Καύσωνας: Οι κίνδυνοι για όσους κάνουν θεραπεία για διαβήτη και παχυσαρκία

Ο καύσωνας αποτελεί σημαντική πρόκληση για τον ανθρώπινο οργανισμό. Η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες αυξάνει τις απώλειες υγρών και ηλεκτρολυτών μέσω της εφίδρωσης και επιβαρύνει τους μηχανισμούς θερμορρύθμισης. Μπορεί έτσι να οδηγήσει σε αφυδάτωση, υπόταση και οξεία νεφρική βλάβη.

Γράφει η Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου, Επ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ

Τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη, αλλά και όσοι λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, χρειάζεται να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί. Τόσο οι ίδιες οι παθήσεις όσο και ορισμένες κατηγορίες φαρμάκων μπορεί να επηρεάσουν την ισορροπία των υγρών και τον μεταβολισμό.

Πώς επηρεάζει η αφυδάτωση το σάκχαρο

Η αφυδάτωση μπορεί να επιδεινώσει τη ρύθμιση του σακχάρου. Όταν μειώνονται τα υγρά που κυκλοφορούν στα αιμοφόρα αγγεία, αυξάνεται η συγκέντρωση της γλυκόζης στο αίμα.

Ταυτόχρονα, η μειωμένη ροή αίματος προς τους νεφρούς μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία τους. Επιπλέον, η μειωμένη πρόσληψη τροφής, που συχνά παρατηρείται τις ημέρες έντονης ζέστης, αυξάνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας σε όσους λαμβάνουν ινσουλίνη ή άλλα φάρμακα που μειώνουν το σάκχαρο.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται από τους ασθενείς που λαμβάνουν αναστολείς του συμμεταφορέα νατρίου-γλυκόζης τύπου 2, γνωστούς ως SGLT-2. Τα φάρμακα αυτά αυξάνουν την αποβολή γλυκόζης και νερού μέσω των νεφρών.

Παρότι έχουν αποδεδειγμένα οφέλη για την καρδιά και τους νεφρούς, σε περιόδους έντονου καύσωνα μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο αφυδάτωσης, ορθοστατικής υπότασης και οξείας νεφρικής βλάβης. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν συνυπάρχουν μειωμένη πρόσληψη υγρών, διάρροια ή έμετοι.

Σε περίπτωση οξείας νόσου ή σοβαρής αφυδάτωσης, ο θεράπων ιατρός μπορεί να συστήσει την προσωρινή διακοπή συγκεκριμένων φαρμάκων. Η απόφαση λαμβάνεται σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες για τη διαχείριση της φαρμακευτικής αγωγής κατά τις ημέρες οξείας νόσησης, οι οποίες είναι γνωστές ως «sick day rules».

Τι ισχύει για τις ενέσιμες θεραπείες

Ανάλογη προσοχή απαιτείται και με τις ενέσιμες θεραπείες για τον σακχαρώδη διαβήτη και την παχυσαρκία. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 και οι νεότεροι διπλοί αγωνιστές των υποδοχέων GIP/GLP-1.

Οι θεραπείες αυτές έχουν αλλάξει σημαντικά την αντιμετώπιση των δύο νοσημάτων. Σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς μπορούν να προσφέρουν αποτελεσματικό γλυκαιμικό έλεγχο, σημαντική απώλεια σωματικού βάρους και καρδιομεταβολικά οφέλη.

Δεν αυξάνουν άμεσα τον κίνδυνο θερμοπληξίας. Ωστόσο, ιδιαίτερα κατά την έναρξη της θεραπείας ή μετά την αύξηση της δόσης, μπορεί να προκαλέσουν γαστρεντερικές ανεπιθύμητες ενέργειες. Σε αυτές περιλαμβάνονται η ναυτία, οι έμετοι, η διάρροια και το έντονο αίσθημα πρώιμου κορεσμού.

Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να μειώσουν την πρόσληψη τροφής και υγρών. Κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα, η μειωμένη πρόσληψη υγρών, σε συνδυασμό με τις αυξημένες απώλειες μέσω της εφίδρωσης, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική αφυδάτωση. Αυξάνεται έτσι ο κίνδυνος υπότασης, διαταραχών των ηλεκτρολυτών και οξείας νεφρικής δυσλειτουργίας.

Για τον λόγο αυτό, είναι ιδιαίτερα σημαντικό οι ασθενείς να ενυδατώνονται επαρκώς. Πρέπει επίσης να επικοινωνούν με τον θεράποντα ενδοκρινολόγο τους εάν εμφανίσουν επίμονους εμέτους, έντονη διάρροια ή αδυνατούν να πιουν υγρά.

Συχνότερος έλεγχος του σακχάρου

Οι ασθενείς που λαμβάνουν ινσουλίνη πρέπει να παρακολουθούν συχνότερα τα επίπεδα της γλυκόζης, ιδιαίτερα όταν η όρεξη ή η φυσική τους δραστηριότητα μεταβάλλονται εξαιτίας της ζέστης.

Το ίδιο ισχύει για όσους λαμβάνουν φάρμακα που μπορεί να προκαλέσουν υπογλυκαιμία, όπως οι σουλφονυλουρίες. Χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή όταν καταναλώνουν μικρότερες ποσότητες τροφής από το συνηθισμένο.

Πώς πρέπει να φυλάσσονται τα φάρμακα

Εξίσου σημαντική είναι η σωστή φύλαξη των φαρμάκων. Η ινσουλίνη, καθώς και οι ενέσιμες θεραπείες με αγωνιστές GLP-1 και GIP/GLP-1, πρέπει να διατηρούνται στις θερμοκρασίες που προβλέπει ο κατασκευαστής.

Η έκθεσή τους σε υψηλές θερμοκρασίες ή σε άμεση ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να μειώσει τη σταθερότητα και τη θεραπευτική τους αποτελεσματικότητα. Δεν πρέπει να παραμένουν σε σταθμευμένα αυτοκίνητα, στην παραλία ή σε άλλους χώρους όπου αναπτύσσονται πολύ υψηλές θερμοκρασίες.

Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι οι ασθενείς δεν πρέπει να διακόπτουν μόνοι τους την αντιδιαβητική ή την αντιπαχυσαρκική θεραπεία τους. Η πρόληψη της αφυδάτωσης, η επαρκής πρόσληψη υγρών, η τακτική παρακολούθηση της γλυκόζης όπου ενδείκνυται και η σωστή φύλαξη των φαρμάκων αποτελούν τα βασικά μέτρα προστασίας. Εάν εμφανιστούν ανησυχητικά συμπτώματα, είναι απαραίτητη η έγκαιρη επικοινωνία με τον θεράποντα ενδοκρινολόγο.

Φωτογραφία: istock