Φοβάστε τις αράχνες; Ο πραγματικός εφιάλτης είναι ένας κόσμος χωρίς αυτές

Τα έντομα και τα αραχνοειδή —όπως οι αράχνες, οι σκορπιοί και άλλα αρθρόποδα, προκαλούν συχνά φόβο ή αποστροφή. Ωστόσο, παίζουν κρίσιμο ρόλο στη λειτουργία των οικοσυστημάτων και, κατ’ επέκταση, στη διατήρηση της ανθρώπινης υγείας.

Συμβάλλουν στην επικονίαση φυτών που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή τροφίμων, στον φυσικό έλεγχο επιβλαβών εντόμων που καταστρέφουν καλλιέργειες και στη διατήρηση της ισορροπίας στα οικοσυστήματα. Επιπλέον, ορισμένα είδη λειτουργούν ως βιοδείκτες, δηλαδή ως «αισθητήρες» της ποιότητας του νερού και του αέρα.

Καθώς η παγκόσμια βιοποικιλότητα μειώνεται, φαινόμενο που ορισμένοι επιστήμονες αποκαλούν πλέον «αποκάλυψη των εντόμων» (insect apocalypse),  ερευνητές άρχισαν να εξετάζουν πόσο καλά προστατεύονται αυτά τα είδη. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι γνωρίζουμε πολύ λιγότερα απ’ όσα πιστεύαμε.

Τι εξέτασε η νέα επιστημονική μελέτη

Δύο οικολόγοι από το Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης στο Άμχερστ (University of Massachusetts Amherst) επιχείρησαν να αξιολογήσουν την κατάσταση των εντόμων και των αραχνοειδών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) και εξετάζει την κατάσταση διατήρησης δεκάδων χιλιάδων ειδών.

Επικεφαλής της έρευνας ήταν η Λόρα Φιγκουερόα, επίκουρη καθηγήτρια Περιβαλλοντικής Διατήρησης στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης στο Άμχερστ. Η Φιγκουερόα και η ερευνητική ομάδα της, συνέλεξαν πληροφορίες για την κατάσταση διατήρησης 99.312 γνωστών ειδών εντόμων και αραχνοειδών που απαντώνται στη Βόρεια Αμερική.

Στόχος της έρευνας ήταν να διαπιστωθεί αν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την προστασία αυτών των οργανισμών.

Αράχνες – Ένα τεράστιο κενό γνώσης

Τα αποτελέσματα της μελέτης ήταν εντυπωσιακά. Σύμφωνα με την ανάλυση των ερευνητών, σχεδόν το 90% των ειδών εντόμων και αραχνοειδών – το 88,5% για την ακρίβεια – δεν έχει αξιολογηθεί ως προς τον κίνδυνο εξαφάνισης ούτε καλύπτεται από κάποιο καθεστώς προστασίας.

Όπως εξηγεί η Λόρα Φιγκουερόα: «Τα έντομα και τα αραχνοειδή είναι θεμελιώδη για την ανθρώπινη κοινωνία». Ωστόσο, όπως σημειώνει, «ενώ ζώα όπως τα λιοντάρια ή τα πάντα έχουν λάβει μεγάλη διεθνή προσοχή για την προστασία τους, τα έντομα και τα αραχνοειδή σπάνια αποτελούν προτεραιότητα για τις πολιτικές διατήρησης. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι για τη μεγάλη πλειονότητα αυτών των οργανισμών δεν γνωρίζουμε αν απειλούνται ή αν οι πληθυσμοί τους μειώνονται».

Ποια είδη λαμβάνουν περισσότερη προσοχή

Η μελέτη δείχνει επίσης ότι η επιστημονική προσοχή δεν κατανέμεται ισότιμα. Τα υδρόβια έντομα που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της ποιότητας των υδάτων, όπως οι εφημερόπτερα (mayflies), τα πλεκόπτερα (stoneflies) και τα τριχόπτερα (caddisflies) – μελετώνται συχνότερα.

Το ίδιο ισχύει και για πιο «ελκυστικές» ομάδες, όπως οι πεταλούδες και οι λιβελούλες. Αντίθετα, οι αράχνες παραμένουν σχεδόν αόρατες στις πολιτικές προστασίας.

Ο Ουές Γουόλς, μεταπτυχιακός φοιτητής οικολογίας στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης στο Άμχερστ και βασικός συγγραφέας της μελέτης, σημειώνει ότι: «Οι αράχνες απουσιάζουν σχεδόν εντελώς από τις στρατηγικές διατήρησης. Στις περισσότερες πολιτείες των ΗΠΑ δεν προστατεύεται ούτε ένα είδος».

Πώς επηρεάζουν η οικονομία και η πολιτική την προστασία των ειδών

Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης σημαντικές πολιτικές και οικονομικές διαφορές. Πολιτείες των ΗΠΑ που βασίζονται περισσότερο σε εξορυκτικές δραστηριότητες, όπως η εξόρυξη μεταλλευμάτων, τα λατομεία και η εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου, εμφανίζονται λιγότερο πιθανό να εφαρμόζουν μέτρα προστασίας για έντομα και αράχνες.

Αντίθετα, πολιτείες στις οποίες οι κοινωνικές στάσεις είναι περισσότερο οικοκεντρικές τείνουν να προστατεύουν μεγαλύτερο αριθμό ειδών.

Τι μπορούμε να μάθουμε από την προστασία των πουλιών;

Η Λόρα Φιγκουερόα επισημαίνει ότι η προστασία των πτηνών, αποτελεί ένα επιτυχημένο παράδειγμα διατήρησης της βιοποικιλότητας. Η έρευνα δείχνει ότι τα πιο αποτελεσματικά προγράμματα προστασίας προκύπτουν όταν συνεργάζονται διαφορετικές κοινωνικές ομάδες.

Στην περίπτωση των πτηνών, για παράδειγμα, συνεργάστηκαν κυνηγοί, παρατηρητές πουλιών, επιστημονικοί οργανισμοί και περιβαλλοντικές οργανώσεις. Αντίστοιχη συνεργασία θα μπορούσε να βοηθήσει και στην προστασία εντόμων και αραχνοειδών.

Είναι τα έντομα και οι αράχνες πραγματικά τόσο σημαντικά;

Παρότι συχνά προκαλούν φόβο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα έντομα και τα αραχνοειδή αποτελούν βασικό πυλώνα της ζωής στη Γη.

Ο Ουές Γουόλς επισημαίνει ότι πρέπει να ξεπεράσουμε την αρνητική εικόνα που συχνά έχουμε για αυτά τα ζώα. «Τα έντομα και αράχνες  είναι πολύ περισσότερα από αντικείμενα φόβου. Πρέπει να αναγνωρίσουμε την οικολογική τους αξία. Και αυτό ξεκινά από τη συλλογή περισσότερων δεδομένων και από την αναγνώριση ότι αξίζουν προστασία».

Τι δείχνει τελικά η μελέτη;

Η έρευνα δείχνει ότι η επιστημονική γνώση για την κατάσταση των εντόμων και των αραχνοειδών παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Παρότι οι οργανισμοί αυτοί είναι κρίσιμοι για την υγεία των οικοσυστημάτων και τη διατήρηση της παραγωγής τροφίμων, η μεγάλη πλειονότητα των ειδών δεν έχει καν αξιολογηθεί ως προς τον κίνδυνο εξαφάνισης.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η προστασία τους δεν αφορά μόνο τη βιοποικιλότητα. Συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των τροφίμων, τη σταθερότητα των οικοσυστημάτων και τελικά με την υγεία του ανθρώπου.

Φωτογραφία: istock