Εγκεφαλίτιδα από τον ιό του Δυτικού Νείλου: Τα συμπτώματα της σοβαρής επιπλοκής και οι ομάδες υψηλού κινδύνου

Η φετινή περίοδος μετάδοσης του ιού του Δυτικού Νείλου εξελίσσεται ιδιαίτερα επιβαρυμένη για την Ελλάδα.  Ο  ΕΟΔΥ είχε καταγράψει μέχρι αυτήν την εβδομάδα 110 εγχώρια κρούσματα και 9 θανάτους. Από τα καταγεγραμμένα περιστατικά, 81 παρουσίασαν εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, κυρίως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή μηνιγγοεγκεφαλίτιδα. Τριάντα πέντε ασθενείς νοσηλεύονταν και οι 16 βρίσκονταν σε ΜΕΘ.

• Διαβάστε επίσης – Ιός του Δυτικού Νείλου: Γιατί «φούντωσε» φέτος – Ο «τροπικός» χειμώνας και η προειδοποίηση Βασιλακόπουλου

Μιλώντας στο iatropedia.gr, ο πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ και καθηγητής Πνευμονολογίας-Εντατικής Θεραπείας Θεόδωρος Βασιλακόπουλος, χαρακτήρισε τη φετινή περίοδο «δύσκολη χρονιά για τον ιό του Δυτικού Νείλου», σημειώνοντας ότι η εικόνα μπορεί να συγκριθεί με την έξαρση του 2018. Απέδωσε την αυξημένη κυκλοφορία του ιού κυρίως στον πολύ θερμό και υγρό χειμώνα, που δημιούργησε ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη των κοινών κουνουπιών.

Η αυξημένη δραστηριότητα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει προειδοποιήσει από τον Ιούλιο για άνοδο των κρουσμάτων σε τμήματα της Ευρώπης, επισημαίνοντας ότι οι υψηλότερες θερμοκρασίες και οι μεγαλύτερες θερμές περίοδοι ευνοούν τη μετάδοση.

Οι περισσότεροι μολύνονται χωρίς να το καταλάβουν

Ο ιός μεταδίδεται κυρίως μέσω του τσιμπήματος μολυσμένου κοινού κουνουπιού (Culex). Τα κουνούπια μολύνονται όταν τσιμπούν πτηνά που φέρουν τον ιό και στη συνέχεια μπορούν να τον μεταδώσουν στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος δεν μεταδίδει τον ιό σε άλλους ανθρώπους με την καθημερινή επαφή.

Το σημαντικό είναι ότι η λοίμωξη στις περισσότερες περιπτώσεις περνά απαρατήρητη. Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, περίπου 75%-80% των ανθρώπων που μολύνονται δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα. Περίπου ένας στους πέντε μπορεί να εμφανίσει πυρετό, πονοκέφαλο, έντονη κόπωση, μυϊκούς ή αρθρικούς πόνους, ρίγη, ναυτία, έμετο, διάρροια ή εξάνθημα. Αντίστοιχη εικόνα δίνουν τόσο το ECDC όσο και ο ΠΟΥ.

Τα συμπτώματα, όταν εμφανιστούν, αρχίζουν συνήθως 2 έως 6 ημέρες μετά το τσίμπημα, αν και το διάστημα μπορεί να φτάσει τις 14 ημέρες και να είναι μεγαλύτερο σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.

Πότε ο ιός προσβάλλει τον εγκέφαλο

Σε λιγότερο από 1% των ανθρώπων που μολύνονται, ο ιός προσβάλλει το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα. Πρόκειται για τη λεγόμενη νευροδιεισδυτική νόσο. Μπορεί να εκδηλωθεί ως μηνιγγίτιδα, εγκεφαλίτιδα, μηνιγγοεγκεφαλίτιδα ή, σπανιότερα, ως οξεία χαλαρή παράλυση.

Εγκεφαλίτιδα – Τα συμπτώματα

Η εγκεφαλίτιδα σημαίνει φλεγμονή του εγκεφάλου. Είναι διαφορετική από τη μηνιγγίτιδα, όπου προσβάλλονται οι μεμβράνες που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Όταν υπάρχουν στοιχεία και των δύο καταστάσεων, μιλάμε για μηνιγγοεγκεφαλίτιδα.

Στην εγκεφαλίτιδα το βασικό προειδοποιητικό στοιχείο είναι ότι, πέρα από τον πυρετό και τον πονοκέφαλο, αλλάζει η λειτουργία του εγκεφάλου. Ο ασθενής μπορεί να παρουσιάσει

• σύγχυση,
• αποπροσανατολισμό,
• αλλαγή στη συμπεριφορά
• ή στο επίπεδο συνείδησης.

Μπορεί επίσης να εμφανιστούν

• τρόμος,
• αστάθεια,
• δυσκολία στην ομιλία ή στην κατάποση,
• αδυναμία σε κάποιο άκρο,
• μυϊκές συσπάσεις
• ή επιληπτικές κρίσεις.

Στις βαρύτερες περιπτώσεις μπορεί να υπάρξει, όπως προαναφέρθηκε, απώλεια συνείδησης ή κώμα.

Πιο σπάνια, ο ιός μπορεί να προσβάλει τον νωτιαίο μυελό και να προκαλέσει οξεία χαλαρή παράλυση, με ξαφνική μυϊκή αδυναμία ή παράλυση, συχνά άνιση στις δύο πλευρές του σώματος. Ο ΕΟΔΥ αναφέρει επίσης ως σπάνιες επιπλοκές βλάβες περιφερικών νεύρων, προσβολή των ματιών, διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, μυοκαρδίτιδα, ηπατίτιδα και παγκρεατίτιδα.

Γιατί βλέπουμε τόσα σοβαρά περιστατικά στα επίσημα στοιχεία

Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Το γεγονός ότι 81 από τα 110 φετινά καταγεγραμμένα κρούσματα είχαν εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα δεν σημαίνει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται παθαίνουν εγκεφαλίτιδα ή μηνιγγίτιδα.

Τα ήπια και κυρίως τα ασυμπτωματικά περιστατικά συνήθως δεν διαγιγνώσκονται. Ο ίδιος ο ΕΟΔΥ υπενθυμίζει ότι παλαιότερη οροεπιδημιολογική μελέτη στην Ελλάδα είχε υπολογίσει πως για κάθε ένα καταγεγραμμένο περιστατικό με προσβολή του ΚΝΣ αντιστοιχούν περίπου 140 άνθρωποι που έχουν μολυνθεί, αλλά έχουν ήπια ή καθόλου συμπτώματα.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Σοβαρή νόσο μπορεί να εμφανίσει οποιοσδήποτε, όμως ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία. Ο ΕΟΔΥ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στους ανθρώπους άνω των 50 ετών, καθώς και σε όσους έχουν ανοσοκαταστολή ή χρόνια υποκείμενα νοσήματα.

Τα φετινά ελληνικά δεδομένα δείχνουν αυτή τη σχέση πολύ καθαρά: η διάμεση ηλικία των ασθενών με προσβολή του ΚΝΣ είναι 73 έτη, ενώ και οι εννέα θάνατοι που είχαν καταγραφεί έως τις 12 Αυγούστου αφορούσαν ασθενείς άνω των 65 ετών.

Το CDC αναφέρει ότι ο κίνδυνος σοβαρής νευρολογικής νόσου αυξάνεται επίσης σε ανθρώπους με καρκίνο, διαβήτη, υπέρταση, νεφρική νόσο ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Στους ασθενείς που εμφανίζουν νευροδιεισδυτική νόσο, η ανάρρωση μπορεί να χρειαστεί εβδομάδες ή μήνες, ενώ ορισμένα νευρολογικά προβλήματα μπορεί να επιμείνουν.

Ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση εκτίμηση

Υψηλός πυρετός μαζί με:

• έντονο πονοκέφαλο,
• δυσκαμψία στον αυχένα,
• σύγχυση,
• αποπροσανατολισμό,
• τρόμο,
• μυϊκή αδυναμία ή επιληπτικές κρίσεις

Τα συμπτώματα αυτά απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερο άνθρωπο ή σε άτομο με παράγοντες κινδύνου και πιθανή έκθεση σε κουνούπια.

Δεν υπάρχει σήμερα εγκεκριμένο εμβόλιο για τον άνθρωπο ούτε ειδική αντιιική θεραπεία για τη λοίμωξη. Στις σοβαρές μορφές η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική και μπορεί να απαιτεί νοσηλεία.

Γι’ αυτό η πρόληψη εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως στην αποφυγή των τσιμπημάτων. Ο ΕΟΔΥ συστήνει μέτρα προστασίας σε όλη τη χώρα όσο κυκλοφορούν κουνούπια, με ιδιαίτερη προσοχή στους ηλικιωμένους και στις ευπαθείς ομάδες.

Τα βασικότερα μέτρα είναι

• εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά,
• μακριά ρούχα,
• σίτες σε πόρτες και παράθυρα
• απομάκρυνση στάσιμων νερών από γλάστρες και δοχεία γύρω από το σπίτι.

Όπως υπογράμμισε και ο Θεόδωρος Βασιλακόπουλος, δεν είναι δυνατόν ούτε οικολογικά σωστό να «εξοντώσουμε όλα τα κουνούπια». Σε μια χρονιά με τόσο αυξημένη κυκλοφορία του ιού, επομένως, η ατομική προστασία από τα τσιμπήματα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, ιδιαίτερα για όσους έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν τη σοβαρή νευρολογική μορφή της νόσου.

Φωτογραφία: istock