Άσθμα: Συμπτώματα, διάγνωση και σύγχρονες θεραπείες – Τι επισημαίνουν οι ειδικοί

Το άσθμα είναι μία χρόνια νόσος των αεραγωγών, που χαρακτηρίζεται από φλεγμονή και περιορισμό της ροής του αέρα. Προκαλεί μεταβαλλόμενη στένωση των βρόγχων και εκδηλώνεται με συμπτώματα όπως βήχας, συριγμός κατά την εκπνοή, δύσπνοια – κυρίως στην άσκηση – και αίσθημα βάρους ή σφιξίματος στο στήθος.

Αποτελεί μία από τις πιο συχνές παθήσεις παγκοσμίως, με σημαντικές διαφορές από χώρα σε χώρα. Σε ορισμένες περιοχές, τα ποσοστά φτάνουν έως και το 20% του πληθυσμού. Συνολικά, εκτιμάται ότι 358 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με άσθμα, ενώ στην Ελλάδα το ποσοστό κυμαίνεται στο 8-9%.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

«Μπορεί να εμφανιστεί σε όλες τις ηλικίες και στα δύο φύλα και σχετίζεται με γενετική προδιάθεση, όπως κληρονομικότητα και οικογενειακό ιστορικό, αλλά και περιβαλλοντικούς παράγοντες, ανάμεσα τους το κάπνισμα, εισπνεόμενοι ρύποι, αλλεργιογόνα, λοιμώξεις, άσκηση αλλά και το στρες. Στα παιδιά είναι η συχνότερη χρόνια πάθηση και εμφανίζεται σε 1 στα 10 παιδιά, με μια συνεχώς αυξανόμενη συχνότητα παγκοσμίως», επισημαίνει ο κ. Σπυρίδων Γκάτζιας, Αναπληρωτής Διευθυντής Πνευμονολόγος στο Metropolitan Hospital.

Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα

Το άσθμα εκδηλώνεται με συμπτώματα που συχνά μεταβάλλονται μέσα στην ημέρα και μπορεί να γίνονται πιο έντονα τη νύχτα ή νωρίς το πρωί.

Τα πιο χαρακτηριστικά είναι:

• συριγμός (σφύριγμα στην αναπνοή)
• δύσπνοια
• αίσθημα πίεσης ή πόνου στο στήθος
• βήχας, είτε ξηρός είτε με φλέγματα

Τα συμπτώματα μπορεί να συνοδεύονται από παραγωγή πτυέλων και συχνά επηρεάζουν τον ύπνο, κυρίως λόγω του βήχα ή του συριγμού. Σε κάποιες περιπτώσεις υποχωρούν από μόνα τους, ενώ άλλες φορές απαιτείται θεραπεία.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Πολλοί ασθενείς δεν αντιλαμβάνονται ότι πάσχουν από άσθμα, καθώς έχουν συνηθίσει τα συμπτώματα. Αυτό δυσκολεύει τόσο τους ίδιους όσο και τους γιατρούς στην αξιολόγηση της νόσου.

Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό και επιβεβαιώνεται με εξετάσεις, κυρίως με τη σπιρομέτρηση. Πρόκειται για μια απλή αλλά βασική εξέταση που μετρά τη λειτουργία των πνευμόνων και την ανταπόκριση στη βρογχοδιαστολή.

Με αυτόν τον τρόπο, ο πνευμονολόγος μπορεί να διαπιστώσει αν υπάρχει φυσιολογική αναπνευστική λειτουργία ή αν υπάρχει απόφραξη ή περιορισμός. Παράλληλα, μπορεί να γίνει έλεγχος αλλεργιών και ειδικές δοκιμασίες, όπως δοκιμασία άσκησης.

Παράγοντες που πυροδοτούν το άσθμα

Πολλοί και διαφορετικοί παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν κρίση άσθματος. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

• σκόνη, γύρη και μούχλα
• τρίχωμα ζώων
• ατμοσφαιρική ρύπανση και κάπνισμα
• έντονες αλλαγές θερμοκρασίας (ζέστη ή κρύο)
• άσκηση και στρες
• λοιμώξεις ή ορισμένα φάρμακα, όπως η ασπιρίνη

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι οι ασθενείς να συμβουλεύονται τον γιατρό πριν τη λήψη φαρμάκων, ώστε να αποφεύγονται ανεπιθύμητες αντιδράσεις.

Τι είναι το μη ελεγχόμενο άσθμα

Το μη ελεγχόμενο άσθμα αφορά ένα μικρό ποσοστό ασθενών, αλλά είναι πιο σοβαρό. Χαρακτηρίζεται από καθημερινά συμπτώματα που δεν ελέγχονται επαρκώς, ακόμη και με πλήρη αγωγή.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ασθενείς χρειάζονται:

• εισπνεόμενα βρογχοδιασταλτικά
• κορτιζόνη (εισπνεόμενη ή και από το στόμα σε υψηλές δόσεις)

Παρά τη θεραπεία, τα συμπτώματα μπορεί να επιμένουν. Ωστόσο, πλέον υπάρχουν νεότερες θεραπείες, όπως οι βιολογικοί παράγοντες, που μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά στον έλεγχο της νόσου.

Πιθανές επιπλοκές

Όταν το άσθμα δεν ελέγχεται σωστά, μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση της κατάστασης. Οι αεραγωγοί διογκώνονται, στενεύουν και μπορεί να δημιουργηθούν μόνιμες αλλοιώσεις στους πνεύμονες.

Αυτό δυσκολεύει την αναπνοή και μειώνει την αποτελεσματικότητα των φαρμάκων. Επιπλέον, οι ασθενείς είναι πιο ευάλωτοι σε λοιμώξεις, όπως η πνευμονία.

Το «κλειδί» της σωστής αντιμετώπισης

Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή θεραπεία από την αρχή είναι καθοριστικής σημασίας. Η αγωγή πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να σχεδιάζεται σε συνεργασία με τον γιατρό.

Όταν το άσθμα ελέγχεται σωστά, ο ασθενής μπορεί να έχει:

• φυσιολογική καθημερινότητα
• ελάχιστα ή καθόλου συμπτώματα
• κανονικό ύπνο
• πλήρη αναπνευστική λειτουργία

Παράλληλα, η σωστή ενημέρωση βοηθά τον ασθενή να διαχειρίζεται καλύτερα τη νόσο.

Ποιες θεραπείες υπάρχουν

Η βασική θεραπεία περιλαμβάνει εισπνεόμενα φάρμακα, τα οποία δρουν απευθείας στους πνεύμονες και είναι ασφαλή όταν χρησιμοποιούνται σωστά.

Για πιο σοβαρές περιπτώσεις, υπάρχουν σύγχρονες θεραπείες με μονοκλωνικά αντισώματα και βιολογικούς παράγοντες. Στόχος τους είναι, μεταξύ άλλων, να μειώσουν την ανάγκη για κορτιζόνη.

Τι πρέπει να προσέχουν το καλοκαίρι

«Το καλοκαίρι είναι σε γενικές γραμμές καλή εποχή για τους ασθενείς με άσθμα γιατί συνήθως δεν υπάρχουν οι ατμοσφαιρικοί παράγοντες που μπορεί να το πυροδοτήσουν, ωστόσο σίγουρα θα πρέπει να προσέχουν τις λοιμώξεις, τα κρυώματα και τις μεγάλες εναλλαγές θερμοκρασίας κρύου-ζέστης οι οποίες μπορεί να πυροδοτήσουν μια κρίση άσθματος», καταλήγει ο κ. Γκάτζιας.

 Φωτογραφία: istock