Γρίπη: Γιατί μπορεί να νοσήσουμε παρά τον εμβολιασμό – Από ποιες επιπλοκές μας προστατεύει το εμβόλιο

Ρούλα Τσουλέα
15 Νοεμβρίου 2026 | 08:02

Προσθήκη του iatropedia.gr ως προτεινόμενη πηγή στην Google

Η γρίπη δεν είναι μία συνηθισμένη χειμερινή ίωση, αλλά οξεία λοίμωξη του αναπνευστικού που μπορεί να έχει σοβαρές επιπλοκές.

Γράφει η Χρύσα Δέδε, πάρεδρος στην Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα (ΕΜΠαΚΑΝ), μέλος του Ομίλου Εθελοντών κατά του Καρκίνου «ΑγκαλιάΖΩ», μέλος του Ελληνικού Συλλόγου Πνευμονικής Ίνωσης «Πνεύμονες Ζωής», υγειονομικός ΕΣΥ

Ο αντιγριπικός εμβολιασμός αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης της εποχικής γρίπης, ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους, τις εγκύους και τους ανθρώπους με χρόνια νοσήματα.

Παρότι δεν εξασφαλίζει απόλυτη προστασία από τη μόλυνση, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης, πνευμονίας και νοσηλείας. Πώς λειτουργεί στον οργανισμό, τι αλλάζει την περίοδο 2026–2027 και ποιες είναι οι πραγματικές αντενδείξεις;

Η γρίπη συχνά αντιμετωπίζεται ως μια συνηθισμένη χειμερινή ίωση. Ωστόσο, πρόκειται για μια οξεία λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος, η οποία σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές.

Ο ιός της γρίπης προσβάλλει κυρίως τη μύτη, τον φάρυγγα και τους πνεύμονες. Η λοίμωξη μπορεί να εκδηλωθεί με υψηλό πυρετό, μυαλγίες, κεφαλαλγία, βήχα και έντονη καταβολή.

Στους περισσότερους υγιείς ενήλικες η νόσος υποχωρεί χωρίς σοβαρά προβλήματα. Σε ανθρώπους όμως με αυξημένο κίνδυνο, μπορεί να οδηγήσει σε πνευμονία, αναπνευστική ανεπάρκεια ή επιδείνωση προϋπαρχόντων νοσημάτων.

Ο ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός έχει στόχο να περιορίσει αυτές τις συνέπειες.

Πώς λειτουργεί το αντιγριπικό εμβόλιο στον οργανισμό;

Το αντιγριπικό εμβόλιο ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα, ώστε να αναγνωρίζει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του ιού της γρίπης.

Ένας από τους βασικούς στόχους της ανοσολογικής απόκρισης είναι η αιμοσυγκολλητίνη, μια πρωτεΐνη που βρίσκεται στην επιφάνεια του ιού και τον βοηθά να προσκολλάται στα ανθρώπινα κύτταρα. Μετά τον εμβολιασμό, ο οργανισμός παράγει αντισώματα και αναπτύσσει ανοσολογική μνήμη. Έτσι, εάν ο άνθρωπος εκτεθεί αργότερα στον ιό, το ανοσοποιητικό του σύστημα μπορεί να αντιδράσει ταχύτερα.

Η προστασία δεν εμφανίζεται αμέσως. Συνήθως χρειάζονται περίπου δύο εβδομάδες για να αναπτυχθεί επαρκής ανοσολογική απόκριση.

Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από την ηλικία, την κατάσταση του ανοσοποιητικού συστήματος και τον βαθμό ομοιότητας των στελεχών του εμβολίου με εκείνα που κυκλοφορούν στην κοινότητα.

Γιατί χρειάζεται νέο εμβόλιο κάθε χρόνο;

Οι ιοί της γρίπης μεταβάλλονται συνεχώς. Οι μικρές αλλαγές στις πρωτεΐνες της επιφάνειάς τους ονομάζονται αντιγονική παρέκκλιση. Εξαιτίας αυτών των μεταβολών, τα αντισώματα που δημιουργήθηκαν από προηγούμενο εμβολιασμό ή νόσηση μπορεί να αναγνωρίζουν λιγότερο αποτελεσματικά τα νέα στελέχη.

Για την περίοδο 2026–2027, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνέστησε νέα σύνθεση των αντιγριπικών εμβολίων για το βόρειο ημισφαίριο. Η σύνθεση περιλαμβάνει στελέχη που αντιστοιχούν στους υποτύπους της γρίπης Α(H1N1) και Α(H3N2), καθώς και στη γενεαλογική σειρά Β/Victoria.

Τα φετινά εποχικά εμβόλια είναι τριδύναμα, δηλαδή στοχεύουν σε τρεις ομάδες στελεχών του ιού.

Ο ετήσιος εμβολιασμός είναι απαραίτητος τόσο λόγω των αλλαγών του ιού όσο και επειδή η ανοσολογική προστασία μειώνεται σταδιακά με τον χρόνο.

Γιατί μπορεί κάποιος να εμφανίσει γρίπη παρότι έχει εμβολιαστεί;

Ο αντιγριπικός εμβολιασμός δεν δημιουργεί απόλυτη ανοσία. Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για τους οποίους ένας εμβολιασμένος άνθρωπος μπορεί να νοσήσει.

Ο πρώτος είναι ότι τα στελέχη του ιού που κυκλοφορούν μπορεί να διαφέρουν από εκείνα που περιλαμβάνονται στο εμβόλιο.
Ο δεύτερος σχετίζεται με την ανοσολογική απόκριση. Οι ηλικιωμένοι και ορισμένοι ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς μπορεί να παράγουν λιγότερο ισχυρή προστασία.
Επίσης, κάποιος μπορεί να μολυνθεί τις πρώτες ημέρες μετά τον εμβολιασμό, πριν προλάβει να αναπτύξει επαρκή αντισώματα.
Τέλος, αρκετές αναπνευστικές λοιμώξεις προκαλούν συμπτώματα παρόμοια με εκείνα της γρίπης. Το αντιγριπικό εμβόλιο δεν προστατεύει από τον SARS-CoV-2, τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV) ή άλλους ιούς του αναπνευστικού.

Επομένως, η εμφάνιση πυρετού και βήχα μετά τον εμβολιασμό δεν αποδεικνύει ότι το εμβόλιο ήταν αναποτελεσματικό.

Ποιες σοβαρές επιπλοκές μπορεί να προκαλέσει η γρίπη;

Η γρίπη δεν περιορίζεται πάντοτε στο ανώτερο αναπνευστικό σύστημα. Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να προκαλέσει ιογενή πνευμονία ή να ευνοήσει την ανάπτυξη δευτερογενούς βακτηριακής πνευμονίας.

Η σοβαρή λοίμωξη μπορεί επίσης να επιδεινώσει χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, όπως το άσθμα και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια.

Σε ανθρώπους με καρδιαγγειακή νόσο, η φλεγμονή και η επιβάρυνση του οργανισμού κατά τη διάρκεια της γρίπης μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο οξέων καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

Σπανιότερα, η γρίπη μπορεί να συνδεθεί με μυοκαρδίτιδα, εγκεφαλίτιδα ή σοβαρή συστηματική λοίμωξη.

Ο εμβολιασμός δεν εξαλείφει πλήρως αυτούς τους κινδύνους, αλλά μειώνει την πιθανότητα νόσησης και μπορεί να περιορίσει τη σοβαρότητα της λοίμωξης.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής γρίπης;

Σύμφωνα με τις ελληνικές οδηγίες για την περίοδο 2026–2027, ο αντιγριπικός εμβολιασμός συστήνεται κατά προτεραιότητα σε ομάδες αυξημένου κινδύνου. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται:

Άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω.
Παιδιά ηλικίας 6 μηνών έως 5 ετών.
Άτομα με χρόνια καρδιαγγειακά ή αναπνευστικά νοσήματα.
Ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια νεφρική ή ηπατική νόσο.
Άτομα με ανοσοκαταστολή.
Έγκυοι, λεχωίδες και θηλάζουσες.
Επαγγελματίες υγείας.
Άτομα που ανήκουν σε άλλες ομάδες κινδύνου, σύμφωνα με τις εθνικές συστάσεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο εμβολιασμός των επαγγελματιών υγείας, καθώς η έκθεσή τους σε αναπνευστικούς ιούς είναι αυξημένη και έρχονται συχνά σε επαφή με ευάλωτους ασθενείς.

Γιατί η ηλικία επηρεάζει την αποτελεσματικότητα του εμβολίου;

Με την πάροδο των ετών, το ανοσοποιητικό σύστημα παρουσιάζει αλλαγές που ονομάζονται συνολικά ανοσογήρανση. Η παραγωγή αντισωμάτων και η λειτουργία ορισμένων ανοσοκυττάρων μπορεί να είναι λιγότερο αποτελεσματικές.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι ηλικιωμένοι έχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής γρίπης, αλλά και μειωμένη ανοσολογική απόκριση στον εμβολιασμό.

Για άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω υπάρχουν ειδικές κατηγορίες αντιγριπικών εμβολίων, όπως τα υψηλής δόσης ή τα ανοσοενισχυμένα.

Τα εμβόλια υψηλής δόσης περιέχουν μεγαλύτερη ποσότητα αντιγόνου, ενώ τα ανοσοενισχυμένα περιλαμβάνουν ουσίες που ενισχύουν την ανοσολογική απόκριση.

Η επιλογή του κατάλληλου εμβολίου γίνεται σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες, την ηλικία και το ιατρικό ιστορικό.

Τι ισχύει για τις εγκύους;

Η εγκυμοσύνη συνοδεύεται από φυσιολογικές αλλαγές στο ανοσοποιητικό, στο αναπνευστικό και στο καρδιαγγειακό σύστημα. Οι αλλαγές αυτές μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης από γρίπη. Ο αντιγριπικός εμβολιασμός με αδρανοποιημένο εμβόλιο συστήνεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, σε οποιοδήποτε τρίμηνο.

Τα αντισώματα που παράγει η μητέρα μπορούν να περάσουν μέσω του πλακούντα στο έμβρυο και να προσφέρουν κάποια προστασία στο βρέφος κατά τους πρώτους μήνες της ζωής του.

Το ενδορρινικό εμβόλιο που περιέχει ζωντανούς εξασθενημένους ιούς δεν χορηγείται κατά την εγκυμοσύνη.

Ποιες είναι οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες;

Τα αντιγριπικά εμβόλια έχουν καλά τεκμηριωμένο προφίλ ασφάλειας. Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ήπιες και παροδικές. Μπορεί να εμφανιστούν πόνος, ερυθρότητα ή ευαισθησία στο σημείο της ένεσης.

Ορισμένοι άνθρωποι αναφέρουν πονοκέφαλο, μυαλγίες, αίσθημα κόπωσης ή χαμηλό πυρετό. Τα συμπτώματα αυτά συνήθως υποχωρούν μέσα σε μία έως τρεις ημέρες.

Οι σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις είναι σπάνιες, αλλά απαιτούν άμεση αντιμετώπιση.

Τα ενέσιμα αντιγριπικά εμβόλια δεν μπορούν να προκαλέσουν γρίπη, επειδή δεν περιέχουν ζωντανό ιό ικανό να πολλαπλασιαστεί και να προκαλέσει τη νόσο.

Πότε αντενδείκνυται ο εμβολιασμός;

Μια προηγούμενη σοβαρή αλλεργική αντίδραση σε συγκεκριμένο αντιγριπικό εμβόλιο ή σε συστατικό του χρειάζεται ιδιαίτερη αξιολόγηση πριν από νέα χορήγηση. Ιστορικό συνδρόμου Guillain-Barré μέσα σε έξι εβδομάδες από προηγούμενο αντιγριπικό εμβολιασμό αποτελεί επίσης λόγο εξατομικευμένης εκτίμησης.

Η παρουσία ήπιας λοίμωξης του αναπνευστικού χωρίς σημαντική επιβάρυνση συνήθως δεν αποτελεί αντένδειξη. Αντίθετα, σε περίπτωση μέτριας ή σοβαρής οξείας νόσου, ο εμβολιασμός μπορεί να αναβληθεί προσωρινά.

Οι αντενδείξεις διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο του εμβολίου και πρέπει να ελέγχονται πριν από τη χορήγηση.

Τι συμβαίνει αν κάποιος εμφανίσει γρίπη παρά τον εμβολιασμό;

Ο εμβολιασμός δεν αποκλείει την ανάγκη ιατρικής αξιολόγησης ή θεραπείας. Σε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών ή σοβαρή νόσηση, μπορεί να χρειαστεί αντιιική θεραπεία. Φάρμακα όπως η οσελταμιβίρη μπορούν να περιορίσουν τη διάρκεια και τη βαρύτητα της νόσου, ιδιαίτερα όταν χορηγούνται νωρίς.

Η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα παρατηρείται όταν η θεραπεία αρχίζει μέσα στις πρώτες 48 ώρες από την εμφάνιση των συμπτωμάτων.

Ωστόσο, σε νοσηλευόμενους ασθενείς ή σε περιπτώσεις σοβαρής ή εξελισσόμενης γρίπης, η θεραπεία μπορεί να προσφέρει όφελος ακόμη και όταν ξεκινήσει αργότερα.

Η χορήγηση αντιιικών αποφασίζεται από τον γιατρό με βάση την κλινική εικόνα και τους παράγοντες κινδύνου.

Πότε η γρίπη χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση;

Ορισμένα συμπτώματα μπορεί να αποτελούν ένδειξη σοβαρής επιπλοκής. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανίζονται:

Δύσπνοια ή δυσκολία στην αναπνοή.
Επίμονος πόνος ή πίεση στο στήθος.
Σύγχυση ή σημαντική μεταβολή του επιπέδου συνείδησης.
Έντονη αδυναμία ή σημεία αφυδάτωσης.
Επιδείνωση της κατάστασης μετά από αρχική βελτίωση.
Σημαντική επιδείνωση προϋπάρχοντος χρόνιου νοσήματος.

Τα συμπτώματα αυτά απαιτούν επείγουσα ιατρική αξιολόγηση.

Μπορεί το αντιγριπικό εμβόλιο να χορηγηθεί μαζί με άλλα εμβόλια;

Σε αρκετές περιπτώσεις, το αντιγριπικό εμβόλιο μπορεί να χορηγηθεί την ίδια ημέρα με άλλα ενδεδειγμένα εμβόλια, όπως εκείνο κατά της COVID-19. Η χορήγηση γίνεται σε διαφορετικά σημεία του σώματος και σύμφωνα με τις οδηγίες για κάθε εμβόλιο.

Η ταυτόχρονη χορήγηση μπορεί να προκαλέσει ελαφρώς περισσότερες παροδικές τοπικές ή γενικές αντιδράσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα πρόβλημα ασφάλειας.

Ποιο είναι το σημαντικότερο όφελος του εμβολιασμού;

Η αξία του αντιγριπικού εμβολίου δεν περιορίζεται στην πιθανότητα να αποφύγουμε έναν πυρετό ή μερικές ημέρες αδιαθεσίας.

Ο εμβολιασμός συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου σοβαρής νόσησης και επιπλοκών, ιδιαίτερα στους ανθρώπους που είναι πιο ευάλωτοι. Δεν υποκαθιστά την έγκαιρη διάγνωση, την αντιιική θεραπεία όταν χρειάζεται ή τα υπόλοιπα μέτρα πρόληψης.

Αποτελεί όμως βασικό μέρος της προστασίας από μια λοίμωξη που εξακολουθεί να προκαλεί σημαντική νοσηρότητα και θνησιμότητα παγκοσμίως.

Το αντιγριπικό εμβόλιο δεν εγγυάται ότι δεν θα προσβληθούμε από τον ιό. Μπορεί όμως να μειώσει την πιθανότητα η λοίμωξη να εξελιχθεί σε σοβαρή νόσο, με συνέπειες για την αναπνευστική και τη συνολική υγεία.

Επιστημονικές πηγές