Φάρμακα GLP-1 για τον διαβήτη και την παχυσαρκία: Ελπίδες για μια νέα «ασπίδα» έναντι προκαρκινικής κατάστασης του αίματος

Μια νέα, εκτενής διεθνής μελέτη φέρνει στο φως ελπιδοφόρα στοιχεία για τους ασθενείς με MGUS (Μονοκλωνική Γαμμαπάθεια Αδιευκρίνιστης Σημασίας). Πρόκειται για μια σιωπηλή διαταραχή, συχνή σε άτομα άνω των 50 ετών, όπου μια ανώμαλη πρωτεΐνη εμφανίζεται στο αίμα. Αν και οι περισσότεροι ασθενείς απλώς παρακολουθούνται, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος η κατάσταση αυτή να εξελιχθεί σε πολλαπλούν μυέλωμα, μια σοβαρή μορφή καρκίνου των πλασματοκυττάρων.

Τα κύρια ευρήματα της έρευνας

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο European Journal of Clinical Investigation και βασίστηκε σε δεδομένα δεκάδων χιλιάδων ασθενών, κατέληξε σε εντυπωσιακά συμπεράσματα για όσους λάμβαναν αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1:

• Επιβράδυνση της νόσου: Οι ασθενείς είχαν σημαντικά μικρότερο κίνδυνο να δουν την κατάστασή τους να μετατρέπεται σε ενεργό καρκίνο.
• Διπλάσιες πιθανότητες: Στο τέλος της περιόδου παρακολούθησης, η πιθανότητα να παραμείνουν ζωντανοί και χωρίς συμπτώματα ήταν σχεδόν διπλάσια σε σύγκριση με όσους δεν λάμβαναν τα συγκεκριμένα φάρμακα.
• Πολυεπίπεδη δράση: Το όφελος δεν φαίνεται να προκύπτει μόνο από την απώλεια βάρους, αλλά και από τις αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες των φαρμάκων που περιορίζουν τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων.

Η επιστημονική προσέγγιση

Η Καθηγήτρια ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος ΕΚΠΑ Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο ΚαθηγητήςΕΚΠΑ και πρώη Πρύτανης, Θάνος Δημόπουλος, αναλύοντας τα δεδομένα, επισημαίνουν τη βαθύτερη σημασία αυτής της ανακάλυψης:

«Το βασικό εύρημα ήταν ότι όσοι λάμβαναν GLP-1 αγωνιστές είχαν σημαντικά καλύτερη πορεία στον χρόνο. Συγκεκριμένα, ζούσαν περισσότερο χωρίς να εμφανίσουν συμπτωματικό μυέλωμα ή να καταλήξουν, σε σύγκριση με όσους δεν έπαιρναν αυτά τα φάρμακα. Η συνολική επιβίωση ήταν επίσης σαφώς καλύτερη στην ομάδα των GLP-1 αγωνιστών, ενώ παρατηρήθηκε και μικρότερος κίνδυνος εξέλιξης της MGUS σε πολλαπλούν μυέλωμα», αναφέρουν.

Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον;

Παρά την αισιοδοξία, οι ειδικοί παραμένουν προσεκτικοί. Καθώς πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, απαιτούνται περαιτέρω κλινικές δοκιμές για να επιβεβαιωθεί η απόλυτη σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Ωστόσο, η προοπτική είναι επαναστατική:

«Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν με τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες, ίσως ανοίγει ο δρόμος για μια εντελώς νέα προσέγγιση στη διαχείριση της MGUS. Για πρώτη φορά, θα μπορούσε να υπάρξει μια θεραπευτική στρατηγική που όχι μόνο ρυθμίζει τον μεταβολισμό, αλλά ενδεχομένως καθυστερεί ή αποτρέπει την εξέλιξη σε καρκίνο»

Σημαντική σημείωση: Προς το παρόν, οι ιατρικές οδηγίες δεν έχουν αλλάξει. Κανένας ασθενής δεν πρέπει να ξεκινά τη λήψη αυτών των φαρμάκων αποκλειστικά για την πρόληψη του καρκίνου χωρίς ιατρική συμβουλή.

MGUS: Η «σιωπηλή» διαταραχή του αίματος – Τι πρέπει να γνωρίζετε

Η MGUS εμφανίζεται όταν μια ομάδα πανομοιότυπων κυττάρων του πλάσματος (πλασματοκύτταρα) στον μυελό των οστών αρχίζει να παράγει μια ανώμαλη πρωτεΐνη, η οποία ονομάζεται μονοκλωνική πρωτεΐνη ή πρωτεΐνη Μ. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, τα πλασματοκύτταρα παράγουν αντισώματα για να καταπολεμήσουν τις λοιμώξεις. Στην περίπτωση της MGUS, όμως, η παραγόμενη πρωτεΐνη δεν έχει καμία χρησιμότητα για τον οργανισμό.

Τα βασικά χαρακτηριστικά της κατάστασης

• Είναι «αδιευκρίνιστης σημασίας»: Ονομάζεται έτσι επειδή, κατά τη στιγμή της διάγνωσης, δεν προκαλεί βλάβες στα οστά, στα νεφρά ή στο αίμα (π.χ. αναιμία).
• Είναι συχνή με την πάροδο της ηλικίας: Επηρεάζει περίπου το 3% των ατόμων άνω των 50 ετών και το ποσοστό αυξάνεται όσο μεγαλώνουμε.
• Δεν έχει συμπτώματα: Οι περισσότεροι άνθρωποι ανακαλύπτουν ότι έχουν MGUS τυχαία, μετά από γενικές εξετάσεις αίματος που δείχνουν αυξημένα επίπεδα πρωτεΐνης.

Οι τρεις δρόμοι της εξέλιξης

Για τους περισσότερους ανθρώπους, η MGUS παραμένει σταθερή για όλη τους τη ζωή χωρίς να προκαλέσει ποτέ πρόβλημα. Ωστόσο, υπάρχει ένας μικρός αλλά υπαρκτός κίνδυνος (περίπου 1% ανά έτος) η κατάσταση να εξελιχθεί σε κάτι σοβαρότερο.

Όπως αναφέρεται συχνά στην ιατρική βιβλιογραφία:

«Η MGUS αποτελεί το υποχρεωτικό πρόδρομο στάδιο του πολλαπλού μυελώματος. Παρόλο που η πλειονότητα των ασθενών δεν θα νοσήσει ποτέ από καρκίνο, η ύπαρξη της πρωτεΐνης Μ απαιτεί δια βίου ιατρική παρακολούθηση, καθώς δεν μπορούμε να προβλέψουμε με απόλυτη βεβαιότητα σε ποιους η νόσος θα παραμείνει αδρανής και σε ποιους θα «ξυπνήσει»»

Γιατί συνδέεται με τον διαβήτη και την παχυσαρκία;

Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι ο μεταβολισμός παίζει κρίσιμο ρόλο. Η χρόνια φλεγμονή που προκαλείται από την παχυσαρκία και τα υψηλά επίπεδα ινσουλίνης στον διαβήτη φαίνεται να «τρέφουν» τα ανώμαλα κύτταρα, αυξάνοντας τις πιθανότητες εμφάνισης ή εξέλιξης της MGUS. Αυτός είναι και ο λόγος που η χρήση φαρμάκων όπως οι αγωνιστές GLP-1 (π.χ. Ozempic) παρουσιάζει τόσο μεγάλο ερευνητικό ενδιαφέρον τελευταία.

Τι ακολουθεί μετά τη διάγνωση; Συνήθως δεν χορηγείται θεραπεία. Η στρατηγική των γιατρών ονομάζεται «ενεργός παρακολούθηση» (watchful waiting), η οποία περιλαμβάνει τακτικές εξετάσεις αίματος και ούρων για να διαπιστωθεί αν τα επίπεδα της πρωτεΐνης Μ παραμένουν σταθερά.

Φωτογραφία: iStock