμετέχει στον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ευαισθητοποίησης του Κοινού για την Λιποπρωτεΐνη – Lp(a). O εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας Ευαισθητοποίησης του Κοινού για την Lp(a) καθιερώθηκε από την FH Europe Foundation και την Family Heart Foundation ώστε να γίνεται ετησίως στις 24 Μαρτίου προκειμένου να ενημερώνεται το κοινό για την Lp(a) και το σημαντικό ρόλο που αυτή διαδραματίζει ως ένας ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου της καρδιαγγειακής νόσου και της στένωσης της αορτικής βαλβίδας.

Πρόσφατα, μέσω της Εθνικής Δράσης Πρόληψης των Καρδιαγγειακών Νοσημάτων, ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ, του Υπουργείου Υγείας, όλοι οι Έλληνες άνω των 30 ετών έμαθαν για την Λιποπρωτεΐνη – α, μια και συμπεριλαμβανόταν στις εξετάσεις πρόληψης της καρδιαγγειακής νόσου που πρότεινε το Υπουργείο. Τι είναι όμως αυτός ο δείκτης; Γιατί δεν τον γνωρίζαμε και δεν τον αξιολογούσαμε μέχρι τώρα;

Τι είναι η Lp(a);

Η Λιποπρωτεΐνη – Lp(a) είναι μία λιποπρωτεΐνη του αίματος, δηλαδή ένα σωματίδιο που αποτελείται κυρίως από πρωτεΐνες καθώς και από λιπίδια, το κυριότερο από τα οποία είναι η χοληστερόλη. Η Lp(a) μοιάζει με την «κακή» λιποπρωτεΐνη την LDL έχοντας ως σημαντική διαφορά με αυτήν το ότι περιέχει μία επιπλέον πρωτεΐνη, την απολιποπρωτεΐνη (a), η οποία την καθιστά περισσότερο  επικίνδυνη για τα αγγεία μας.

Η βιοσύνθεση της Lp(a) γίνεται στο ήπαρ και τα επίπεδά της στο αίμα καθορίζονται κυρίως γενετικά και κληρονομούνται, συνεπώς παραμένουν σταθερά κατά τη διάρκεια της ζωής μας και δεν επηρεάζονται σημαντικά από τον τρόπο ζωής, τις διατροφικές συνήθειες, τη σωματική άσκηση, και τις μεταβολές του σωματικού βάρους. Στις γυναίκες ενδέχεται να παρατηρηθεί μια ήπια αύξηση της συγκέντρωσης της Lp(a) μετά την εμμηνόπαυση.

Όσον αφορά τις φυσιολογικές της λειτουργίες, θεωρείται ότι η Lp(a)  μπορεί να συμμετέχει σε μηχανισμούς επούλωσης τραυμάτων και άμυνας του οργανισμού. Ωστόσο, τα αυξημένα επίπεδά της διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των αθηρωματικών πλακών στο τοίχωμα των αρτηριών και συνεπώς είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για το έμφραγμα του μυοκαρδίου, το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο, την περιφερική αρτηριακή νόσο (νόσος των αρτηριών των κάτω άκρων) καθώς και της στένωσης της αορτικής βαλβίδας της καρδιάς.

Λιποπρωτεΐνη – Lp(a) – Επιδημιολογικά δεδομένα

Περίπου το 20% του πληθυσμού παγκοσμίως (1 στα 5 άτομα) έχει υψηλά επίπεδα Lp(a) (>50 mg/dL; >125 nmol/L), καθιστώντας την αυξημένη συγκέντρωση αυτής της λιποπρωτεΐνης ως την περισσότερο συχνή γενετική διαταραχή των επιπέδων των λιποπρωτεϊνών και των λιπιδίων στο αίμα. Στην Ευρώπη και τη χώρα μας, το ποσοστό του πληθυσμού με αυξημένα επίπεδα Lp(a) είναι περίπου 20%.

Αναφορικά με τον επιπολασμό στη χώρα μας, στοιχεία από την επιδημιολογική μελέτη ΑΤΤΙΚΗ (2002-2022) έδειξαν ότι το 19% των Ελλήνων έχει υψηλά επίπεδα Lp(a) χωρίς διαφοροποίηση μεταξύ των ανδρών και γυναικών. Πρόσφατη μελέτη από Έλληνες ερευνητές κατέδειξε ότι η ενσωμάτωση της Lp(a) στην κλινική εκτίμηση κινδύνου βελτιώνει ουσιαστικά τη σωστή διαστρωμάτωση του καρδιαγγειακού κινδύνου, αναδεικνύοντας άτομα υψηλού κινδύνου τα οποία δεν θα είχαν ταυτοποιηθεί με βάση τους συμβατικούς κλινικούς δείκτες.

Από το 2023, η Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης έχει οργανώσει ένα πανελλαδικό μητρώο καταγραφής των επιπέδων της Lp(a) στον Ελληνικό πληθυσμό, το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη.

Γιατί είναι Σημαντική η Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Lp(a);

Η Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Lp(a), έχει ως στόχο να ενημερώσει για τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου που διατρέχουν τα άτομα με αυξημένα επίπεδα Lp(a) και να προτρέψει όλους να μετρήσουν τη συγκέντρωσή της στο αίμα. Υπολογίζεται ότι περίπου 1,4  δισεκατομμύρια άτομα παγκοσμίως έχουν υψηλά επίπεδα Lp(a), παρόλα αυτά μόνο το 1-2% του συνολικού πληθυσμού έχει μετρήσει και γνωρίζει τα επίπεδά της.

Η Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης, όπως και η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης καθώς και η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία, συνιστούν να γίνεται η μέτρηση της Lp(a) τουλάχιστον μια φορά κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου, χωρίς να χρειάζεται να γίνονται συχνές επαναλήψεις. Συνεπώς όλοι πρέπει να γνωρίζουμε τα επίπεδα της Lp(a) στο αίμα μας. Στο πλαίσιο αυτό είναι σημαντικό η πολιτεία και οι υγειονομικές αρχές να αναλάβουν πρωτοβουλία ενημέρωσης των πολιτών για τη σημασία της μέτρησής της.

Ο προσδιορισμός των επιπέδων της Lp(a) γίνεται με μια απλή εργαστηριακή εξέταση αίματος. Τα επίπεδα της Lp(a) που σχετίζονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο είναι >50 mg/dL (>125 nmol/L). Ωστόσο, ο πραγματικός κίνδυνος που διατρέχει κάποιος δεν εξαρτάται μόνο από την τιμή της Lp(a), αλλά από το συνολικό προφίλ καρδιαγγειακού κινδύνου.

Τι πρέπει να κάνουμε αν έχουμε υψηλά επίπεδα Lp(a);

Με δεδομένο ότι με τις υπάρχουσες θεραπείες τα επίπεδα της Lp(a) δεν μπορούν να μειωθούν σημαντικά, είναι απαραίτητο τα άτομα με αυξημένη Lp(a) να ρυθμίζουν έγκαιρα και αποτελεσματικά άλλους συνυπάρχοντες παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως είναι το κάπνισμα, η υψηλή συγκέντρωση της «κακής» LDL-χοληστερόλης, ο διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση και η παχυσαρκία. Επίσης, τα άτομα αυτά θα πρέπει να ακολουθούν ένα υγιεινό τρόπο ζωής, όπως διατροφή με λίγα λιπαρά, συχνή άσκηση και διακοπή/αποφυγή του καπνίσματος.

Τι περιμένουμε στο μέλλον;

Βρίσκονται σε εξέλιξη διάφορες κλινικές μελέτες στις οποίες δοκιμάζονται καινοτόμα φάρμακα που μειώνουν σημαντικά τα επίπεδα της Lp(a) στο πλάσμα και αναμένεται από τα αποτελέσματα των μελετών αυτών να απαντηθεί αν η μεγάλη μείωση των επιπέδων της Lp(a) που προκαλούν τα φάρμακα αυτά θα έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση των καρδιαγγειακών επεισοδίων.

Φωτογραφία: istock