Καρκίνος του παγκρέατος: Πειραματικό εμβόλιο μπορεί να «φρενάρει» την ανάπτυξή του

Ένα πειραματικό εμβόλιο που στοχεύει μία βασική γενετική αιτία του καρκίνου του παγκρέατος, εμπόδισε την ανάπτυξη της νόσου σε ασθενείς υψηλού κινδύνου.

Η σχετική μελέτη ήταν μικρή. Ωστόσο οι ερευνητές πιστεύουν ότι αποτελεί την πρώτη απόδειξη σε ανθρώπους ότι ένα εμβόλιο που στοχεύει σε προκαρκινικές μεταλλάξεις του γονιδίου KRAS μπορεί να παράσχει με ασφάλεια μακράς διαρκείας αντιδράσεις του ανοσοποιητικού.

Οι μεταλλάξεις στο γονίδιο KRAS ανευρίσκονται στους περισσότερους καρκίνους του παγκρέατος και στις προκαρκινικές αλλοιώσεις τους.

Το πειραματικό εμβόλιο mKRAS-VAX βοηθά το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να καταστρέφει τα κύτταρα που φέρουν κάποια από έξι συγκεκριμένες μεταλλάξεις, πριν προλάβουν να μετατραπούν σε καρκινικά. Με αυτό τον τρόπο «φρενάρει» την ανάπτυξη του καρκίνου πριν καν αυτή αρχίσει.

Το νέο εύρημα δημοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση  Cancer Discovery. Όπως γράφουν οι ερευνητές, η ανακάλυψή τους αφορά την πιο συχνή μορφή καρκίνου του παγκρέατος, το επονομαζόμενο πορογενές αδενοκαρκίνωμα (PDAC).

Ο καρκίνος αυτός αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 90% των περιστατικών. Είναι επιθετικός, αλλά αναπτύσσεται με αργό ρυθμό επί εδάφους πρόδρομων αλλοιώσεων. Στην πραγματικότητα, μπορεί να χρειασθεί περισσότερο από μία δεκαετία έως ότου αναπτυχθεί. Το γεγονός αυτό παρέχει ένα περιθώριο παρέμβασης στους ασθενείς υψηλού κινδύνου, σημειώνουν οι ερευνητές στο άρθρο τους.

Η νέα μελέτη

Στη νέα μελέτη εντάχθηκαν 20 εθελοντές οι οποίοι είχαν υψηλό γενετικό κίνδυνο για καρκίνο του παγκρέατος. Είχαν επίσης μία πρόδρομη αλλοίωση σε απεικονιστική εξέταση.

Οι επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Τζωνς Χόπκινς, στη Βαλτιμόρη, τους χορήγησαν τέσσερις δόσεις από το εμβόλιο mKRAS-VAX. Η χορήγηση έγινε στη διάρκεια 13 εβδομάδων.

Σε 18 από τους συμμετέχοντες (ποσοστό 90%) το εμβόλιο ενεργοποίησε επιτυχώς τα κύτταρα του ανοσοποιητικού τους, ώστε να αναγνωρίζουν και να θυμούνται τις μεταλλάξεις του γονιδίου KRAS. Αυτά τα ανοσοποιητικά κύτταρα ήταν ανιχνεύσιμα στο αίμα των εθελοντών επί έως και 2 χρόνια μετά τον εμβολιασμό.

Επιπλέον, στη διάρκεια μέσης παρακολουθήσεως 16,5 μηνών, κανένας από τους συμμετέχοντες δεν είχε αναπτύξει καρκίνο του παγκρέατος. Ούτε είχε παρουσιάσει κάποια υψηλού κινδύνου αλλοίωση στο πάγκρεας, η οποία έπρεπε να αφαιρεθεί χειρουργικά.

Η μελέτη έδειξε ακόμα ότι το εμβόλιο ήταν ασφαλές. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες που εκδήλωσαν οι εθελοντές ήταν ήπιας έως μέτριας βαρύτητας. Οι συχνότερες ήταν:

• Τοπικές αντιδράσεις στο σημείο της έγχυσης του εμβολίου
• Κόπωση
• Ρίγη
• Συμπτώματα παρόμοια με αυτά της γρίπης

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η μελέτη τους ήταν το πρώτο στάδιο των κλινικών δοκιμών (μελέτη φάσης 1). Επομένως είχε σχεδιασθεί για να αξιολογήσει πρωτίστως την ασφάλεια του εμβολίου και την ανοσολογική αντίδραση.

Πρακτικά αυτό σημαίνει πως δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να λεχθεί με βεβαιότητα ότι το εμβόλιο προλαμβάνει τον καρκίνο του παγκρέατος.

«Είναι απλώς η αρχή. Τα ευρήματά μας όμως υποδηλώνουν ότι το εμβόλιο ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα», δήλωσε η επιβλέπουσα ερευνήτρια Dr. Elizabeth Jaffee, καθηγήτρια Ογκολογίας στο Τζωνς Χόπκινς.

«Έχουμε ακόμα πολλή δουλειά να κάνουμε. Είναι όμως μία καλή αρχή στην πρόληψη της νόσου, την οποία ουδείς άλλος είχε σκεφθεί έως τώρα», πρόσθεσε.

Και για τις υποτροπές

Το εμβόλιο mKRAS-VAX μελετάται επίσης σε ασθενείς που έχουν ήδη αναπτύξει καρκίνο του παγκρέατος. Το 2020, οι επιστήμονες το χορήγησαν σε ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε χειρουργική εκτομή (αφαίρεση) του όγκου τους, αλλά είχαν αυξημένο κίνδυνο υποτροπής.

Εκείνη η μελέτη είχε δείξει πως όσοι ανταποκρίθηκαν στο εμβόλιο παρέμειναν επί τουλάχιστον 5 χρόνια χωρίς υποτροπή. Αυτό το θετικό αποτέλεσμα οδήγησε στην δοκιμή του εμβολίου και για την πρόληψη του συγκεκριμένου καρκίνου.

Οι ερευνητές του Τζωνς Χόπκινς διεξάγουν μία παράλληλη μελέτη, στην οποία χορηγούν το εμβόλιο σε ασθενείς με υψηλού κινδύνου παγκρεατικές κύστεις. Οι ασθενείς αυτοί έχουν υποβληθεί σε χειρουργική εκτομή των κύστεων. Αυτή η νέα μελέτη θα δείξει αν και κατά πόσον επηρεάζει το πειραματικό εμβόλιο απ’ ευθείας τις προκαρκινικές παγκρεατικές βλάβες.

Φωτογραφία: iStock