Κατάθλιψη στους εφήβους: Τα βακτήρια του εντέρου μπορούν να την «ξεσκεπάσουν»

Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή (ΜΚΔ) είναι μια εξουθενωτική ψυχιατρική πάθηση που χαρακτηρίζεται από επίμονα κακή διάθεση, έλλειψη κινήτρου, αισθήματα απελπισίας, διαταραχές στον ύπνο και τη διατροφή, και μειωμένο ενδιαφέρον για καθημερινές δραστηριότητες, που, ενδεχομένως, στο παρελθόν να θεωρούνταν από το άτομο ακόμη και ευχάριστες.

Όλα αυτά τα συμπτώματα κάνουν γενικά τους ανθρώπους, και όχι μόνον τους εφήβους, να γίνονται αυτό που λέμε δυσλειτουργκοί. Να δυσκολεύονται να ολοκληρώσουν καθημερινές εργασίες ή να συνδεθούν με άλλους ή να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες που κανονικά θα συνέβαλαν στην ευημερία τους.

• Διαβάστε επίσης – Πώς να μιλήσετε στο παιδί σας για την κατάθλιψη

Προηγούμενες μελέτες εκτιμούν ότι περίπου οι μισοί ασθενείς που διαγιγνώσκονται με κατάθλιψη, βιώνουν τα πρώτα συμπτώματα της διαταραχής κατά την εφηβεία και, ενώ, η εμφάνιση πρώιμων καταθλιπτικών επεισοδίων κατά την εφηβεία είναι πλέον καλά τεκμηριωμένη επιστημονικά, η διάγνωση της διαταραχής παραμένει δύσκολη.

Επί του παρόντος, οι ψυχίατροι, οι ψυχολόγοι και οι γενικοί ιατροί κάνουν διάγνωση μέσω κλινικών συνεντεύξεων ή  ερωτηματολογίων αυτοαναφοράς, καθώς δεν υπάρχουν κλινικές εξετάσεις με συγκεκριμένους αντικειμενικούς δείκτες, όπως συμβαίνει για παράδειγμα με τις παθήσεις του σώματος.

Εκεί ακριβώς έχουν στρέψει το ενδιαφέρον και τις μελέτες τους αρκετοί επιστήμονες. Στο πώς δηλαδή θα υπάρξουν κάποια αντικειμενικά ιατρικά δεδομένα, δείκτες, που θα μας βοηθήσουν να εντοπίσουμε έγκαιρα την εφηβική κατάθλιψη.

Στο πλαίσιο αυτό, ερευνητές στο Ψυχιατρικό Κέντρο του Ιατρικού Πανεπιστημίου Chongqing και σε άλλα ινστιτούτα στην Κίνα, μετά από χρόνια μελετών,  κατάφεραν να εντοπίσουν χρήσιμους βιοδείκτες, εξετάζοντας μικροοργανισμούς και βακτήρια στο πεπτικό σύστημα.

Η έρευνά τους, που δημοσιεύτηκε στο Translational Psychiatry , προσφέρει νέες γνώσεις σχετικά με συγκεκριμένες  διαφοροποιήσεις στην εντερική μικροχλωρίδα, η οποίες είναι πιο συχνές σε εφήβους που έχουν διαγνωστεί με κατάθλιψη από ό,τι σε εφήβους χωρίς ψυχικές διαταραχές. Επίσης, πολύ σημαντικό στοιχείο είναι ότι η μελέτη επιβεβαιώνει ότι η σχέση είναι αμφίδρομη:

1. Η κατάθλιψη αλλάζει το έντερο.
2. Το προβληματικό έντερο επιδεινώνει ή προκαλεί κατάθλιψη.
3. Η θεραπεία του εντέρου μπορεί να αποτελέσει ένα νέο «όπλο» στη μάχη κατά της εφηβικής κατάθλιψης.

Τι έκαναν οι επιστήμονες

Η ομάδα μελέτησε 90 εφήβους:

• Οι 46 είχαν διαγνωστεί με κατάθλιψη για πρώτη φορά
• Οι άλλοι 44 ήταν ψυχικά υγιείς και χρησίμευσαν ως ομάδα σύγκρισης

Από όλους πήραν δείγματα αίματος και κοπράνων και τα ανέλυσαν στο εργαστήριο.

Σκοπός τους ήταν να δουν αν υπάρχουν διαφορές στο έντερο και το αίμα των παιδιών με κατάθλιψη, σε σχέση με των υγιών.

Κατάθλιψη στην εφηβεία – Τι έδειξαν τα αποτελέσματα

1. Το έντερο των εφήβων με κατάθλιψη δεν λειτουργούσε σωστά

Ο εντερικός «φραγμός» είναι σαν ένα φίλτρο που κρατά μακριά βλαβερές ουσίες από το να περάσουν στο αίμα. Στα παιδιά με κατάθλιψη, αυτός ο φραγμός έδειχνε να έχει «χαλαρώσει», επιτρέποντας σε ουσίες να περάσουν και να προκαλέσουν φλεγμονή.

2. Το σώμα τους είχε περισσότερη φλεγμονή

Στο αίμα τους βρέθηκαν υψηλότερα επίπεδα φλεγμονωδών ουσιών. Η φλεγμονή μπορεί να επηρεάσει πολλά όργανα — και σύμφωνα με πολλές έρευνες, ίσως παίζει ρόλο και στη διάθεση και την ψυχική υγεία.

3. Τα βακτήρια στο έντερο ήταν διαφορετικά

Όλοι έχουμε χιλιάδες είδη βακτηρίων στο έντερό μας — τα περισσότερα είναι «καλά» και μας βοηθούν. Όμως στους εφήβους με κατάθλιψη, η ισορροπία των βακτηρίων ήταν διαφορετική. Είχαν λιγότερα από κάποια «ωφέλιμα» είδη και περισσότερα από άλλα, τα οποία σχετίζονται με φλεγμονή.

Ένα συγκεκριμένο είδος, το Collinsella, βρέθηκε μειωμένο. Αυτό το βακτήριο βοηθά στην παραγωγή οξέων (τα λεγόμενα «λιπαρά βραχείας αλυσίδας») που προστατεύουν το έντερο και μειώνουν τη φλεγμονή. Όταν λείπει, το έντερο γίνεται πιο «διαπερατό» και το σώμα πιο ευάλωτο στις φλεγμονές.

Διάγνωση μέσω εντέρου: Είναι εφικτή;

Η έρευνα λοιπόν δείχνει ότι υπάρχει μια συγκεκριμένη «υπογραφή» βακτηρίων στο έντερο των εφήβων που πάσχουν από κατάθλιψη. Παρόλο που τα σημάδια είναι σαφή, η εξέταση κοπράνων δεν αντικαθιστά ακόμα την κλινική διάγνωση από ψυχίατρο. Λειτουργεί όμως ως ένας ισχυρός βιοδείκτης. Στο μέλλον, μια τέτοια εξέταση θα μπορούσε να δείξει αν ένας έφηβος έχει προδιάθεση ή αν η κατάθλιψή του έχει βιολογική βάση στο έντερο.

 Το έντερο ως επιβαρυντικός παράγοντας στην εμφάνιση κατάθλιψης

Εδώ βρίσκεται η ουσία της μελέτης. Η σχέση δεν είναι απλώς συμπτωματική. Οι διαταραχές στο μικροβίωμα του εντέρου (δυσβίωση) μπορούν να συμβάλουν ενεργά στην εμφάνιση κατάθλιψης.

• Πώς συμβαίνει: Τα βακτήρια του εντέρου παράγουν νευροδιαβιβαστές (όπως η σεροτονίνη και το GABA) και επηρεάζουν τη φλεγμονή στο σώμα. Όταν το έντερο είναι «άρρωστο», στέλνει σήματα μέσω του πνευμονογαστρικού νεύρου στον εγκέφαλο, επηρεάζοντας τις περιοχές που ελέγχουν το συναίσθημα. Επομένως, το προβληματικό έντερο μπορεί να είναι ένας από τους παράγοντες που «πυροδοτούν» την κατάθλιψη.

 Η συμβολή της αποκατάστασης του εντέρου στη θεραπεία

Η έρευνα καταλήγει στο ότι η αποκατάσταση της ισορροπίας του εντέρου μπορεί όντως να βοηθήσει στη θεραπεία, αλλά ως συμπληρωματική μέθοδος.

• Η προσέγγιση: Η χρήση στοχευμένων προβιοτικών, πρεβιοτικών και ειδικής διατροφής (ψυχοβιοτικά) μπορεί να μειώσει τη φλεγμονή και να βελτιώσει τη διάθεση.
• Το «διά ταύτα»: Η αποκατάσταση του εντέρου δεν «σβήνει» την κατάθλιψη ως δια μαγείας αν υπάρχουν ψυχολογικοί ή γενετικοί παράγοντες, αλλά δημιουργεί το βιολογικό υπόβαθρο ώστε οι παραδοσιακές θεραπείες (ψυχοθεραπεία, αντικαταθλιπτικά) να λειτουργήσουν πολύ πιο αποτελεσματικά.

Μπορούν αυτά τα ευρήματα να βοηθήσουν στη διάγνωση;

Οι ερευνητές  όταν συνδύασαν όλα τα δεδομένα (βακτήρια, φλεγμονή, λειτουργία εντέρου), μπόρεσαν να προβλέψουν με ακρίβεια 96% ποιοι έφηβοι είχαν κατάθλιψη.

Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν και σε μεγαλύτερες μελέτες, τότε στο μέλλον ίσως να μπορούμε να:

• Κάνουμε εξετάσεις κοπράνων ή αίματος για τη διάγνωση της κατάθλιψης
• Αλλάξουμε τη διατροφή ή να πάρουμε προβιοτικά για να βελτιώσουμε το μικροβίωμα του εντέρου
• Προλάβουμε την κατάθλιψη ενισχύοντας το έντερο, πριν εμφανιστούν σοβαρά συμπτώματα

Τίποτα από αυτά που περιγράψαμε παραπάνω δεν σημαίνει ότι η κατάθλιψη «ξεκινά» από το έντερο, ότι δηλαδή υπάρχει σχέση αιτίας – αποτελέσματος. Αλλά δείχνει ότι το έντερο και ο εγκέφαλος μιλούν μεταξύ τους — και όταν διαταράσσεται αυτή η επικοινωνία, επηρεάζεται και η διάθεση.

Η ψυχική υγεία των εφήβων είναι ένα κρίσιμο ζήτημα, και η επιστήμη ψάχνει συνεχώς νέους τρόπους να βοηθήσει. Η νέα αυτή μελέτη φέρνει μια εντελώς καινούργια προοπτική: να βλέπουμε το έντερο όχι μόνο ως όργανο πέψης, αλλά και ως καθρέφτη της ψυχικής ισορροπίας.

Ίσως στο μέλλον να μπορούμε να πούμε: «δείξε μου το μικροβίωμά σου να σου πω πώς νιώθεις».

Φωτογραφία: istock