Άνοια: Μπορούν οι στατίνες να την αποτρέψουν; – Η απάντηση στο δίλημμα δεκαετιών για τους άνω των 70

Πρέπει ένας υγιής 70άρης να λαμβάνει στατίνες αποκλειστικά για λόγους πρόληψης των καρδιαγγειακών, αλλά και της άνοιας; Η απάντηση στο ερώτημα αυτό, ήταν μέχρι σήμερα ασαφής, λόγω ανεπαρκών επιστημονικών δεδομένων. Αποτέλεσμα ήταν, η ιατρική κοινότητα μέχρι σήμερα να διχάζεται για την πραγματική σχέση οφέλους-κινδύνου από τη μακροχρόνια χορήγηση της συγκεκριμένης αγωγής.

Η απάντηση, ωστόσο, αναμένεται να δοθεί στα τέλη Αυγούστου στο Μόναχο, κατά τη διάρκεια του ετήσιου συνεδρίου της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC), όπου θα παρουσιαστούν τα αποτελέσματα της πρωτοποριακής μελέτης STAREE.

Η μελέτη STAREE (STAtins in Reducing Events in the Elderly) αποτελεί τη μεγαλύτερη έρευνα πρωτογενούς πρόληψης που έχει σχεδιαστεί αποκλειστικά για αυτή την ηλικιακή ομάδα.

Το πραγματικά καινοτόμο στοιχείο της είναι ότι διερευνά την πιθανή νευροπροστατευτική δράση της θεραπείας, εξετάζοντας αν η προστασία της μικροκυκλοφορίας που προσφέρουν οι στατίνες μπορεί να λειτουργήσει ως «ασπίδα» ενάντια στην έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών.

Μελέτη STAREE: Η μελέτη που αναμένεται να αλλάξει τις κατευθυντήριες οδηγίες

Για να δοθεί μια τεκμηριωμένη απάντηση στο κλινικό δίλημμα, οι ερευνητές έστησαν μια δοκιμή τεράστιας κλίμακας. Στη δοκιμή εντάχθηκαν σχεδόν 10.000 ενήλικες (συγκεκριμένα 9.971 άτομα) άνω των 70 ετών, με τον μέσο όρο ηλικίας να διαμορφώνεται στα 74,7 έτη. Μάλιστα, το 40% των συμμετεχόντων είναι ηλικίας άνω των 75 ετών.

Επιλέχθηκαν αυστηρά άτομα που ζουν ανεξάρτητα στην κοινότητα, χωρίς προηγούμενο ιστορικό κλινικής καρδιαγγειακής νόσου, διαβήτη ή άνοιας.

Οι συμμετέχοντες τυχαιοποιήθηκαν ώστε οι μισοί να λαμβάνουν καθημερινά 40 mg ατορβαστατίνης και οι άλλοι μισοί εικονικό φάρμακο (placebo).

Ο πρώτος στόχος της μελέτης ήταν η καταγραφή της μείωσης των μειζόνων καρδιαγγειακών επεισοδίων (κυρίως εμφράγματα και εγκεφαλικά). Ο δεύτερος —και πλέον καθοριστικός— είναι η «επιβίωση χωρίς αναπηρία», δηλαδή η αποτροπή εμφάνισης άνοιας ή μόνιμης σωματικής ανικανότητας κατά τη διάρκεια της γήρανσης.

Αναδεικνύοντας τον κρίσιμο χαρακτήρα της έρευνας, ο καθηγητής Tomasz Guzik, πρόεδρος της επιτροπής προγράμματος του συνεδρίου της ESC, επισημαίνει:

«Αυτή η μεγάλη δοκιμή αντιμετωπίζει ένα πολύ συχνό δίλημμα στην κλινική πρακτική: πρέπει να δίνουμε στατίνες σε υγιείς ανθρώπους ηλικίας άνω των 70 ετών για να μειώσουμε τον κίνδυνο καρδιαγγειακών συμβαμάτων και να εξασφαλίσουμε επιβίωση χωρίς άνοια; Τα αποτελέσματα της STAREE θα έχουν άμεση σημασία για εκατομμύρια ηλικιωμένους ενήλικες και τους θεράποντες ιατρούς τους. Το συνέδριο της ESC είναι το σημείο όπου τα νέα επιστημονικά δεδομένα συναντούν την κλινική πρακτική, και τέτοιες μελέτες έχουν τη δυναμική να καθορίσουν το μέλλον της καρδιολογίας».

Τα τελικά ποσοστά και τα συμπεράσματα της μελέτης παραμένουν υπό αυστηρό εμπάργκο και πρόκειται να αποκαλυφθούν για πρώτη φορά παγκοσμίως κατά τη διάρκεια των πολυαναμενόμενων Hot Line sessions του συνεδρίου (28–31 Αυγούστου).

Εφόσον τα αποτελέσματα αποδειχθούν θετικά, αναμένεται να αναδιαμορφώσουν άμεσα τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες (guidelines), παρέχοντας στους ιατρούς ένα ισχυρό εργαλείο για την προαγωγή της υγιούς γήρανσης.

Το παράδοξο με τη μνήμη και τις στατίνες

Είναι γνωστό πώς οι στατίνες αποτελούν τη θεραπεία πρώτης γραμμής για την υπερχοληστερολαιμία και παίζουν βασικό ρόλο στην πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων (CVD).

Ωστόσο, πριν από αρκετά χρόνια, υπήρξε μια ανησυχία (και αντίστοιχη προειδοποίηση από τον FDA το 2012) ότι οι στατίνες ίσως προκαλούν παροδική σύγχυση ή απώλεια μνήμης.

Τα νεότερα δεδομένα, όμως, όχι μόνο το κατέρριψαν, αλλά έδειξαν το ακριβώς αντίθετο: οι άνθρωποι που παίρνουν στατίνες φαίνεται να προστατεύονται από την έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών. Η STAREE καλείται να βάλει το τελικό, αδιαμφισβήτητο τέλος σε αυτό το επιστημονικό δίλημμα.

Η θεωρία πάνω στην οποία στηρίζεται η συγκεκριμένη μελέτη είναι ότι η άνοια (ειδικά η αγγειακή, αλλά εν μέρει και η νόσος Αλτσχάιμερ) συνδέεται άμεσα με μικρο-φθορές και αδιόρατα μικρο-έμφρακτα στα πολύ μικρά αγγεία του εγκεφάλου. Οι στατίνες, διατηρώντας τα αγγεία «καθαρά» και ελαστικά, ουσιαστικά προστατεύουν την αιμάτωση του εγκεφάλου, διατηρώντας τη διαύγεια.

Μέχρι σήμερα, ωστόσο, υπήρξαν μόνο «μελέτες παρατήρησης» (observational studies) που αποδείκνυαν τον παραπάνω συσχετισμό: ότι δηλαδή, πράγματι είναι μικρότερα τα ποσοστά άνοιας σε όσους παίρνουν στατίνες.

Όμως, μόνο μια τυχαιοποιημένη διπλά τυφλή μελέτη, όπως η STAREE, αποτελεί τον «χρυσό κανόνα» για να αλλάξουν οι επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες.

Φωτογραφία: iStock