Ελπίδες για θεραπεία της εκφύλισης της ωχράς με βλαστοκύτταρα από τους ίδιους τους ασθενείς

  • Ρούλα Τσουλέα
βλαστοκύτταρα
Είναι η πρώτη φορά που εμφυτεύονται επιτυχώς στο μάτι ανθρώπου βλαστοκύτταρα που προέρχονται από το ίδιο του το αίμα. Αυτού του είδους η αυτόλογη μεταμόσχευση μπορεί να βοηθήσει τελικά και σε πολλές άλλες παθήσεις.

Επιστήμονες στις ΗΠΑ εμφύτευσαν με επιτυχία στο μάτι ενός ασθενούς ειδικά επεξεργασμένα βλαστοκύτταρα που προέρχονταν από το ίδιο του το αίμα, στο πλαίσιο της πρώτης του είδους της μελέτης για τη θεραπεία μιας σοβαρής οφθαλμοπάθειας.

Η οφθαλμοπάθεια είναι η ξηρού τύπου ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας. Κατ’ αυτήν, συσσωρεύονται πρωτεΐνες και λιπίδια στο κέντρο του αμφιβληστροειδή χιτώνα (στην ωχρά κηλίδα). Οι εναποθέσεις αυτές μοιάζουν με κίτρινες κουκκίδες και λέγονται drusen. Συνήθως αρχίζουν στην περιφέρεια της ωχράς κηλίδας. Όταν επεκταθούν προς το εσωτερικό της, τότε πλήττουν και την όραση.

Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι αρκετά συχνή στις ηλικίες άνω των 55 ετών. Υπολογίζεται ότι παγκοσμίως προσβάλλει 196 εκατομμύρια ανθρώπους. Ο αριθμός αυτός, όμως, εκτιμάται ότι θα φτάσει στα 288 εκατομμύρια έως το 2040.

Τη νέα θεραπεία με τα βλαστοκύτταρα εφάρμοσαν επιστήμονες από το Εθνικό Ίδρυμα Οφθαλμών (NEI). Το NEI υπάγεται στα Εθνικά Ιδρύματα Υγείας (NIH) των ΗΠΑ. Στην όλη έρευνα συμμετείχαν και επιστήμονες από το Οφθαλμολογικό Ινστιτούτο Wilmer του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, στη Βαλτιμόρη.

Όπως ανακοίνωσαν οι ερευνητές, είναι η πρώτη φορά που γίνεται με επιτυχία αυτόλογη μεταμόσχευση βλαστικών κυττάρων για την αντιμετώπιση μιας οφθαλμοπάθειας. Βέβαια, η θεραπεία βρίσκεται ακόμα στο αρχικό στάδιο των κλινικών δοκιμών. Προς το παρόν θα ελεγχθεί η ασφάλεια της μεθόδου στους ανθρώπους και σε δεύτερη φάση η αποτελεσματικότητά της.

Οι επιστήμονες του ΝΕΙ μελετούν εδώ και 10 χρόνια τη μέθοδό τους. Η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητά της έχουν έως στιγμής αποδειχθεί μόνο σε αρουραίους και χοίρους.

Προγραμματισμός των βλαστοκυττάρων

Η θεραπεία συνίσταται στη λήψη αίματος από τον ασθενή και επεξεργασία των κυττάρων του στο εργαστήριο, όπου μετατρέπονται σε πολυδύναμα βλαστοκύτταρα (pluripotent stem cells – iPS).

Πρόκειται για ένα είδος ανώριμων, αδιαφοροποίητων κυττάρων, τα οποία δεν έχουν ακόμα κάποια καθορισμένη λειτουργία στο σώμα. Επομένως, μπορούν να πάρουν πολλές μορφές και να επιτελέσουν πολλές λειτουργίες.

Οι επιστήμονες βρήκαν τρόπο να προγραμματίζουν τα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα για να μετατρέπονται σε επιθηλιοχρωστικά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς (RPEs). Τα επιθηλιοχρωστικά κύτταρα είναι αυτά που καταστρέφει η ξηρού τύπου εκφύλιση της ωχράς.

«Στα υγιή μάτια, τα επιθηλιοχρωστικά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς μεταφέρουν οξυγόνο στους φωτοϋποδοχείς, δηλαδή στα εξειδικευμένα κύτταρα όπου εστιάζεται το φως για να αναπτυχθεί η όραση. Ο θάνατος των επιθηλιοχρωστικών κυττάρων λόγω της εκφύλισης της ωχράς, οδηγεί στην καταστροφή των φωτοϋποδοχέων και κατ’ επέκταση της όρασης», εξηγεί ο χειρουργός-οφθαλμίατρος δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, ,καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης. «Η ελπίδα πίσω από τη νέα θεραπεία με τα βλαστοκύτταρα είναι ότι η αντικατάσταση των κατεστραμμένων επιθηλιοχρωστικών κυττάρων με νέα, θα αυξήσει την οξυγόνωση των φωτοϋποδοχέων που έχουν απομείνει. Με αυτό τον τρόπο ελπίζουμε να βελτιωθεί η όραση».

Καλλιέργεια και τοποθέτηση

Πριν από τη μεταμόσχευσή τους, τα νέα επιθηλιοχρωστικά κύτταρα είχαν καλλιεργηθεί πάνω σε ένα βιοδιασπώμενο υλικό. Με αυτό τον τρόπο δημιουργήθηκε ένα κυτταρικό «κάλυμμα», που τοποθετήθηκε στον αμφιβληστροειδή του ασθενούς με ένα ειδικά σχεδιασμένο χειρουργικό εργαλείο. Η όλη συλλογή, επεξεργασία και καλλιέργεια των κυττάρων διήρκησε σχεδόν επτά μήνες.

Το κυτταρικό «κάλυμμα» τοποθετήθηκε στο μάτι του ασθενούς στη διάρκεια του καλοκαιριού. Οι ερευνητές ανακοίνωσαν ότι θα τον παρακολουθούν επί έναν χρόνο, για να ελέγχουν:

  • Τη σταθερότητα του αμφιβληστροειδούς του
  • Αν θα παρουσιάσει φλεγμονή ή αιμορραγία στο μάτι

Μέχρι στιγμής, πάντως, ο ασθενής δείχνει να αναρρώνει χωρίς απρόοπτα. Αν όλα πάνε κατ’ ευχήν, οι ερευνητές θα εντάξουν στη μελέτη με τα βλαστοκύτταρα έως και συνολικά 20 ασθενείς, ηλικίας άνω των 55 ετών. Οι πρώτοι πέντε εξ αυτών (τέσσερις πλέον) θα υποβληθούν στη θεραπεία με τα βλαστοκύτταρα μόνο στο ένα μάτι.

«Η πρώτη επιτυχής μεταμόσχευση αυτόλογων βλαστοκυττάρων αποτελεί πολύ σημαντική εξέλιξη για την Ιατρική. Δημιουργεί βάσιμες ελπίδες για την αντιμετώπιση στο μέλλον και άλλων σοβαρών παθήσεων, για τις οποίες δεν υπάρχουν ακόμα αποτελεσματικές θεραπείες», τονίζει ο κ. Κανελλόπουλος. Στις παθήσεις αυτές συμπεριλαμβάνονται μεταξύ άλλων:

  • Νευρολογικές διαταραχές
  • Πνευμονικές δυσλειτουργίες
  • Μεταβολικές/ενδοκινικές παθήσεις
  • Αναπαραγωγικά προβλήματα

Στην ίδια κατηγορία των δύσκολα αντιμετωπίσιμων παθήσεων εντάσσεται και η ξηρού τύπου εκφύλιση της ωχράς, «για την οποία δεν έχει βρεθεί ακόμα κάποια θεραπεία που να την αντιστρέφει ή να σταματά σε όλους τους ασθενείς την εξέλιξή της. Οι θεραπείες με βλαστοκύτταρα, όμως, πιστεύεται ότι μπορεί να αντιμετωπίσουν πολλές εκφυλιστικές παθήσεις, με άμεση αντικατάσταση των κυττάρων που ευθύνονται γι’ αυτές. Αρκεί να βρεθούν τα κατάλληλα βλαστοκύτταρα και ο κατάλληλος τρόπος αξιοποίησής τους», καταλήγει ο κ. Κανελλόπουλος.

Φωτογραφία: iStock

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

ΕΦΗΜΕΡΕΥΟΝΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ

image description

Δείτε ποιά νοσοκομεία εφημερεύουν