AIDS: 64χρονος ζει 4 χρόνια χωρίς φάρμακα χάρη σε μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων

Ένας 64χρονος Νορβηγός έγινε ο έκτος άνθρωπος στον κόσμο που «θεραπεύτηκε» από την HIV/AIDS λοίμωξη χάρη στη μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων.

Ο «ασθενής του Όσλο», όπως τον αποκαλούν οι γιατροί, έκανε τη μεταμόσχευση το Νοέμβριο του 2020. Έπασχε από μυελοδυσπλαστικό σύνδρομο – μία σπάνια αιματολογική κακοήθεια (καρκίνος του αίματος). Δότης των βλαστοκυττάρων ήταν ο αδελφός του.

Τελευταία στιγμή πριν από την μεταμόσχευση οι γιατροί ανακάλυψαν ότι ο δότης έφερε στα κύτταρά του μία σπάνια μετάλλαξη που καθιστά τον οργανισμό ανθεκτικό στον ιό HIV-1 που προκαλεί το AIDS. Έτσι άρχισαν να παρακολουθούν τον «ασθενή του Όσλο» για να εξακριβώσουν τον αντίκτυπο που θα είχε η μετάλλαξη στην λοίμωξή του.

Σχεδόν 5,5 χρόνια μετά την μεταμόσχευση, δεν έχει απομείνει ίχνος του ιού HIV στον οργανισμό του. Επιπλέον, εφέτος συμπληρώνονται 4 χρόνια από τότε που διέκοψε και την ειδική, αντιρετροϊκή αγωγή για την HIV λοίμωξη.

Η περίπτωση του «ασθενούς του Όσλο» δημοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση Nature Microbiology. Όπως εξηγούν οι ερευνητές, οι γενετικές αναλύσεις στις οποίες υποβλήθηκαν δότης και λήπτης των βλαστοκυττάρων έδειξαν ότι ο δότης έφερε ομόζυγη μετάλλαξη του γονιδίου CCR5Δ32. Αντιθέτως, ο αδελφός του και λήπτης των βλαστοκυττάρων ήταν ετερόζυγος για την ίδια μετάλλαξη.

Αυτό σημαίνει ότι ο «ασθενής του Όσλο» έφερε μόνο μία κόπια της γενετικής μετάλλαξης (την είχε κληρονομήσει από τον έναν γονέα). Ο αδελφός του όμως έφερε δύο, έχοντας κληρονομήσει μία από κάθε γονέα. Έτσι αυτός ήταν ανθεκτικός στον ιό HIV που προκαλεί το AIDS, ενώ ο ασθενής του Όσλο όχι.

Φορέας από το 2006

Στην πραγματικότητα, ο ασθενής του Όσλο είχε διαγνωστεί με τη λοίμωξη το 2006, όταν ήταν 44 ετών.

Αν και η HIV λοίμωξη μπορεί να τεθεί υπό έλεγχο με τα αντιρετροϊκά φάρμακα, ο ιός παραμένει στο ανθρώπινο σώμα. Εάν διακοπεί η θεραπεία, ξαναρχίζει να πολλαπλασιάζεται και η λοίμωξη αναζωπυρώνεται.

Ο ασθενής του Όσλο λάμβανε με συνέπεια την αντιρετροϊκή αγωγή του, αλλάζοντας τακτικά το θεραπευτικό σχήμα, σύμφωνα με τις ισχύουσες συστάσεις. Μετά την εκδήλωση του μυελοδυσπλαστικού συνδρόμου και τη μεταμόσχευση των βλαστοκυττάρων, όμως, κατόρθωσε να απαλλαγεί από αυτά.

Όπως έδειξαν οι εξετάσεις στις οποίες υποβλήθηκε, τα ανοσοποιητικά κύτταρα του αδελφού του αντικατέστησαν σταδιακά τα δικά του στο αίμα, τον μυελό των οστών και στους ιστούς του εντέρου του.

Δύο χρόνια μετά την μεταμόσχευση, το γενετικό υλικό του (DNA) δεν φέρει πλέον ίχνη από το DNA του ιού HIV.

Περαιτέρω ανάλυση σε σχεδόν 65 εκατομμύρια ανοσοποιητικά κύτταρα του ασθενούς δεν βρήκαν καμμία κόπια του ιού HIV ικανή να πολλαπλασιάζεται. Ούτε φέρει πλέον Τ-λεμφοκύτταρα (είναι κύτταρα του ανοσοποιητικού) εξειδικευμένα για την καταπολέμηση του ιού HIV. Τέλος, έχουν μειωθεί και τα αντισώματα που παρήγαγε το ανοσοποιητικό του για να τον προστατεύει από τον ιό.

Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η HIV λοίμωξη βρίσκεται πλέον σε βαθιά ύφεση. Μάλιστα είναι πιθανό ο 64χρονος άνδρας να έχει θεραπευθεί από αυτήν.

25% πιθανότητες

Περιστατικά σαν κι αυτό είναι εξαιρετικά σπάνια. Τα αδέλφια ενός ασθενούς έχουν 25% πιθανότητες να είναι συμβατοί δότες για μεταμόσχευση. Η δε συχνότητα της μετάλλαξης CCR5Δ32/Δ32 είναι περίπου 1% στους πληθυσμούς της βόρειας Ευρώπης.

Σχεδόν μοιραία λοιπόν ο 64χρονος νιώθει σαν να κέρδισε δύο φορές το λαχείο. Μία επειδή κατάφερε να θεραπευτεί από τον καρκίνο στο αίμα του και μία επειδή απηλλάγη από τον ιό HIV.

Οι γιατροί τονίζουν ότι η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων μπορεί να μην είναι πρακτική για τους περισσότερους φορείς του ιού HIV. Ωστόσο περιστατικά σαν κι αυτό είναι ανεκτίμητα για τις έρευνές τους, καθώς τους παρέχουν πολλές πληροφορίες για τον τρόπο λειτουργίας του ιού και τις αντιδράσεις του.

Φωτογραφία: istock