Αφασία: Τι είναι, σε ποιες παθήσεις και κακώσεις οφείλεται και πώς αντιμετωπίζεται

Η αφασία είναι μία επίκτητη διαταραχή της επικοινωνίας, που οφείλεται σε βλάβη στα γλωσσικά κέντρα του εγκεφάλου. Υπολογίζεται ότι προσβάλλει 1 στους 272 ανθρώπους, οι περισσότεροι εκ των οποίων είναι μεσήλικες και ηλικιωμένοι. Ωστόσο μπορεί να εκδηλωθεί σε κάθε ηλικία.

«Η αφασία είναι μια κατάσταση που μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα επικοινωνίας δηλαδή την ομιλία, τη γραφή και την κατανόηση της γλώσσας, προφορικής και γραπτής», αναφέρει ο καθηγητής Νευρολογίας-Νευροανοσολογίας ΕΚΠΑ Κωνσταντίνος Βουμβουράκης, διευθυντής-υπεύθυνος Τμήματος Σκλήρυνσης Κατά Πλάκας στο Metropolitan Hospital. «Αυτό που δεν επηρεάζει όμως είναι τη νοημοσύνη».

Η αφασία αποτελεί σύμπτωμα και όχι πάθηση. Μπορεί να εμφανιστεί οξέως, βραδέως επιδεινούμενη ή να είναι παροδική. Συνήθως οφείλεται σε:

• Εγκεφαλικό επεισόδιο
• Τραυματισμό στο κεφάλι
• Νευροεκφυλιστικές παθήσεις
• Λοιμώξεις του κεντρικού νευρικού συστήματος
• Ημικρανία με αύρα
• Επιληπτικές κρίσεις

Τα συμπτώματα και οι τύποι

Οι ασθενείς μιλούν με σύντομες ή ημιτελείς προτάσεις, ή με προτάσεις χωρίς νόημα. Μπορεί ακόμα να αντικαθιστούν λέξεις ή ήχους με άλλους, να προφέρουν αγνώριστες λέξεις και να αδυνατούν να παρακολουθήσουν τη συζήτηση άλλων ατόμων. Μπορεί επίσης να γράφουν προτάσεις δίχως νόημα.

Η αφασία δεν είναι ενιαίο σύμπτωμα, αλλά έχει διάφορους τύπους:

• Αφασία εκπομπής – έκφρασης του λόγου (Broca’s). Οι πάσχοντες μπορούν να κατανοήσουν τι τους λένε αλλά δεν μπορούν να εκφραστούν με τρόπο κατανοητό. Χρησιμοποιούν σύντομες προτάσεις, παραλείποντας λέξεις. Αυτός ο τύπος αφασίας μπορεί να συνοδεύεται από παράλυση ή αδυναμία στη δεξιά πλευρά του σώματος.
• Αφασία πρόσληψης – κατανόησης του λόγου (Wernicke). Οι ασθενείς μιλούν με μεγάλες, σύνθετες προτάσεις που δεν έχουν νόημα ή περιλαμβάνουν μη αναγνωρίσιμες, λανθασμένες ή περιττές λέξεις. Συνήθως δεν συνειδητοποιούν ότι δεν είναι κατανοητοί από τους άλλους.
• Ολική αφασία (Dejerine). Εμφανίζεται με φτωχή κατανόηση του λόγου, δυσκολία στο σχηματισμό λέξεων και προτάσεων. Προσδίδει στον ασθενή σοβαρή αναπηρία στην επικοινωνία.
• Ανομική αφασία. Είναι η ηπιότερη μορφή. Εκφράζεται με αδυναμία ανεύρεσης των κατάλληλων λέξεων, οπότε συχνά χρησιμοποιείται περιφραστικός ή επεξηγηματικός λόγος για να δοθεί το ακριβές νόημα του λόγου.

Πώς αντιμετωπίζεται

Η αντιμετώπιση της αφασίας συνίσταται κυρίως στην αποκατάσταση λόγου και γλώσσας. Δοκιμάζονται όμως και άλλες θεραπευτικές επιλογές. Ειδικότερα:

• Αποκατάσταση λόγου και γλώσσας: Αν το άτομο που πάσχει από αφασία αρχίσει θεραπεία νωρίς, συμμετέχει σε ομάδες ατόμων με το ίδιο σύμπτωμα και περιλάβει στην καθημερινότητά του την χρήση υπολογιστών, μπορεί να έχει σημαντική πρόοδο, αν και είναι μια σχετικά αργή διαδικασία
• Φάρμακα: Είναι υπό μελέτη. Η χορήγηση νευροδιαβιβαστών δείχνουν ότι είναι μία πολλά υποσχόμενη θεραπευτική προσέγγιση.
• Άλλες θεραπείες: Η διέγερση εγκεφάλου μέσω μαγνητικών πεδίων ή με χαμηλό ρεύμα μέσω ηλεκτροδίων που τοποθετούνται στο κεφάλι, αποτελεί επίσης άλλη θεραπευτική προσπάθεια με αμφίβολα όμως αποτελέσματα.

Πρακτικές συμβουλές για τα άτομα με αφασία:

• Να έχετε μαζί σας μια κάρτα που να εξηγεί ότι έχετε αφασία και τι είναι αυτό το σύμπτωμα
• Να έχετε ταυτότητα και στοιχεία επικοινωνίας
• Να έχετε μαζί σας μολύβι και χαρτί
• Χρησιμοποιείστε σχέδια, διαγράμματα ή φωτογραφίες
• Χρησιμοποιείστε χειρονομίες ή δείξτε αντικείμενα

Συμβουλές για τον κοινωνικό περίγυρο

• Να μιλάτε αργά και καθαρά
• Να διατηρείτε βλεμματική επαφή κατά τη διάρκεια της συνομιλίας
• Μειώστε τον θόρυβο του περιβάλλοντος, προτού μιλήσετε στο πάσχοντα από αφασία
• Να χρησιμοποιείτε απλές λέξεις και εκφράσεις
• Προσπαθήστε να απευθύνετε ερωτήσεις που απαντώνται με ένα «ναι» ή «όχι»
• Υποστηρίξτε τον λόγο με φωτογραφίες, σχήματα, χειρονομίες, κ.λπ. αν χρειάζεται
• Να είστε υπομονετικοί και να θυμάστε ότι η αφασία δεν είναι διαταραχή της νοημοσύνης

Φωτογραφία: iStock