Tο νέο σύμβολο του status δεν είναι τα χρήματα, αλλά ο ελεύθερος χρόνος

Για δεκαετίες, το κοινωνικό status είχε σαφή μέτρηση: χρήματα, ακίνητα, κατανάλωση. Όσο περισσότερα, τόσο υψηλότερη η θέση. Σήμερα, αυτή η εξίσωση μεταβάλλεται. Όχι επειδή τα χρήματα έχασαν τη σημασία τους, αλλά γιατί κάτι άλλο αποδεικνύεται πιο σπάνιο: ο ελεύθερος χρόνος.

Και –σε αντίθεση με τα trends που έρχονται και φεύγουν– αυτή η μετατόπιση δεν είναι απλώς πολιτισμική, αλλά τεκμηριώνεται και επιστημονικά.

Ο «πλούτος χρόνου» είναι μετρήσιμος και συνδέεται με την ευτυχία

Ο όρος time affluence (αφθονία χρόνου) χρησιμοποιείται πλέον στην επιστημονική βιβλιογραφία για να περιγράψει το αίσθημα ότι κάποιος έχει επαρκή χρόνο για όσα έχουν σημασία.

Μελέτες από το Harvard Business School και το University of British Columbia δείχνουν ότι οι άνθρωποι που επιλέγουν να «αγοράζουν χρόνο» –δηλαδή να πληρώνουν για υπηρεσίες που τους απαλλάσσουν από υποχρεώσεις– εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή.

Η ερευνήτρια Ashley Whillans συνοψίζει το εύρημα με μια φράση που έχει σχεδόν γίνει μότο της σύγχρονης εργασιακής κουλτούρας: «Το να έχεις χρόνο φαίνεται να σε κάνει πιο ευτυχισμένο από το να έχεις περισσότερα πράγματα».

Burnout: όταν ο χρόνος γίνεται ζήτημα υγείας

Η έλλειψη ελεύθερου χρόνου δεν είναι μόνο θέμα ποιότητας ζωής. Είναι και θέμα υγείας.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) έχει αναγνωρίσει το burnout ως επαγγελματικό φαινόμενο, συνδέοντάς το με χρόνια εργασιακή πίεση που δεν έχει αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.

Σύμφωνα με τον ορισμό του: «Το burnout είναι ένα σύνδρομο που νοείται ως αποτέλεσμα χρόνιου εργασιακού στρες, το οποίο δεν έχει αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά».

Μελέτες δείχνουν ότι η συνεχής έλλειψη χρόνου για ξεκούραση και αποφόρτιση συνδέεται με αυξημένο στρες, μειωμένη απόδοση και επιδείνωση της ψυχικής υγείας.

Με άλλα λόγια, ο ελεύθερος χρόνος δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βασική προϋπόθεση λειτουργίας.

Η τεχνολογία δεν μας απελευθερώνει μας κρατάει «ομήρους»

Παρά τις υποσχέσεις για περισσότερη ευελιξία, η ψηφιακή εποχή έχει δημιουργήσει μια νέα μορφή πίεσης: τη συνεχή διαθεσιμότητα.

Έρευνες από ξένα Πανεπιστήμια, αλλά και το Stanford University δείχνουν ότι οι διαρκείς διακοπές (emails, notifications, μηνύματα) επηρεάζουν τη συγκέντρωση και δημιουργούν το φαινόμενο του attention residue, δηλαδή το μυαλό παραμένει «κολλημένο» στην προηγούμενη εργασία.

Η Sophie Leroy, Καθηγήτρια Διοίκησης Επιχειρήσεων που έχει μελετήσει εκτενώς το φαινόμενο του attention residue, περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η προσοχή στον σύγχρονο εργασιακό κόσμο:

«Όταν αλλάζουμε δραστηριότητα, ένα μέρος της προσοχής μας παραμένει “κολλημένο” στην προηγούμενη εργασία», αναφέρει.

Έτσι εξηγείται το σύγχρονο παράδοξο: ακόμη και όταν υπάρχει διαθέσιμος χρόνος, δεν βιώνεται ως πραγματικά ελεύθερος. Είναι χρόνος κατακερματισμένος, μοιρασμένος, μισός.

Ο ελεύθερος χρόνος ως νέα μορφή ανισότητας

Ο χρόνος, ωστόσο, δεν κατανέμεται ισότιμα. Δεδομένα από τον OECD και τη Eurostat δείχνουν ότι τα άτομα με υψηλότερα εισοδήματα έχουν μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση του χρόνου τους, μπορούν να μειώσουν ώρες εργασίας, να αναθέσουν υποχρεώσεις, να «αγοράσουν» χρόνο.

Αντίθετα, τα χαμηλότερα εισοδήματα παραμένουν πιο δεσμευμένα σε σταθερά ωράρια και πολλαπλές καθημερινές υποχρεώσεις.

Η Juliet Schor, καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο Boston College και ειδική σε ζητήματα εργασίας και χρόνου, το θέτει με σαφήνεια:

«Ο χρόνος έχει γίνει ο απόλυτα σπάνιος πόρος».

Αυτή η διαπίστωση αποτυπώνει μια νέα διάσταση ανισότητας: δεν αφορά μόνο το εισόδημα, αλλά τον βαθμό ελέγχου που έχει κάποιος πάνω στην καθημερινότητά του.

Από την κατανάλωση στον έλεγχο

Η μετατόπιση είναι ήδη ορατή. Η «πολυτέλεια» δεν είναι πλέον απαραίτητα ένα ακριβό αντικείμενο, αλλά ένα ελεύθερο απόγευμα χωρίς υποχρεώσεις. Η επιτυχία δεν μετριέται μόνο σε χρήματα, αλλά και στη δυνατότητα να θέτει κανείς όρια. Το status δεν είναι μόνο αυτό που επιδεικνύεται, αλλά και αυτό που δεν πιέζει.

Έρευνες από μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες καταγράφουν σταθερά ότι οι εργαζόμενοι δίνουν ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, καθώς και στην ευελιξία του χρόνου εργασίας.

Το νέο status είναι να μην βιάζεσαι

Κανένας δεν υποστηρίζει πώς η οικονομική επιτυχία δεν παραμένει σημαντική. Δεν αρκεί, όμως, από μόνη της.  Έτσι, σε έναν κόσμο που επιταχύνει διαρκώς, η πραγματική πολυτέλεια μοιάζει όλο και περισσότερο με κάτι απλό: να μην βιάζεται.

Φωτογραφία: iStock