Το λάθος που «σκοτώνει» το κίνητρο: Γιατί η συνεχής ανάγκη για επιβεβαίωση μάς κρατά πίσω – Ασκήσεις αυτονομίας

Το κίνητρο μας δεν χάνεται συνήθως από τη μία ημέρα στην άλλη. Τις περισσότερες φορές αποδυναμώνεται σταδιακά, μέσα από μικρές καθημερινές συμπεριφορές που περνούν απαρατήρητες. Μία από αυτές είναι η συνεχής ανάγκη για επιβεβαίωση από τους άλλους. Αν κάθε απόφαση, κάθε ιδέα ή κάθε πρωτοβουλία εξαρτάται από την αποδοχή του περιβάλλοντος, το άτομο μπορεί να απομακρυνθεί σταδιακά από τα δικά του κίνητρα και τις προσωπικές του επιθυμίες.

Οι ψυχολόγοι εξηγούν ότι η αναζήτηση συμβουλών ή ανατροφοδότησης δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα. Δυσκολίες αρχίζουν να εμφανίζονται όταν η έγκριση των άλλων γίνεται προϋπόθεση για να αναλάβει κάποιος δράση.

Κίνητρο – Γιατί η αυτονομία είναι τόσο σημαντική

Το φαινόμενο αυτό περιγράφεται από τη Θεωρία της Αυτοπροσδιοριζόμενης Παρακίνησης (Self-Determination Theory), μία από τις πιο τεκμηριωμένες θεωρίες για τα ανθρώπινα κίνητρα.

Σύμφωνα με ανασκόπηση των Richard Ryan και Edward Deci, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Contemporary Educational Psychology, η διατήρηση της εσωτερικής παρακίνησης βασίζεται στην ικανοποίηση τριών βασικών ψυχολογικών αναγκών: της αυτονομίας, της αίσθησης ικανότητας και της σύνδεσης με τους άλλους. Όταν οι επιλογές αντανακλούν προσωπικές αξίες και όχι εξωτερικές πιέσεις, οι άνθρωποι είναι πιθανότερο να παραμένουν αφοσιωμένοι στους στόχους τους.

Αντίθετα, όταν κάποιος δρα κυρίως για να αποφύγει την αποδοκιμασία ή να κερδίσει την επιβράβευση των άλλων, το κίνητρο γίνεται εύθραυστο και δύσκολα διατηρείται σε βάθος χρόνου.

Μια συνήθεια που συχνά περνά απαρατήρητη

Η συνεχής αναζήτηση επιβεβαίωσης μπορεί να εκδηλώνεται με το να ζητά κανείς διαρκώς τη γνώμη των άλλων πριν πάρει μια απόφαση, να διστάζει να εκφράσει διαφορετική άποψη ή να περιμένει την αποδοχή τού περιβάλλοντος πριν ξεκινήσει κάτι καινούργιο.

Οι συμπεριφορές αυτές όμως συχνά εκλαμβάνονται ως υπευθυνότητα ή προσεκτική στάση. Ωστόσο, όταν επαναλαμβάνονται συστηματικά, μπορεί να υποδηλώνουν ότι το άτομο έχει μεταφέρει το κέντρο των αποφάσεών του στους άλλους και όχι στον εαυτό του.

Πώς επηρεάζεται το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου

Η επίδραση δεν είναι μόνο ψυχολογική. Σύμφωνα με ανασκόπηση στο Frontiers in Human Neuroscience, τα εγκεφαλικά κυκλώματα που σχετίζονται με την ανταμοιβή και τη ντοπαμίνη, προσαρμόζονται στις εμπειρίες του ατόμου. Όταν η αίσθηση της επιτυχίας συνδέεται κυρίως με την εξωτερική επιβράβευση, η εσωτερική ικανοποίηση από την ίδια την προσπάθεια μπορεί να εξασθενήσει με τον χρόνο.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι αυτό δεν σημαίνει πως η γνώμη των άλλων πρέπει να αγνοείται. Η ανατροφοδότηση είναι πολύτιμη, αρκεί να μη μετατρέπεται στη μοναδική πηγή κινήτρου.

Πώς μπορεί να ανακτηθεί το κίνητρο

Έρευνες δείχνουν ότι η εσωτερική παρακίνηση ενισχύεται όταν οι άνθρωποι αφιερώνουν χρόνο για να αναγνωρίσουν τι πραγματικά έχει αξία για τους ίδιους και να θέσουν στόχους που αντανακλούν τις προσωπικές τους προτεραιότητες.

Οι ψυχολόγοι προτείνουν επίσης μικρές καθημερινές ασκήσεις αυτονομίας:

• να ολοκληρώνει κανείς μια εργασία χωρίς να αναζητά επιβράβευση,
• να παίρνει μια απλή απόφαση χωρίς να ζητά τη γνώμη όλων
• να δοκιμάζει κάτι καινούργιο επειδή το επιθυμεί ο ίδιος και όχι επειδή το περιμένουν οι άλλοι.

Το κίνητρο, καταλήγουν οι ειδικοί, δεν χρειάζεται πάντα να «δημιουργηθεί». Συχνά υπάρχει ήδη, αλλά έχει επισκιαστεί από τη συνήθεια της συνεχούς αναζήτησης επιβεβαίωσης. Όταν οι αποφάσεις αρχίζουν να βασίζονται περισσότερο στις προσωπικές αξίες και λιγότερο στην έγκριση των άλλων, η εσωτερική παρακίνηση μπορεί να επανεμφανιστεί σταδιακά.

Φωτογραφία: istock